Wspólnik nie przeforsował skargi kasacyjnej o ubezpieczenie z tytułu umowy o pracę

Sąd Apelacyjny w Szczecinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

wyrokiem z 17 grudnia 2024 r., III AUa 477/23, zmienił zaskarżony wyrok Sądu

Okręgowego w Gorzowie Wielkopolskim z 7 listopada 2023 r., VI U 466/22, i oddalił

odwołanie K.W. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w

Gorzowie Wielkopolskim z 3 sierpnia 2022 r., stwierdzającej, że odwołujący się nie

I USK 402/26

2

podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i

wypadkowemu z tytułu zatrudnienia u płatnika składek R. sp. z o.o. w K. w okresie

od 1 czerwca 2013 r. do 31 grudnia 2020 r. i ustalającej, że podstawa wymiaru

składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe i

zdrowotne odwołującego się z tytułu zatrudnienia u płatnika składek w okresie od 1

czerwca 2013 r. do 31 grudnia 2020 r. wynosi 0 zł.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł odwołujący się.

We wniosku o przyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej wskazano, że: 1/ w

sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, ewentualnie istnieje potrzeba

wykładni przepisów prawnych wywołujących wątpliwości, tj. art. 22 k.p. i art. 203

k.s.h., a mianowicie: czy osoba będąca członkiem zarządu spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością może na podstawie umowy o pracę określonej w art. 22 k.p.

świadczyć na rzecz spółki, której jest członkiem zarządu, pracę na stanowisku

kierowniczym, zarządzającym spółką, czy też taka praca każdorazowo stanowi

wykonywanie przez daną osobę jedynie czynności należących do członka zarządu

spółki wynikających z Kodeksu spółek handlowych i nie jest podstawą od objęcia

ubezpieczeniem społecznym z tytułu stosunku pracy; 2/ w sprawie występuje

istotne zagadnienie prawne, ewentualnie istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych wywołujących wątpliwości, tj. art. 58 k.c., art. 210 § 1 i 2 k.sh. w związku

z art. 22 k.p. i art. 300 k.p., a mianowicie: czy w przypadku zawarcia umowy o

pracę między spółką z ograniczoną odpowiedzialnością (reprezentowaną przez

pełnomocnika wybranego na zasadzie art. 210 § 1 k.s.h.) a jedynym wspólnikiem

tej spółki, będącym zarazem członkiem dwuosobowego zarządu spółki, to czy taką

umowę - także po zbyciu udziałów w spółce, w wyniku którego wskazana osoba

przestała być jedynym wspólnikiem spółki - należy traktować jako niezawartą i

nieważną na gruncie prawa cywilnego i czy taka umowa o pracę wraz z powstałą

na jej podstawie dokumentacją pracowniczą nie stanowi dowodu istnienia stosunku

pracy między spółką a ww. osobą, podstawy ustalenia warunków istnienia takiego

stosunku pracy, dowodu podjęcia pracy, czy też taka runowa o pracę powinna być

uznana za zawartą i ważną i podstawę i dowód istnienia stosunku pracy i ustalenia

warunków takie stosunku pracy.

I USK 402/26

3

W odpowiedzi organ wniósł o wydanie postanowienia o odmowie przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz organu rentowego

kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na przyjęcie do merytorycznego

rozpoznania.

Stosownie do art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1),

istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność

postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). Funkcje

postępowania kasacyjnego powodują, że wniosek o przyjęcie skargi do

rozpoznania i jego uzasadnienie powinny koncentrować się na wykazaniu, iż w

konkretnej sprawie zachodzą istotne okoliczności przemawiające za interwencją

Sądu Najwyższego.

Skarżący powołał się na przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.

Zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest problem

nowy, który nie został do tej pory bezpośrednio rozwiązany w orzecznictwie Sądu

Najwyższego i dla rozwikłania, którego dotychczasowe orzecznictwo jest

niewystarczające. W przypadku powołania jako podstawy wniosku o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania istnienia w sprawie istotnego zagadnienia

prawnego, skarżący ma obowiązek nie tylko sformułować samo zagadnienie, ale

także - w uzasadnieniu wniosku - przedstawić odpowiednią jurydyczną

argumentację wskazującą na dopuszczalność i celowość rozwiązania problemu

prawnego w sposób preferowany przez skarżącego, a odmienny od sposobu

rozstrzygnięcia tego problemu przy wykorzystaniu zapatrywań wyrażonych przez

Sąd drugiej instancji. Wywód ten powinien być zbliżony do tego, jaki jest przyjęty

przy przedstawianiu zagadnienia prawnego przez sąd odwoławczy na podstawie

art. 390 k.p.c. Samo zaś zagadnienie prawne, w formie pytania sformułowanego w

taki sposób, by możliwe było rozstrzygnięcie stawianych przez skarżącego

I USK 402/26

4

wątpliwości, musi w swej treści zawierać odwołanie do przepisu lub przepisów

prawa, na tle których takie zagadnienie powstaje. Dopiero wówczas Sąd Najwyższy

ma podstawę do oceny, czy przedstawione zagadnienie jest rzeczywiście

zagadnieniem "prawnym" oraz czy jest to zagadnienie "istotne". Nie można przy

tym zasadnie twierdzić, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, jeżeli

Sąd Najwyższy we wcześniejszym orzecznictwie wyraził swój pogląd w

podnoszonej kwestii, a nie zachodzą okoliczności uzasadniające jego zmianę

(postanowienie Sądu Najwyższego z 12 sierpnia 2014 r., I UK 64/14).

