Spółka liczyła na przedawnienie składek z 2012 i 2013 r. SN nie przyjął jej skargi kasacyjnej

Sąd Apelacyjny w Lublinie, wyrokiem z dnia 3 kwietnia 2025 r. oddalił

apelację E. Sp. z o.o. w P. od wyroku Sądu Okręgowego w Siedlcach z dnia 29

listopada 2023 r., oddalającego odwołania od wszystkich decyzji, których

przedmiotem było stwierdzenie, że E. Sp. z o.o. z siedzibą w P. jest dłużnikiem

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu nieopłaconych składek na

ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz

Solidarnościowy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, które

I USK 483/26

2

to zadłużenie z należnymi odsetkami za zwłokę naliczonymi na dzień wydania

decyzji oraz kosztami upomnienia zostało wskazane w treści tych decyzji.

W ocenie Sądu drugiej instancji, spółka stała na stanowisku, że wszelkie jej

zobowiązania z tytułu składek za lata 2012 - 2013 uległy przedawnieniu. Zatem

organ rentowy nie był uprawniony do zaliczania dokonywanych przez spółkę

bieżących wpłat w latach 2022 - 2023 jako należności spółki z tytułu składek o

najwcześniejszym terminie płatności.

Sąd Apelacyjny wskazał, że w świetle art. 24 ust. 5f ustawy z dnia

13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U.

z 2025 r., poz. 350, dalej jako ustawa systemowa) bieg terminu przedawnienia uległ

zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzje z dnia

28 marca 2014 r. stały się prawomocne. Wydanie przedmiotowych decyzji

z 28 marca 2014 r. poprzedzone było wszczęciem postępowania, co nastąpiło w

dniu 28 lutego 2014 r., a to oznacza, że od 28 lutego 2014 r. do 16 grudnia 2021 r.

(data wydania wyroku przez Sąd drugiej instancji i tym samym uprawomocnienia

się decyzji z dnia 28 marca 2014 r.) bieg terminu przedawnienia należności z tytułu

składek za okresy objęte tymi decyzjami był zawieszony. Od chwili wymagalności

najstarszych należności z tytułu składek za maj 2012 r. (16 czerwca 2012 r.) do

chwili zawieszenia biegu przedawnienia (28 lutego 2014 r.) z 5-letniego okresu

przedawnienia upłynął jedynie 1 rok, 7 miesięcy i 12 dni. Po tym jak w okresie

od 28 lutego 2014 r. do 16 grudnia 2021 r. bieg terminu przedawnienia był

zawieszony, od 17 grudnia 2021 r. (dzień następujący po dniu wydania wyroku

przez Sąd drugiej instancji) termin przedawnienia należności z tytułu składek biegł

dalej - do dnia 21 listopada 2022 r., kiedy to organ rentowy wydał pierwszą z

zaskarżonych decyzji, określającą wysokość należności z tytułu składek,

poczynając od lipca 2022 r. O tym, że data wydania decyzji z dnia 21 listopada

2022 r., określającej wysokość zadłużenia z tytułu składek stanowi datę kolejnego

zawieszenia biegu terminu przedawnienia stanowi przepis art. 24 ust. 5b ustawy o

systemie ubezpieczeń społecznych (w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania

tej decyzji).

I USK 483/26

3

Decyzja określająca wysokość należności po jej uprawomocnieniu się

uprawnia organ rentowy do wystawienia na jej podstawie tytułu wykonawczego

stanowiącego podstawę prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Zatem

od momentu, kiedy termin przedawnienia zaczął dalej biec, to jest od 17 grudnia

2021 r. do chwili ponownego zawieszenia biegu terminu przedawnienia w dniu

21 listopada 2022 r. - upłynęło 11 miesięcy i 5 dni. A zatem z 5-letniego terminu

przedawnienia należności z tytułu składek, licząc od daty wymagalności

najstarszych należności (maj 2012 r.) do chwili wydania nieprawomocnej na datę

wyrokowania decyzji z dnia 21 listopada 2022 r. - w której najstarsze należności -

po zarachowaniu wpłat z 2022 r., sięgają lipca 2012 r. - upłynął okres nieznacznie

ponad 2 lata i 6 miesięcy. Przedawnieniu nie uległy należności objęte kolejnymi

zaskarżonymi decyzjami z 23 stycznia 2023 r., 14 lutego 2023 r., 2 maja 2023 r.,

19 maja 2023 r. i 13 września 2023 r.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, nie ulegało zatem wątpliwości, że przepis

art. 24 ust. 5f ustawy systemowej znajduje pełne zastosowanie w niniejszej sprawie

również w zakresie składek, w tym składek na ubezpieczenie zdrowotne.

Prawidłowo także organ rentowy dokonał zaliczenia wpłat na należności o

najwcześniejszym terminie płatności działając na podstawie rozporządzenia Rady

Ministrów z 21 września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu

postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2022 r. poz. 1771).

