Zakaz konkurencji wypłacony przedsiębiorcy a zasiłek chorobowy. SN odmówił skargi

Odwołaniem od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych […] Oddział w

Warszawie z dnia 9 czerwca 2022 r., P. K. wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji

poprzez przyznanie mu prawa do zasiłku chorobowego za okres od

1 listopada 2019 r. do 26 kwietnia 2020 r., ewentualnie o uchylenie zaskarżonej

decyzji i przekazanie sprawy organowi rentowemu do ponownego rozpoznania.

I USK 409/26

2

Odwołujący się wniósł również o zasądzenie na jego rzecz od organu rentowego

kosztów procesu według norm przepisanych.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie,

wskazując, że zaskarżona decyzja jest prawnie i faktycznie uzasadniona.

Wyrokiem z 12 października 2023 r., VII U 514/22, Sąd Rejonowy dla m.st.

Warszawy w Warszawie oddalił odwołanie.

Apelację od tego wyroku wniósł odwołujący się, zarzucając mu naruszenie

art. 233 § 1 k.p.c. oraz art. 13 ust. 1 pkt 2 z dnia 25 czerwca 1999 r. o

świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i

macierzyństwa.

Wyrokiem z 25 września 2024 r., sygn. akt XIII Ua 43/23, Sąd Okręgowy w

Warszawie oddalił apelację.

Sąd drugiej instancji wskazał, że skuteczne postawienie przez stronę

apelującą zarzutu wadliwej i nieprawidłowej, a w konsekwencji dowolnej oceny

dowodów, wymagało wykazania, że Sąd Rejonowy uchybił zasadom oceny

dowodów objętych treścią art. 233 § 1 k.p.c., wskazania realnych przyczyn, dla

których ocena Sądu nie spełnia wymogów tego przepisu. Tymczasem formułując

zarzut procesowy, w istocie skarżący nie tyle kwestionuje przeprowadzoną przez

Sąd pierwszej instancji ocenę zgromadzonych dowodów i poczynione w jej

następstwie ustalenia faktyczne, lecz nie akceptuje przyjętej interpretacji

ujawnionych faktów w świetle norm prawa materialnego. Tego rodzaju sposób

argumentacji powinien być kwalifikowany na płaszczyźnie procesowej jako zarzut

obrazy prawa materialnego, dotyczący fazy jego subsumpcji do ustalonego stanu

faktycznego, który w zasadzie w przedmiotowym postępowaniu nie był sporny.

Żadna ze stron nie kwestionowała bowiem okoliczności, że apelujący prowadził

nieprzerwanie jednoosobową działalność gospodarczą, której nie wyrejestrował ani

nie zawiesił w spornym okresie od 1 listopada 2019 r. do 26 kwietnia 2020 r.

Sporny nie był również fakt, że w okresie tym ubezpieczony nie świadczył pracy,

ale wystawił w dniu 3 marca 2020 roku jedną fakturę VAT, dotyczącą realizacji

obowiązku zakazu konkurencji. Apelujący nie podważał dokonanych przez Sąd

pierwszej instancji ustaleń faktycznych, lecz wyciągnięte z nich wnioski w

odniesieniu do zastosowanych przepisów prawa materialnego.

I USK 409/26

3

W ocenie Sądu Okręgowego, Sąd pierwszej instancji prawidłowo przyjął, że

odwołujący się w okresie od 1 listopada 2019 r. do 26 kwietnia 2020 r. po ustaniu w

dniu 31 października 2021 r. zatrudnienia na podstawie umowy zlecenia w spółce

E. w W., posiadał inny tytuł do objęcia dobrowolnie ubezpieczeniem chorobowym, a

to z uwagi na własną działalność gospodarczą, co oznacza, że mógł nabyć ochronę

ubezpieczeniową z tego tytułu. W przekonaniu Sądu drugiej instancji apelujący nie

obalił bowiem domniemania prowadzenia działalności zarobkowej wynikającego z

wpisu do ewidencji działalności gospodarczej. Odwołujący się podnosił, iż w okresie

swojej niezdolności do pracy nie świadczył żadnej pracy w ramach tej działalności i

nie uzyskał żadnych przychodów z wykonanych w tym okresie działań w ramach

swojej działalności gospodarczej. W marcu 2023 r., wystawiono fakturę na kwotę

113 500 zł, dotyczącą realizacji zakazu konkurencji po ustaniu stosunku prawnego

mającego charakter umowy o świadczenie usług, co jest kluczową okolicznością w

niniejszej sprawie.