Natomiast odnosząc się do przesłanki przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.

należy wskazać jakie przepisy mają być przedmiotem wykładni Sądu Najwyższego,

co więcej powinny one należeć do katalogu przepisów, których naruszenie przez

sąd drugiej instancji zarzucono w ramach podstawy skargi (zob. postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 4 września 2002 r., I PKN 682/01, OSNP 2004 nr 12,

poz. 211). Rzeczą skarżącego jest wykazanie, że określony przepis prawa, mimo iż

budzi poważne wątpliwości (ze sprecyzowaniem, na czym te poważne wątpliwości

polegają), nie doczekał się wykładni bądź niejednolita jego wykładnia wywołuje

rozbieżności w orzecznictwie sądów, które to orzecznictwo należy przytoczyć (por.

postanowienia Sądu Najwyższego: z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07, LEX nr

315351; z 9 czerwca 2008 r., II UK 37/08, LEX nr 494133; z 13 grudnia 2022 r.,

I USK 21/22, LEX nr 3556521; z 28 czerwca 2023 r., I USK 160/22, LEX nr

3575124). Oczywiste jest, że budzący wątpliwości interpretacyjne przepis musi

mieć zastosowanie w sprawie, a jego wykładnia – mieć znaczenie dla jej

rozstrzygnięcia. Przedmiotem zainteresowania Sądu Najwyższego jest jednak sam

przepis, a nie rozstrzygnięcie konkretnego sporu. Stąd też wspomniane wątpliwości

interpretacyjne powinny być na tyle poważne, by ich wyjaśnienie nie sprowadzało

się do prostej wykładni przepisów. W tym wyraża się publicznoprawny charakter

skargi kasacyjnej. Celem realizowanym w wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej

jest bowiem ochrona interesu publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni

przepisów prawa oraz orzeczeń wydawanych przez sądy powszechne

(por. postanowienie Sądu Najwyższego z 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC

2000 nr 7-8, poz. 147 i z 23 lutego 2023 r., III USK 163/22, LEX nr 3538161).

I USK 402/26

5

W kontekście powyższego nie sposób uznać powołanych przez skarżącego

przesłanek do przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania za zasadne.

Kwestie istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy doczekały się

utrwalonej, jednolitej wykładni. Wspólnik, który ma większościowe udziały w spółce

z ograniczoną odpowiedzialnością nie może korzystać z ubezpieczenia

społecznego jako pracownik (por. wyroki Sądu Najwyższego: z 3 lipca 2011 r.,

I UK 8/11, OSNP 2012 nr 17-18, poz. 225, LEX nr 1043990 oraz z 11 września

2013 r., II UK 36/13, LEX nr 1391783). Z tym stanowiskiem nie koliduje możliwość

pracowniczego ubezpieczenia wspólników wieloosobowych spółek z ograniczoną

odpowiedzialnością na stanowiskach członków zarządu (por. uchwała Sądu

Najwyższego z 8 marca 1995 r., I PZP 7/95, OSNAPiUS 1995 Nr 18, poz.

227). Jednak, gdy udział w kapitale zakładowym spółki innych wspólników

pozostaje iluzoryczny, to w orzecznictwie Sądu Najwyższy nie aprobuje się

czynności zmierzających do wykreowania więzi pracowniczej, pozbawionej

jednocześnie jej immanentnych cech z racji połączenia pracy i kapitału (por. wyroki

Sądu Najwyższego: z 7 kwietnia 2010 r., II UK 177/09, LEX nr 599767; z 3 sierpnia

2011 r., I UK 8/11, LEX nr 1043990). Sąd Najwyższy wskazał również, że

większościowy udziałowiec dwuosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością,

będący jej jednoosobowym zarządem, mający 99 spośród 100 udziałów tej spółki,

nie może być uznany za jej pracownika dlatego, że prowadzi to do sytuacji, w której

społeczny status wykonawcy pracy staje się dla danej osoby jedynie funkcjonalnym

elementem jej statusu właściciela spółki, służąc jej kompleksowej obsłudze, a więc

do sytuacji, w której dochodzi do swoistej symbiozy pracy i kapitału, sprzecznej z

aksjologią prawa pracy i prawa ubezpieczeń społecznych, opartą co do zasady na

założeniu oddzielania kapitału oraz pracy. Jedyny lub niemal jedyny wspólnik nie

podlega zatem pracowniczemu ubezpieczeniu społecznemu (zob. postanowienie

Sądu Najwyższego z 5 marca 2020 r., III UK 82/19, LEX nr 3168960 lub

postanowienie z 22 czerwca 2021 r., II USK 186/21, LEX nr 3317270).

Wobec niewykazania przez skarżącego istnienia wskazanej przesłanki

przedsądu, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. orzekł o odmowie

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. O kosztach postępowania kasacyjnego

orzeczono w myśl art. 98 § 1 i 11 k.p.c.

I USK 402/26

6

[a.ł]