Skargę kasacyjna wywiódł pełnomocnik Spółki, zaskarżając wyrok Sądu

Apelacyjnego w całości. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

wskazał na przesłankę oczywistej zasadności.

W odpowiedzi organ rentowy wniósł o wydanie postanowienia

odmawiającego przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz o zasądzenie od

płatnika składek na rzecz organu rentowego zwrot kosztów zastępstwa

procesowego za postępowanie kasacyjne według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

I USK 483/26

4

Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej

merytorycznego rozpoznania.

Odwołanie się do przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga nie tylko

powołania się na okoliczność, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona,

ale również wykazania, iż przesłanka ta rzeczywiście zachodzi. Oznacza to, że

skarżący musi wskazać, w czym - w jego ocenie - wyraża się "oczywistość"

zasadności skargi oraz podać argumenty wykazujące, że rzeczywiście skarga jest

uzasadniona w sposób oczywisty. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego)

określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi bowiem wprost do oceny, że skarga

kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Skarżący powinien więc w wywodzie

prawnym wykazać kwalifikowaną postać naruszenia przepisów prawa materialnego

lub procesowego polegającą na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy

wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej. Ponadto przez oczywistą

zasadność skargi kasacyjnej rozumie się sytuację, w której zaskarżone orzeczenie

sądu drugiej instancji w sposób ewidentny narusza konkretne przepisy prawa.

Zatem we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, jak i w jego

uzasadnieniu, niezbędne jest powołanie konkretnych przepisów prawa, z którymi

wyrok sądu drugiej instancji jest w oczywisty sposób sprzeczny.

Sąd Najwyższy, w wyroku z dnia 19 maja 2021 r., II USKP 53/21 (OSNP

2022, nr 3, poz. 28), przyjął, że dokonując wykładni art. 24 ust. 5f ustawy

systemowej należy zwrócić uwagę na analogiczny względem niego art. 24 ust. 6h

pkt 4 ustawy systemowej. Zgodnie z normą z tego przepisu bieg pięcioletniego

terminu przedawnienia nienależnie opłaconych składek ulega zawieszeniu w

przypadku wydania przez Zakład decyzji stwierdzającej brak obowiązku podlegania

ubezpieczeniom społecznym lub obniżającej podstawę wymiaru składek na te

ubezpieczenia - od dnia wszczęcia postępowania, do dnia, w którym decyzja stała

się prawomocna. Symetryczna konstrukcja została zastosowana zarówno kiedy

dłużnikiem jest płatnik (art. 24 ust. 5f ustawy systemowej), jak i organ rentowy

(art. 24 ust. 6h pkt 4 ustawy systemowej). Obydwa przepisy zostały dodane do

ustawy systemowej tą samą ustawą nowelizującą, a motywem dla dokonania tego

była realizacja wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 maja 2010 r., P 29/08

(Dz. U. Nr 105, poz. 668). Celem projektodawcy była adekwatność rozwiązań

I USK 483/26

5

dotyczących nienależnie opłaconych przez płatników składek względem tych, jakie

mają zastosowanie w przypadku dochodzenia przez ZUS należności z tytułu

składek (por. archiwum Sejmu VI kadencji, druk nr 3753). Wobec przywołanych

okoliczności należy mieć na uwadze, że ukształtowanie wykładni jednego z

przepisów będzie miało istotne znaczenie dla pojmowania drugiego. Zatem, W myśl

art. 24 ust. 5f ustawy systemowej bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od

dnia wszczęcia postępowania. Ponieważ ustawa systemowa nie określa

samodzielnie (autonomicznie) daty wszczęcia postępowania, należy odwołać się do

przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Postępowanie

administracyjne jest wszczynane zgodnie z art. 61 § 1 k.p.a. na wniosek bądź z

urzędu. O ile w przypadku postępowania na wniosek o dacie jego wszczęcia

rozstrzyga art. 61 § 3 i 3a k.p.a., o tyle w odniesieniu do postępowania z urzędu

wobec braku bezpośredniego przepisu, należy odwołać się do dorobku

orzecznictwa i doktryny. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego

przyjęto, że datą wszczęcia postępowania z urzędu jest dzień pierwszej czynności

dokonanej w sprawie, której postępowanie dotyczy, przez organ do tego

uprawniony, działający w granicach przysługujących mu kompetencji, pod

warunkiem, że o czynności tej powiadomiono stronę (por. wyroki: z dnia

20 lutego 2020 r., II GSK 3776/17, LEX nr 3065378; z dnia 25 listopada 2011 r.,

II OSK 1679/10, LEX nr 1151992; z dnia 8 grudnia 2017 r., II OSK 815/16, LEX nr

2450639; z dnia 8 grudnia 2017 r., II OSK 650/16, LEX nr 2450638; z dnia 10

czerwca 2014 r., II OSK 69/13, LEX nr 1519420; oraz M. Romańska: Komentarz do

art. 61 k.p.a. (w:) Knysiak-Sudyka H. (red.), Kodeks Postępowania

Administracyjnego. Komentarz, wydanie II, 2019).

