Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi ZUS o składki wspólnika z 99,5% udziałów

Sąd Apelacyjny w Poznaniu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

wyrokiem z 20 lutego 2025 r., III AUa 1039/23, w sprawie z odwołania M. W. od

decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddziału w Poznaniu z 8 marca 2023

r., po rozpoznaniu apelacji organu rentowego, zmienił wyrok Sądu Okręgowego w

Poznaniu z 11 sierpnia 2023 r., VIII U 766/23, w punkcie 1. o tyle, że z podstaw

wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne odwołującego się jako osoby

I USK 445/26

2

prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą za okres od 4/2016 do 12/2022,

wskazanych w zaskarżonej decyzji wyłączył kwoty wymiaru składek z tytułu

prowadzonej działalności w formie K. spółka z o. o. oraz M. spółka z o. o. (obecna

nazwa G. spółka z o. o.) oraz oddalił apelację w pozostałym zakresie.

Organ rentowy wniósł do Sądu Najwyższego skargę kasacyjną, zaskarżając

ten wyrok w całości. Uzasadniając wiosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania wskazano, że w sprawie istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w

orzecznictwie sądów, tj. art. 8 ust. 6 pkt 4 w związku z art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy z

dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst:

Dz. U. z 2025 r., poz. 350 ze zm., dalej jako stawa systemowa). Dodatkowo

sformułowano zagadnienie prawne: czy na podstawie art. 8 ust. 6 pkt 4 w związku z

art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy systemowej "niemal jedyny" (99,5% udziałów) wspólnik

spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, powinien zostać uznany za osobę

podlegającą obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym, jako osoba prowadząca

pozarolniczą działalność gospodarczą, czy też dla podlegania obowiązkowym

ubezpieczeniom społecznym na podstawie art. 8 ust. 6 pkt 4 w związku z art. 6 ust.

1 pkt 5 ustawy systemowej konieczne jest, aby wspólnik spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością posiadał 100% udziałów spółki?

Organ rentowy powołał się na odmienne stanowisko Sądu Najwyższego

wyrażone w sprawach II UK 24/18 (wyrok z 3 lipca 2019 r.), III UK 360/18 (wyrok

z 27 listopada 2019 r.) i wskazał, iż opieranie się wyłącznie na literalnej wykładni

art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy systemowej prowadzi do naruszenia zasady

powszechności ubezpieczeń społecznych i konstytucyjnej gwarancji obywatela do

zabezpieczenia społecznego. Przytoczył orzecznictwo Sądu Najwyższego (wyrok z

16 grudnia 2021 r., II USKP 101/21, wyrok z 9 lutego 2022 r., II USKP 161/21,

wyrok z 7 kwietnia 2010 r., II UK 177/09 oraz wyrok z 3 sierpnia 2011 r., I UK 8/11),

zgodnie z którymi w analogicznym stanie prawnym, dokonując oceny zatrudnienia

udziałowca iluzorycznego na podstawie umowy o pracę Sąd Najwyższy stwierdził,

że „niemal jedynego” wspólnika spółki należy traktować, jako jedynego wspólnika

spółki, pomimo że formalnie pozostaje on jedynie większościowym udziałowcem.

I USK 445/26

3

W odpowiedzi na skargę kasacyjną odwołujący się wniósł o wydanie

postanowienia odmawiającego przyjęcia skargi do rozpoznania oraz zasądzenie na

jego rzecz kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na przyjęcie do merytorycznego

rozpoznania.

Stosownie do art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1),

istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność

postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4).

Obowiązkiem skarżącego jest sformułowanie i uzasadnienie wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w nawiązaniu do tych przesłanek, gdyż

tylko wówczas może być osiągnięty cel wymagań przewidzianych w art. 3984 § 2

k.p.c. Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika z oceny czy okoliczności

powołane przez skarżącego odpowiadają tym, o jakich stanowi art. 3989 § 1 k.p.c.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący organ

rentowy powołał się na przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.

Zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest problem

nowy, który nie został do tej pory bezpośrednio rozwiązany w orzecznictwie Sądu

Najwyższego i dla rozwikłania, którego dotychczasowe orzecznictwo jest

niewystarczające. W przypadku powołania jako podstawy wniosku o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania istnienia w sprawie istotnego zagadnienia

prawnego, skarżący ma obowiązek nie tylko sformułować samo zagadnienie, ale

także - w uzasadnieniu wniosku - przedstawić odpowiednią jurydyczną

argumentację wskazującą na dopuszczalność i celowość rozwiązania problemu

prawnego w sposób preferowany przez skarżącego, a odmienny od sposobu

rozstrzygnięcia tego problemu przy wykorzystaniu zapatrywań wyrażonych przez

Sąd drugiej instancji. Wywód ten powinien być zbliżony do tego, jaki jest przyjęty

I USK 445/26

4

przy przedstawianiu zagadnienia prawnego przez sąd odwoławczy na podstawie

art. 390 k.p.c. Samo zaś zagadnienie prawne, w formie pytania sformułowanego w

taki sposób, by możliwe było rozstrzygnięcie stawianych przez skarżącego

wątpliwości, musi w swej treści zawierać odwołanie do przepisu lub przepisów

prawa, na tle których takie zagadnienie powstaje. Dopiero wówczas Sąd Najwyższy

ma podstawę do oceny, czy przedstawione zagadnienie jest rzeczywiście

zagadnieniem "prawnym" oraz czy jest to zagadnienie "istotne". Nie można przy

tym zasadnie twierdzić, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, jeżeli

Sąd Najwyższy we wcześniejszym orzecznictwie wyraził swój pogląd w

podnoszonej kwestii, a nie zachodzą okoliczności uzasadniające jego zmianę

(postanowienie Sądu Najwyższego z 12 sierpnia 2014 r., I UK 64/14).