Sąd drugiej instancji zauważył, że w przedmiotowej sprawie za świadczenie

polegające na powstrzymywaniu się od działalności konkurencyjnej ubezpieczony

otrzymał ekwiwalent w postaci świadczenia pieniężnego. Brak świadczenia pracy

przez odwołującego w ramach jego działalności gospodarczej m.in. w okresie

niezdolności do pracy, stanowił więc w istocie przestrzeganie zakazu konkurencji,

za co wypłacono mu łącznie odszkodowanie w kwocie 175 000 zł brutto. W tej

sytuacji, w ocenie Sądu drugiej instancji, wypłata zasiłku chorobowego po ustaniu

ubezpieczenia byłaby sprzeczna z ratio legis art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy zasiłkowej,

sprowadzającej się do dostarczenia środków utrzymania byłemu ubezpieczonemu,

który z powodu ustania pracy zarobkowej traci dotychczasowe dochody, a któremu

choroba przeszkodziła w znalezieniu i podjęciu nowej pracy zarobkowej, a tym

samym nowego źródła dochodów. Już z samego z zakazu konkurencji odwołujący

się był bowiem zobowiązany do zaniechania określonych działań - w tym wypadku

polegających na prowadzeniu działalności konkurencyjnej, świadczeniu pracy bądź

usług na rzecz innego podmiotu czy też działań o podobnym charakterze.

Sąd Okręgowy miał na względzie, że odwołujący w żadnym momencie nie

zawiesił prowadzenia swojej działalności, zwłaszcza w okresie wykonywania

umowy zlecenia. Osoba prowadząca działalność gospodarczą (przedsiębiorca)

I USK 409/26

4

powinna zgłaszać organowi ewidencyjnemu wszelkie zmiany stanu faktycznego i

prawnego odnoszące się do przedsiębiorcy i wykonywanej przez niego działalności

gospodarczej, ponieważ wpis do ewidencji działalności gospodarczej nie tylko

legalizuje wykonywanie tej działalności, ale też wyznacza czasowe ramy bycia

przedsiębiorcą. Działalność gospodarcza nie może mieć ani charakteru

wyrywkowego, ani przypadkowego, a zatem nieuprawnione jest twierdzenie, że

wykonywana jest wyłącznie wówczas, gdy przedsiębiorca świadczy konkretną

usługę i osiąga z tej części przychody.

Reasumując, Sąd odwoławczy stwierdził, iż odwołujący się wbrew

obowiązkowi wynikającemu z treści art. 6 k.c. nie wykazał, że jego działalność

gospodarcza w spornym okresie była pozbawiona cech, związanych z jej

faktycznym prowadzeniem. W sprawie zachodzą zatem podstawy do zastosowania

art. 13 ust. 1 ustawy zasiłkowej.

Powyższy wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżył skargą kasacyjną odwołujący

się w całości.

Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania oparto

na podstawach przyjęcia skargi do rozpoznania określonych w art. 3989 § 1 k.p.c.:

pkt 2 (potrzeba wykładni przepisów prawnych wywołujących poważne wątpliwości)

oraz pkt 4 (oczywista zasadność skargi kasacyjnej).

Strona skarżąca podniosła, że skarga zasługuje na przyjęcie do

rozpoznania, ponieważ jest oczywiście uzasadniona, co zostało wykazane w treści

uzasadnienia zarzutów skargi kasacyjnej w odniesieniu do analogicznych stanów

faktycznych i prawnych jak skarżony. Jednocześnie, w niniejszej sprawie istnieje

potrzeba dokonania wykładni przepisów prawa budzących poważne wątpliwości,

gdyż dotychczasowe orzecznictwo nie przyniosło jednoznacznej odpowiedzi, czy i

w jakim zakresie art.13 ust. 1 pkt 2 ustawy zasiłkowej daje ochronę wobec osoby

niezdolnej do pracy, ze względu na brak możliwości wykonywania jakiejkolwiek

działalności przynoszącej dochód, oraz czy dotyczy sytuacji utraty wszystkich

posiadanych przez tą osobę tytułów ubezpieczonych, czy jakiegokolwiek.

