Sąd Najwyższy nie przyjął skargi wspólnika z 99% udziałów w sprawie ZUS

Sąd Apelacyjny w Lublinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

wyrokiem z 25 lutego 2025 r., III AUa 282/24, zmienił zaskarżony przez organ

rentowy wyrok Sądu Okręgowego w Lublinie z 29 lutego 2024 r., VIII U 1954/21, w

punktach I, III i IV i oddalił odwołania płatnika składek A. sp. z o. o. w L. oraz B. K.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Lublinie z 15 czerwca

2021 r., stwierdzającej, że odwołujący się jako pracownik u płatnika składek nie

I USK 418/26

2

podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i

wypadkowemu od 1 sierpnia 2019 r.; w pozostałej części, tj. w zakresie punktu II

wyroku, którym to Sąd Okręgowy zmienił zaskarżoną decyzję organu rentowego z

15 czerwca 2021 r. i ustalił, że odwołujący się nie podlega obowiązkowo

ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej jako

wspólnik sp. z o.o., apelację oddalił.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnieśli odwołujący się oraz płatnik

składek zaskarżając wyrok w części w zakresie punktu I. We wniosku o przyjęcie

do rozpoznania skargi kasacyjnej wskazano, że w sprawie występują istotne

zagadnienia prawne: (-) czy osoba, która posiada 99% udziałów w kapitale

zakładowym spółki z ograniczoną odpowiedzialnością i która tym samym nie

podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia

pozarolniczej działalności jako wspólnik jednoosobowej spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością, a która wykonuje pracę na rzecz tej spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością jako pracownik, na podstawie ważnie zawartej i wiążącej

umowy o pracę, nie podlega również obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym

jako pracownik tej spółki i w konsekwencji nie posiada żadnego tytułu do

podlegania obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym?, (-) czy osoba, która

wykonuje pracę jako pracownik na rzecz pracodawcy na podstawie umowy o pracę,

nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym jako pracownik, w

przypadku, w którym umowa o pracę nie jest pozorna ani z żadnego innego

powodu nieważna oraz jest faktycznie wykonywana? Dodatkowo wskazano, że

skarga kasacyjna oczywiście uzasadniona, ponieważ w sprawie doszło do

rażącego naruszenia przepisów prawa materialnego powołanych w podstawach

kasacyjnych skargi, a to art. 22 § 1 k.p. w związku z art. 8 ust. 1 ustawy systemowej

w związku z art. 6 ust. 1 pkt 1) tej ustawy poprzez ich niewłaściwe zastosowanie.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o wydanie postanowienia o

odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz

organu rentowego kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

I USK 418/26

3

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na przyjęcie do merytorycznego

rozpoznania.

Stosownie do art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1),

istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność

postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). Funkcje

postępowania kasacyjnego powodują, że wniosek o przyjęcie skargi do

rozpoznania i jego uzasadnienie powinny koncentrować się na wykazaniu, iż w

konkretnej sprawie zachodzą istotne okoliczności przemawiające za interwencją

Sądu Najwyższego.

Skarżący powołał się na przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c.

Zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest problem

nowy, który nie został do tej pory bezpośrednio rozwiązany w orzecznictwie Sądu

Najwyższego i dla rozwikłania, którego dotychczasowe orzecznictwo jest

niewystarczające. W przypadku powołania jako podstawy wniosku o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania istnienia w sprawie istotnego zagadnienia

prawnego, skarżący ma obowiązek nie tylko sformułować samo zagadnienie, ale

także - w uzasadnieniu wniosku - przedstawić odpowiednią jurydyczną

argumentację wskazującą na dopuszczalność i celowość rozwiązania problemu

prawnego w sposób preferowany przez skarżącego, a odmienny od sposobu

rozstrzygnięcia tego problemu przy wykorzystaniu zapatrywań wyrażonych przez

Sąd drugiej instancji. Wywód ten powinien być zbliżony do tego, jaki jest przyjęty

przy przedstawianiu zagadnienia prawnego przez sąd odwoławczy na podstawie

art. 390 k.p.c. Samo zaś zagadnienie prawne, w formie pytania sformułowanego w

taki sposób, by możliwe było rozstrzygnięcie stawianych przez skarżącego

wątpliwości, musi w swej treści zawierać odwołanie do przepisu lub przepisów

prawa, na tle których takie zagadnienie powstaje. Dopiero wówczas Sąd Najwyższy

ma podstawę do oceny, czy przedstawione zagadnienie jest rzeczywiście

zagadnieniem "prawnym" oraz czy jest to zagadnienie "istotne". Nie można przy

tym zasadnie twierdzić, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, jeżeli