Natomiast w razie powołania się na przesłankę przedsądu, jaką jest potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie, przepisy mające być przedmiotem wykładni Sądu

Najwyższego powinny należeć do katalogu przepisów, których naruszenie przez

sąd drugiej instancji zarzucono w ramach podstawy skargi (postanowienie Sądu

Najwyższego z 4 września 2002 r., I PKN 682/01, OSNP 2004 Nr 12, poz. 211).

Rzeczą skarżącego jest zaś wykazanie, że określony przepis prawa, mimo iż budzi

poważne wątpliwości, ze sprecyzowaniem, na czym te poważne wątpliwości

polegają, nie doczekał się wykładni, bądź niejednolita jego wykładnia wywołuje

rozbieżności w orzecznictwie sądów, które to orzecznictwo należy przytoczyć

(postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC

2002 Nr 12, poz. 151; z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07, LEX nr 315351;

z 15 października 2002 r., II CZ 102/02, LEX nr 57231; z 13 grudnia 2007 r.,

I PK 233/07, OSNP 2009 nr 2-4, poz. 43 i z 9 czerwca 2008 r., II UK 37/08, LEX nr

494133). Oczywiste jest, iż budzący wątpliwości interpretacyjne przepis musi mieć

zastosowanie w sprawie, a jego wykładnia - mieć znaczenie dla jej rozstrzygnięcia.

Przedmiotem zainteresowania Sądu Najwyższego jest jednak sam przepis, a nie

rozstrzygnięcie konkretnego sporu. Stąd też wspomniane wątpliwości

interpretacyjne powinny być na tyle poważne, by ich wyjaśnienie nie sprowadzało

się do prostej wykładni przepisów. W tym wyraża się publicznoprawny charakter

skargi kasacyjnej. Celem realizowanym w wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej

I USK 445/26

5

jest bowiem ochrona interesu publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni

przepisów prawa oraz wkład Sądu Najwyższego w rozwój jurysprudencji i prawa

pozytywnego, a nie korekta orzeczeń wydawanych przez sądy powszechne

(postanowienie Sądu Najwyższego z 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000 nr

7-8, poz. 147).

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że

skarżący organ rentowy nie wykazał istnienia wskazanych przesłanek przedsądu.

Organ prawidłowo identyfikując konkurencyjne względem siebie linie

orzecznicze, pominął, że o ile korzystna dla stanowiska skarżącego linia

orzecznicza dominowała w przeszłości, o tyle od kilku lat Sąd Najwyższy

konsekwentnie odstąpił od założenia, zgodnie z którym posiadanie przez wspólnika

spółki z ograniczoną odpowiedzialnością niemal 100% udziałów w tej spółce

powoduje, że taki wspólnik spełnia kryteria podlegania obowiązkowym

ubezpieczonym społecznym jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność,

będąca wspólnikiem jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.

Proces zmiany linii orzeczniczej został szczegółowo scharakteryzowany w wyroku

Sądu Najwyższego z dnia 23 lipca 2024 r., II USKP 52/23 (LEX nr 3784622). Sąd

Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę potwierdza trafność

argumentacji przedstawionej w przywołanym orzeczeniu i przypomina jedynie, że w

wyroku z 15 września 2021 r., I USKP 44/21 (OSNP 2022 Nr 9, poz. 91) Sąd

Najwyższy odstąpił od dotychczasowej wykładni, przyjmując, że obowiązkowo

ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlega tylko jedyny wspólnik

jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, a nie wspólnik

większościowy, choćby "prawie" lub "niemal" jedyny (art. 6 ust. 1 pkt 5 w związku z

art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy systemowej w związku z art. 4 § 1 pkt 3 k.s.h.). To

stanowisko oprócz przywołanego już wyroku w sprawie II USKP 52/23, zostało

także zaaprobowane w wyrokach Sądu Najwyższego: z 17 stycznia 2024 r.,

III USKP 73/23, OSNP 2024 Nr 8, poz. 87; z 30 listopada 2023 r., III USKP 31/23,

OSNP 2024 Nr 11, poz. 111; z 30 listopada 2023 r., III USKP 17/23, OSNP 2024 Nr

6, poz. 66; z 23 lipca 2024 r., II USKP 52/23, LEX nr 3784622; z 27 sierpnia 2024 r.,

II USKP 49/23, OSNP 2025 Nr 1, poz. 10; z 15 stycznia 2025 r., I USKP 164/24,

LEX nr 3816696; a także w postanowieniach Sądu Najwyższego z 9 stycznia

I USK 445/26

6

2024 r., I USK 472/23, LEX nr 3652137 czy z 13 marca 2024 r., III USK 22/23,

LEX nr 3693536. Wobec tego z całą pewnością nie można potwierdzić, że

wykładnia art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy systemowej nadal wywołuje rozbieżności w

orzecznictwie.

Strona skarżąca nie zdołała zatem wykazać, że zachodzi potrzeba

rozpoznania przez Sąd Najwyższy wniesionej przez nią skargi kasacyjnej, wobec

czego na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. orzeczono jak w sentencji. O kosztach

postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto zgodnie z art. 98 § 1 i 11 k.p.c.

[a.ł]