Zaskarżone orzeczenie, zdaniem skarżącego, w sposób oczywisty narusza

też przepisy postępowania, tj. art. 378 § 1 i art. 382 k.p.c., ponieważ Sąd drugiej

instancji nie rozpoznał wszystkich zarzutów apelacyjnych podniesionych przez

I USK 409/26

5

powoda w apelacji, wskazując jedynie że są one nietrafne, a więc doszło do

nieprawidłowej kontroli apelacyjnej Sądu drugiej instancji.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o odmowę

przyjęcia jej do rozpoznania, ewentualnie o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o

zasądzenie od odwołującego się na rzecz organu rentowego kosztów

postępowania kasacyjnego, według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna odwołującego się nie kwalifikuje się do przyjęcia jej do

merytorycznego rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy

przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie (1) występuje istotne

zagadnienie prawne, (2) istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących

poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, (3)

zachodzi nieważność postępowania lub (4) skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona. W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności

wymienionych w powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty

świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie

kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy.

Wniesiona w sprawie skarga kasacyjna zawiera wniosek o przyjęcie jej do

rozpoznania uzasadniony w ten sposób, że w sprawie występuje potrzeba wykładni

przepisów prawnych wywołujących poważne wątpliwości i rozbieżności w

orzecznictwie (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) oraz skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona. Nie można jednak uznać, że skarżący wykazał istnienie przesłanek

przyjęcia skargi do rozpoznania określonych w art. 3989 § 1 pkt 2 i 4 k.p.c.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego oparcie wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na przesłance określonej w art. 3989 § 1

pkt 2 k.p.c. wymaga wykazania, że określony przepis prawa, będący źródłem

poważnych wątpliwości interpretacyjnych, nie doczekał się wykładni albo

niejednolita wykładnia wywołuje rozbieżności w odniesieniu do identycznych lub

podobnych stanów faktycznych. Wątpliwości te i rozbieżności należy przytoczyć,

I USK 409/26

6

przedstawiając ich doktrynalne lub orzecznicze źródła (zob. np. postanowienie

Sądu Najwyższego z 13 czerwca 2008 r., sygn. akt III CSK 104/08; czy z 18 lutego

2015 r., II CSK 428/14). Konieczne jest wskazanie argumentów, które prowadzą do

rozbieżnych ocen prawnych, a także przedstawienie własnej propozycji

interpretacyjnej (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 13 grudnia 2007 r.,

sygn. akt I PK 233/07, OSNP 2009/3-4/43).

Powołanie się na omawianą przesłankę wymaga również wykazania, że

chodzi o wykładnię przepisów prawa, których treść i znaczenie nie zostały

dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie lub, że istnieje potrzeba

zmiany ich dotychczasowej wykładni, podania na czym polegają wątpliwości

związane z jego rozumieniem oraz przedstawienia argumentacji świadczącej, że

wątpliwości te mają rzeczywisty i poważny charakter, nie należą do zwykłych

wątpliwości, które wiążą się z procesem stosowania prawa. Gdy w ramach

stosowania tych przepisów powstały już w orzecznictwie sądów określone

rozbieżności, skarżący powinien je przedstawić, jak też uzasadnić, że dokonanie

wykładni jest niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy (por. postanowienia Sądu

Najwyższego: z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07; z 11 stycznia 2008 r., I UK 283/07;

z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08; z 12 grudnia 2008 r., II PK 220/08, niepubl.; z

8 lipca 2009 r., I CSK 11/09, niepubl.; z 20 maja 2016 r., V CSK 692/15). Ponadto,

ze względu na publicznoprawne funkcje skargi kasacyjnej, skarżący powinien

wykazać celowość dokonania wykładni konkretnego przepisu przez Sąd Najwyższy

ze względu na potrzeby praktyki sądowej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z

14 grudnia 2012 r., III SK 29/12).