Natomiast z art. 36 ust. 2, art. 41 ust. 1 oraz ust. 3 pkt 4 oraz art. 46 ust. 1

ustawy systemowej wynika, że to na płatniku składek spoczywa obowiązek

zgłoszenia podlegania ubezpieczeniom społecznym, obliczenia podstawy wymiaru

składek oraz zapłaty składek na rzecz ZUS. Jeżeli płatnik składek wykona

obowiązki ustawowe w sposób prawidłowy, organ rentowy nie ma potrzeby

wydawania decyzji. Potrzeba wydania decyzji ujawni się dopiero wówczas, gdy

płatnik składek obowiązków ustawowych nie wykona, wykona w sposób

nieprawidłowy bądź pojawi się spór (między ZUS, płatnikiem lub ubezpieczonym)

I USK 483/26

6

dotyczący obowiązku podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawy wymiaru

składek lub obowiązku opłacenia składek przez płatnika. Tylko w takich sytuacjach

konieczne staje się wydanie przez organ rentowy decyzji. Wydawana wówczas

decyzja będzie decyzją „następczą”, zastępującą działanie lub zaniechanie

podmiotu zobowiązanego do wykonania oznaczonej czynności (zob. J. Szyjewska-

Bagińska: Postępowania zawieszające bieg terminu przedawnienia należności

z tytułu składek na podstawie art. 24 ust. 5f ustawy o systemie ubezpieczeń

społecznych. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego – Izba Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych z dnia 19 maja 2021 r., II USKP 53/21, OSP 2022, nr 12, s. 108).

Przepisy kompetencyjne dające ZUS podstawę prawną do wydania takich decyzji

zawarto m.in. w art. 26 ust. 3 (określenie wysokości należności z tytułu składek, gdy

płatnik nie złożył deklaracji rozliczeniowych); art. 38 ust. 1 (w razie sporu

dotyczącego obowiązku ubezpieczeń społecznych); art. 38a ust. 1 (ustalenie

płatnika składek po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego lub kontroli);

art. 41 ust. 7b pkt 1 (konieczność korekty danych podanych w imiennym raporcie

miesięcznym w wyniku stwierdzenia przez Zakład nieprawidłowości); art. 41 ust. 11,

12 i 13 (sprostowanie informacji zawartych w imiennym raporcie miesięcznym w

wyniku złożonej przez ubezpieczonego reklamacji) oraz art. 91 ust. 5 ustawy

systemowej (decyzja wydawana na podstawie ustaleń zawartych w protokole

kontroli). Wydanie przez ZUS decyzji wymaga wcześniejszego przeprowadzenia

postępowania administracyjnego, którego przebieg wytyczają przepisy Kodeksu

postępowania administracyjnego. Wymienione postępowania zmierzające do

wydania decyzji są tymi, które wywołują skutek zawieszenia biegu terminu

przedawnienia należności z tytułu składek w rozumieniu art. 24 ust. 5f ustawy

systemowej. W wyniku tych postępowań ZUS dokonuje ustaleń w indywidualnych

sprawach ubezpieczonych, działając „w zastępstwie” płatnika składek lub nawet

wbrew woli płatnika składek.

Istotą wszelkich regulacji dotyczących warunków ponoszenia szeroko

rozumianych danin publicznych jest konieczność zachowania dwustronnej

uczciwości (zob. A. Krzywoń: Przedawnienie zobowiązania podatkowego – analiza

konstytucyjna, „Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego” 2013/2, s. 21).

Skoro płatnik składek nie wykonuje swoich ustawowych obowiązków lub wykonuje

I USK 483/26

7

w sposób niewłaściwy, organ rentowy ma obowiązek, po przeprowadzeniu

postępowania wyjaśniającego (administracyjnego), wydać decyzję ustalającą

obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub

obowiązek ich opłacenia. Na czas trwania tego postępowania administracyjnego

(wyjaśniającego) do dnia, w którym decyzja ustalająca staje się prawomocna, bieg

terminu przedawnienia został zawieszony. Wydana przez ZUS decyzja od daty jej

uprawomocnienia wiąże organ rentowy oraz płatnika składek. Ponadto stanowi

podstawę dla organu rentowego dokonania na koncie ubezpieczonego i płatnika

składek zmian (jeżeli zmian nie dokona płatnik składek), może być także podstawą

wszczęcia postępowania zmierzającego do wyegzekwowania od płatnika składek

zapłaty należności (zob. J. Szyjewska-Bagińska: Postępowania zawieszające bieg

terminu przedawnienia należności z tytułu składek na podstawie art. 24 ust. 5f

ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego

– Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 maja 2021 r., II USKP 53/21,

OSP 2022, nr 12, s. 108).

Skarżący nie zdołał zatem wykazać, że zaskarżony wyrok został wydany w

związku elementarnie wadliwą wykładnią prawa. Tym samym Sąd Najwyższy, na

podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

O kosztach orzekł w myśl art. 98 § 1 w związku z art. 39821 k.p.c.

AGM

[a.ł]