Zwrot 161 tys. zł zasiłków po prowadzeniu firmy. SN nie przyjął skargi kasacyjnej

Wyrokiem z 6 maja 2024 r. Sąd Rejonowy dla Krakowa-Nowej Huty w

Krakowie IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w sprawie z wniosku M.J.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w Krakowie na skutek

odwołania M.J. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Krakowie

z dnia 8 marca 2019 r., znak […] oraz z dnia 27 czerwca 2019 r., znak […] o zasiłek

chorobowy i zasiłek macierzyński oddalił odwołanie od decyzji z 8 marca 2019 r. w

części dotyczącej odmowy przyznania prawa do zasiłku chorobowego za okres od

2 lutego 2017 r. do 13 października 2017 r. i odmowy prawa do zasiłku

macierzyńskiego za okres od 14 października 2017 r. do 12 października 2018 r.

oraz obowiązku zwrotu tych nienależnie pobranych świadczeń w łącznej kwocie

161 012,46 zł wraz z odsetkami liczonymi od kwoty 161 012,46 zł za okres od dnia

I USK 396/26

2

doręczenia decyzji z 8 marca 2019 r. do dnia zwrotu kwoty nienależnie pobranego

świadczenia (pkt I), w pozostałej części umorzył postępowanie dotyczące

odwołania od decyzji z 8 marca 2019 r. w związku z wydaniem decyzji z

27 czerwca 2019 r. (pkt II) oraz zasądził od odwołującej się M.J. na rzecz Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych kwotę 180 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa

procesowego z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia

uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty (pkt III).

Wyrokiem z 16 stycznia 2025 r., sygn. akt VII Ua 97/24, Sąd Okręgowy w

Krakowie oddalił apelację odwołującej się od wyroku Sądu Rejonowego.

Sąd Okręgowy w całości podzielił ustalenia faktyczne i poglądy prawne Sądu

pierwszej instancji, uznając je za własne.

Sąd Okręgowy zważył, iż prawomocny wyrok Sądu Apelacyjnego w

Krakowie z 19 stycznia 2023 r., sygn. akt III AUa 1707/19, na mocy art. 365 § 1

k.p.c. wiąże Sąd Okręgowy w przedmiotowej sprawie, w konsekwencji przesądza o

kwestii, iż odwołująca nie podlegała ubezpieczeniom w spornym okresie. Kwestia ta

miała znaczenie prejudycjalne w kontekście prawa do zasiłków (chorobowego i

macierzyńskiego). Sąd drugiej instancji podkreślił, iż wobec rozstrzygnięcia

wskazanego wyżej bezwzględnie zasadna była odmowa prawa do zasiłków dla

odwołującej za sporne okresy. W tym zakresie, mimo zaskarżenia apelacją wyroku

w całości, środek odwoławczy nie zawiera żadnej argumentacji, zatem kwestia ta

nie była dalej omawiana, jako oczywista.

Następnie Sąd odwoławczy zaznaczył, iż błędne było twierdzenie

odwołującej się, że została wyłączona z ubezpieczeń społecznych jedynie za

pewien okres prowadzenia działalności gospodarczej, tj. od 1 października 2016

roku do 1 lutego 2017 r., ponieważ powyższym wyrokiem Sąd Apelacyjny zmienił

zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego w Krakowie z 24 września 2019 r., sygn. akt

VII U 548/19 i oddalił odwołanie M.J. od decyzji z 13 grudnia 2018 r. stwierdzającej,

że M.J. jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą nie podlega

obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu i

dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu od 1 października 2016 r. A zatem, jak

należy przyjąć, odwołująca się została wyłączona z obowiązkowych ubezpieczeń

społecznych oraz dobrowolnego chorobowego, jako osoba prowadząca

I USK 396/26

3

pozarolniczą działalność gospodarczą od 1 października 2016 roku do 13 grudnia

2018 r., tj. do dnia wydania decyzji organu rentowego, był to jednocześnie dzień

następujący po dniu, w którym odwołującą zakończyła pobieranie zasiłku

macierzyńskiego.