W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie

przedstawiono w ogóle argumentów pozwalających na przyjęcie, że istnieją

wątpliwości dotyczące wykładni art. 13 ustawy zasiłkowej. Samo stwierdzenie, że

jakaś kwestia nie została dotychczas wyczerpująco wyjaśniona w orzecznictwie,

bez wykazania, że budzi ona w rzeczywistości poważne wątpliwości lub

rozbieżności w orzecznictwie nie jest wystarczająca dla uznania, że została

spełniona omawiana tu przesłanka przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto także, że przesłanka oczywistej

zasadności skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) spełniona jest wówczas,

I USK 409/26

7

gdy zachodzi niewątpliwa, widoczna na pierwszy rzut oka, tj. bez konieczności

głębszej analizy, sprzeczność orzeczenia z przepisami prawa nie podlegającymi

różnej wykładni (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 8 marca 2002 r.,

I PKN 341/01, OSNP 2004, Nr 6, poz. 100; z dnia 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02,

OSNC 2004, Nr 3, poz. 49). Musi być zatem oczywiste, że ma miejsce

kwalifikowana postać naruszenia prawa, zauważalna prima facie przy

wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, która przesądza o wadliwości

zaskarżonego orzeczenia w stopniu nakazującym uwzględnienie skargi (por. m.in.

postanowienia Sądu Najwyższego z 24 lutego 2012 r., II CSK 225/11, nie publ.; z

23 listopada 2011 r., III PK 44/11, nie publ.). Powołanie się na przesłankę zawartą

w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. zobowiązuje przy tym skarżącego do przedstawienia

wywodu prawnego, uzasadniającego jego pogląd, że skarga jest oczywiście

uzasadniona, przy czym, o ile dla uwzględnienia skargi kasacyjnej wystarczy, że jej

podstawa jest usprawiedliwiona, to dla jej przyjęcia do rozpoznania konieczne jest

wykazanie kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub

procesowego polegającej na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy

wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z 16 września 2003 r., IV CZ 100/03).

Skarżący nie przedstawił jakiejkolwiek argumentacji, która mogłaby

uzasadniać oczywistą zasadność wniesionej skargi kasacyjnej. Odesłanie do

uzasadnienia zarzutów kasacyjnych nie wypełnia wymogu uzasadnienia przesłanki

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania w postaci oczywistej zasadności skargi

kasacyjnej, zaś Sąd Najwyższy nie ma obowiązku doszukiwać się w treści

uzasadnienia zarzutów kasacyjnych elementów świadczących o oczywistości skargi

kasacyjnej. Obowiązkiem skarżącego jest bowiem przedstawienie uzasadnienia

wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, który będzie zawierał

stosowną argumentację uzasadniającą występowanie jednej z przesłanek przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania. Cele uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania są odmienne od celów uzasadnienia zarzutów

kasacyjnych, a zatem to drugie nie może zastępować uzasadnienia wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania.

I USK 409/26

8

W zakresie zarzutów naruszenia art. 378 § 1 i art. 382 k.p.c. należy

stwierdzić, że również w ich kontekście nie wykazano oczywistej zasadności skargi

kasacyjnej. Sąd drugiej instancji nie ma obowiązku szczegółowego odnoszenia się

do każdego zarzutu apelacji, jeżeli z treści uzasadnienia wyroku wynika, że wziął je

pod uwagę i należycie rozważył. Taka sytuacja, zdaniem Sądu Najwyższego, miała

miejsce w niniejszej sprawie.

Stwierdzając, że nie zachodzą przyczyny przyjęcia skargi, określone w

art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy postanowił zgodnie z art. 3989 § 2 k.p.c.

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego oparto na art. 108 § 1 i

art. 98 § 1,11 k.p.c. w związku art. 39821 k.p.c. w związku z § 10 ust. 4 pkt 2 w

związku z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października

2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (jednolity tekst: Dz. U. z

2023 r., poz. 1935).

[KK]

[a.ł]