Sąd Najwyższy we wcześniejszym orzecznictwie wyraził swój pogląd w

I USK 418/26

4

podnoszonej kwestii, a nie zachodzą okoliczności uzasadniające jego zmianę

(postanowienie Sądu Najwyższego z 12 sierpnia 2014 r., I UK 64/14).

Natomiast odnosząc się do przesłanki przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

należy wskazać, że skarżący powinien zawrzeć w niej wywód prawny, z którego ta

oczywista zasadność będzie wynikała. Ma to być przy tym zasadność łatwo

dostrzegalna już nawet przy pobieżnej lekturze skargi (zob. postanowienie Sądu

Najwyższego z 3 marca 2012 r., II PK 294/11, LEX nr 1214578). Ponadto

z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wynika konieczność nie tylko powołania się na

okoliczność, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, ale również

wykazania, że przesłanka ta rzeczywiście zachodzi. Oznacza to, że skarżący musi

wskazać, w czym - w jego ocenie - wyraża się „oczywistość” zasadności skargi oraz

podać argumenty wykazujące, że rzeczywiście skarga jest oczywiście uzasadniona.

Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu nie prowadzi

bowiem wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Skarżący powinien więc w wywodzie prawnym wykazać kwalifikowaną postać

naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego polegającą na jego

oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy

prawniczej (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05,

OSNC 2006 nr 4, poz. 75; z 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, LEX nr 198531;

z 9 marca 2012 r., I UK 370/11, LEX nr 1215126; z 1 stycznia 2012 r., I PK 104/11,

LEX nr 1215774). Ponadto przez oczywistą zasadność skargi kasacyjnej w ujęciu

art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. rozumie się sytuację, w której zaskarżone orzeczenie sądu

drugiej instancji w sposób ewidentny narusza konkretne przepisy prawa. Oczywiste

naruszenie prawa powinno być rozumiane jako widoczna natychmiast, bez

potrzeby dokonywania pogłębionej analizy jurydycznej, sprzeczność wykładni lub

stosowania prawa z brzmieniem przepisów albo powszechnie przyjętymi regułami

interpretacji (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 26 lutego 2008 r.,

II UK 317/07, LEX nr 453107; z 25 lutego 2008 r., I UK 339/07, LEX nr 453109;

z 26 lutego 2001 r., I PKN 15/01, OSNAPiUS 2002 nr 20, poz. 494; z 17

października 2001 r., I PKN 157/01, OSNP 2003 nr 18, poz. 437; z 8 marca 2002 r.,

I PKN 341/01, OSNP 2004 nr 6, poz. 100 oraz wyrok Sądu Najwyższego

z 22 stycznia 2008 r., I UK 218/07, LEX nr 375616). Oznacza to, że we wniosku o

I USK 418/26

5

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, jak i w jego uzasadnieniu, niezbędne

jest powołanie konkretnych przepisów prawa, z którymi wyrok sądu drugiej instancji

jest w oczywisty sposób sprzeczny (zob. postanowienie Sądu Najwyższego

z 30 listopada 2012 r., I UK 414/12, LEX nr 1675171). Przyjmuje się, że nie spełnia

tych wymagań odwołanie się do podstaw kasacyjnych i opatrzenie zawartego tam

zarzutu dodatkowo określeniem „rażącego”, „ewidentnego”, „kwalifikowanego” lub

„oczywistego”, jeżeli nie zostanie wykazane, w czym przejawia się oczywistość

wydania wadliwego orzeczenia (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 5 lutego

2014 r., III PK 86/13, LEX nr 1644571; z 20 sierpnia 2014 r., II CSK 77/14, LEX nr

1511117; z 11 kwietnia 2018 r., III UK 98/17, LEX nr 2497587). Chodzi zatem o

taką sytuację, gdy nie tylko zgłoszony zarzut naruszenia przepisu prawa jest

słuszny, ale także stwierdzona nieprawidłowość jest tego rodzaju, że powoduje

jaskrawą wadliwość zaskarżonego orzeczenia (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z 13 kwietnia 2016 r., V CSK 622/15, LEX nr 2057365).