Za niezasadny uznał Sąd odwoławczy zarzut apelującej, że Sąd Rejonowy

dopuścił się naruszenia art. 365 § 1 k.p.c. w ten sposób, iż oparł ustalenia

dotyczące realizacji przesłanek orzeczenia obowiązku zwrotu nienależnie

pobranych świadczeń na ustaleniach poczynionych przez Sąd Apelacyjny w

Krakowie (sygn. III AUa 1707/19) w sprawie podlegania przez odwołującą

ubezpieczeniom z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, podczas gdy Sąd

rozpoznający spór o obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń był

zobowiązany samodzielnie ustalić zrealizowanie się przesłanek z art. 84 ust 2

ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Sąd drugiej instancji podkreślił, że

sąd rozpoznający sprawę o zwrot nienależnie pobranego świadczenia nie jest

związany oceną stanu faktycznego przyjętego za podstawę wyrokowania w sprawie

dotyczącej podlegania ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu chorobowemu.

W każdym bowiem przypadku, w którym przyjmuje się, że świadczenie

ubezpieczeniowe zostało nienależnie pobrane w rozumieniu art. 84 ust. 2 ustawy

systemowej i w związku z tym podlega zwrotowi na podstawie art. 84 ust. 1 tej

ustawy, taka konkluzja musi zostać poprzedzona dokonaniem wyczerpujących

ustaleń faktycznych, dotyczących stanu świadomości osoby pobierającej

świadczenie (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 kwietnia 2022 r., II USKP

156/21). Sąd drugiej instancji podzielił również stanowisko, że niewątpliwie inny jest

przedmiot sprawy o podleganie ubezpieczeniom społecznym, a inny o zwrot

nienależnie pobranych świadczeń. Stąd sama prawomocna decyzja stwierdzająca

brak tytułu do podlegania ubezpieczeniom społecznym nie przesądza a priori, że

mamy do czynienia z nienależnie pobranym świadczeniem, o którym mowa w

art. 84 ustawy systemowej, także jeżeli prawomocność ta jest skutkiem

prawomocnego wyroku sądu.

Sąd Rejonowy przeprowadził własne postępowanie dowodowe, w tym

miedzy innymi dowód z przesłuchania odwołującej w charakterze strony, zatem

brak jest podstaw do przyjęcia, iż jego ustalenia opierały się wyłącznie na

I USK 396/26

4

prawomocnym wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 19 stycznia 2023 r. (sygn.

III AUa 1707/19) i dokonanych przez ten Sąd ustaleniach. Inną kwestią jest, iż

ustalenia Sądu Rejonowego są zbieżne z ustaleniami dokonanymi przez sąd

II instancji w prawomocnie zakończonej sprawie VII U 548/19 (III AUa 1707/19).

Z tego tytułu trudno jednak czynić Sądowi Rejonowemu zarzut, bowiem znaczy to

tylko tyle, iż dowody dostępne w niniejszej sprawie, jak i tej prejudycjalnej, zostały

ocenione tak samo.

Sąd Okręgowy ocenił również, że sąd pierwszej instancji wnikliwie

przeprowadził postępowanie dowodowe, ocenił całokształt materiału dowodowego,

i z tej oceny wyciągnął wnioski logicznie poprawne, zgodne z zasadami

doświadczenia życiowego, w żaden sposób nie naruszając przepisów

postępowania, w tym art. 233 § 1 k.p.c. Sąd Rejonowy trafnie dokonał tej oceny w

odniesieniu do chwili wypłaty tego świadczenia, a nie z perspektywy okoliczności,

które wystąpiły po zakończeniu jego wypłacania przez organ rentowy.

Również niezasadny okazał się zarzut naruszenia art. 321 § 1 k.p.c. Sąd

Rejonowy zbadał w sprawie to, co stanowiło przedmiot postępowania w sprawie o

zwrot nienależnego świadczenia (świadomość skarżącej co do przesłanek

warunkujących jej podleganie ubezpieczeniom, a w konsekwencji nieprzysługiwania

jej zasiłku chorobowego i macierzyńskiego), kwestia podlegania ubezpieczeniom

została już bowiem przesądzona. Wbrew stanowisku apelującej, Sąd Rejonowy nie

naruszył zakazu orzekania ponad żądanie.

Wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżyła skargą kasacyjną odwołująca się w

całości. Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania oparto

na podstawie przyjęcia skargi do rozpoznania określonej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

Strona skarżąca wskazała, że skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona, albowiem zaskarżone rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego w Krakowie

w sposób oczywisty narusza przepisy prawa procesowe oraz prawa materialnego,

które zostały szeroko opisane przez stronę skarżącą w uzasadnieniu wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o wydanie

postanowienia odmawiającego przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;

I USK 396/26

5

oddalenie skargi kasacyjnej -w wypadku przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna odwołującej się nie kwalifikuje się do przyjęcia jej do

merytorycznego rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy

przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie (1) występuje istotne

zagadnienie prawne, (2) istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących

poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, (3)

zachodzi nieważność postępowania lub (4) skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona. W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności

wymienionych w powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty

świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie

kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy.

Wniesiona w sprawie skarga kasacyjna zawiera wniosek o przyjęcie jej do

rozpoznania uzasadniony w ten sposób, że skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.). Nie można jednak uznać, że skarżąca

wykazała istnienie przesłanki przyjęcia skargi do rozpoznania określonej w art. 3989

§ 1 pkt 4 k.p.c.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto, że przesłanka oczywistej

zasadności skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) spełniona jest wówczas,

gdy zachodzi niewątpliwa, widoczna na pierwszy rzut oka, tj. bez konieczności

głębszej analizy, sprzeczność orzeczenia z przepisami prawa nie podlegającymi

różnej wykładni (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 8 marca 2002 r.,

I PKN 341/01, OSNP 2004, Nr 6, poz. 100; z dnia 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02,

OSNC 2004, Nr 3, poz. 49). Musi być zatem oczywiste, że ma miejsce

kwalifikowana postać naruszenia prawa, zauważalna prima facie przy

wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, która przesądza o wadliwości

zaskarżonego orzeczenia w stopniu nakazującym uwzględnienie skargi (por. m.in.

postanowienia Sądu Najwyższego z 24 lutego 2012 r., II CSK 225/11, nie publ.;

I USK 396/26

6

z 23 listopada 2011 r., III PK 44/11, nie publ.). Powołanie się na przesłankę,

zawartą w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., zobowiązuje przy tym skarżącego do

przedstawienia wywodu prawnego, że skarga jest oczywiście uzasadniona.

W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie

przedstawiono jakiejkolwiek argumentacji, która mogłaby uzasadniać stwierdzenie,

że Sąd Apelacyjny dopuścił się oczywistego i rażącego naruszenia prawa, które

doprowadziło do wydania oczywiście niesłusznego rozstrzygnięcia. Uzasadnienie

wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania sprowadza się do polemiki z

oceną stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy i przedstawienia przez skarżącą

własnej, wybiórczej oceny elementów stanu faktycznego, dotyczącej jej

działalności.

Należy podkreślić, że sądy obu instancji przedstawiły argumentację leżącą u

podstaw przyjętego rozstrzygnięcia i dokonały kompleksowej oceny dowodów

zebranych w sprawie. Odwołująca się nie przedstawia argumentów prawnych, które

mogłyby wykazać, że Sąd drugiej instancji dopuścił się kwalifikowanego naruszenia

prawa; w skardze powielono w znacznej części zarzuty sformułowane już w

apelacji. Strona skarżąca stara się podważyć ocenę stanu faktycznego niniejszej

sprawy pod pozorem zarzutów naruszenia prawa procesowego i materialnego.

Nie sposób zatem uznać, aby strona skarżąca wykazała oczywistą

zasadność skargi kasacyjnej.

Stwierdzając, że nie zachodzą przyczyny przyjęcia skargi, określone w

art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy postanowił zgodnie z art. 3989 § 2 k.p.c.

[KK]

[SOP]

I USK 396/26

7