W kontekście powyższego nie sposób uznać powołanych przez skarżących

przesłanek do przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania za zasadne.

Kwestie istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy doczekały się

utrwalonej, jednolitej wykładni. Wspólnik, który ma większościowe udziały w spółce

z ograniczoną odpowiedzialnością nie może korzystać z ubezpieczenia

społecznego jako pracownik (por. wyroki Sądu Najwyższego: z 3 lipca 2011 r., I UK

8/11, OSNP 2012 nr 17-18, poz. 225, LEX nr 1043990 oraz z 11 września 2013 r.,

II UK 36/13, LEX nr 1391783). Z tym stanowiskiem nie koliduje możliwość

pracowniczego ubezpieczenia wspólników wieloosobowych spółek z ograniczoną

odpowiedzialnością na stanowiskach członków zarządu (por. uchwała Sądu

Najwyższego z 8 marca 1995 r., I PZP 7/95, OSNAPiUS 1995 Nr 18, poz.

227). Jednak, gdy udział w kapitale zakładowym spółki innych wspólników

pozostaje iluzoryczny, to w orzecznictwie Sądu Najwyższy nie aprobuje się

czynności zmierzających do wykreowania więzi pracowniczej, pozbawionej

jednocześnie jej immanentnych cech z racji połączenia pracy i kapitału (por. wyroki

Sądu Najwyższego: z 7 kwietnia 2010 r., II UK 177/09, LEX nr 599767; z 3 sierpnia

2011 r., I UK 8/11, LEX nr 1043990). Sąd Najwyższy wskazał również, że

większościowy udziałowiec dwuosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością,

I USK 418/26

6

będący jej jednoosobowym zarządem, mający 99 spośród 100 udziałów tej spółki,

nie może być uznany za jej pracownika dlatego, że prowadzi to do sytuacji, w której

społeczny status wykonawcy pracy staje się dla danej osoby jedynie funkcjonalnym

elementem jej statusu właściciela spółki, służąc jej kompleksowej obsłudze, a więc

do sytuacji, w której dochodzi do swoistej symbiozy pracy i kapitału, sprzecznej z

aksjologią prawa pracy i prawa ubezpieczeń społecznych, opartą co do zasady na

założeniu oddzielania kapitału oraz pracy. Jedyny lub niemal jedyny wspólnik nie

podlega zatem pracowniczemu ubezpieczeniu społecznemu (zob. postanowienie

Sądu Najwyższego z 5 marca 2020 r., III UK 82/19, LEX nr 3168960 lub

postanowienie z 22 czerwca 2021 r., II USK 186/21, LEX nr 3317270).

Prawidłowo skarżący dostrzegli, że obowiązkowo ubezpieczeniom

emerytalnemu i rentowym podlega tylko jedyny wspólnik jednoosobowej spółki z

ograniczoną odpowiedzialnością, a nie wspólnik większościowy, choćby "prawie"

lub "niemal" jedyny (art. 6 ust. 1 pkt 5 w związku z art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy

systemowej w związku z art. 4 § 1 pkt 3 k.s.h.). Zatem w przypadku, gdy wspólnik

spółki z o.o. jest "prawie" lub "niemal" jedynym wspólnikiem, czyli nie posiada 100%

udziałów, ale znaczącą ich większość, która powoduje, że ma on prawie całkowite

władztwo nad spółką, co z kolei uniemożliwia jego zatrudnienie w tej spółce w

charakterze pracownika, może przystąpić do ubezpieczeń społecznych dobrowolnie.

Wobec niewykazania przez skarżących istnienia wskazanej przesłanki

przedsądu, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. orzekł o odmowie

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. O kosztach postępowania kasacyjnego

orzeczono w myśl art. 98 § 1 i 11 k.p.c.

[a.ł]