Odwołująca nie dostanie rozpoznania skargi w SN i zapłaci 240 zł kosztów

Sąd Okręgowy w Rzeszowie, wyrokiem z 25 marca 2025 r., oddalił apelację

odwołującej się D.K. od wyroku Sądu Rejonowego w Rzeszowie z dnia 18 grudnia

2024 r., którym to oddalono jej odwołanie od trzech decyzji Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych Oddział w Rzeszowie w przedmiocie prawa do zasiłku chorobowego,

zasiłku opiekuńczego i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń.

I USK 491/26

2

D.K. wniosła skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego w Rzeszowie,

zaskarżając wyrok w całości i opierając skargę kasacyjną na podstawach

naruszenia prawa materialnego, a to:

(-) art. 18 ust. 1, art. 4 pkt 9, art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 8 ust. 6 pkt 3b, art. 9 ust.

2, art. 2 i art. 2a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń

społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2026 r., poz. 199 ze zm.), poprzez niewłaściwą

wykładnię i niewłaściwe zastosowanie;

(-) art. 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej

(jednolity tekst: Dz.U. z 2017 r., poz. 2168) przez jego błędną wykładnię co

doprowadziło do uznania, że odwołująca, mimo spełniania ustawowo określonych

przesłanek kreujących przedsiębiorcę, została uznana za osobę nieprowadzącą

działalność gospodarczą w rozumieniu wskazanego przepisu, a tym samym

obowiązkowo nie została objęta ubezpieczeniem społecznym, co w efekcie

doprowadziło do niewyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla

rozstrzygnięcia sprawy, a przez to również do błędnych ustaleń w zakresie stanu

faktycznego sprawy i w konsekwencji wadliwej subsumpcji;

Ponadto skarżąca oparła skargę kasacyjną na podstawach naruszenia

przepisów postępowania, a mianowicie art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 378 § 1

k.p.c. i art. 382 k.p.c., polegające na przejęciu przez Sąd Okręgowy w Rzeszowie

za własne ustaleń faktycznych Sądu Rejonowego w Rzeszowie bez jakichkolwiek

merytorycznych rozważań w tej kwestii, w sytuacji gdy zarzuty apelacji obejmowały

przede wszystkim sprzeczność ustaleń sądu pierwszej instancji ze zgromadzonym

materiałem dowodowym, co skutkowało tym, że zarzuty apelacyjne w ten sposób

nie zostały rozpoznane.

Mając na uwadze powyższe zarzuty, skarżąca wniosła o uchylenie

zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w

Rzeszowie do ponownego rozpoznania w innym składzie oraz o zasądzenie od

organu rentowego na rzecz wnioskodawczyni D.K. kosztów postępowania

kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem

przepisanych, wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w

spełnianiu świadczenia pieniężnego, liczonymi od dnia uprawomocnienia się

orzeczenia do dnia zapłaty.

I USK 491/26

3

Skarżąca powołała się na oczywistą zasadność skargi.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o orzeczenie

odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz o zasądzenie od D.K. na

rzecz Organu rentowego kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu

kasacyjnym wg norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikuje się do przyjęcia jej do merytorycznego

rozpoznania.

Stosownie do art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę

kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne

(pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi

nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4).

Przypomnieć należy, że Sąd Najwyższy, jako sąd kasacyjny, nie jest sądem

powszechnym zwykłej, trzeciej instancji, zaś skarga kasacyjna (podobnie jak

uprzednio kasacja) nie jest środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego

rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, a to z

uwagi na przeważający w charakterze skargi kasacyjnej element interesu

publicznego. Zgodnie z takim modelem skargi kasacyjnej, jej rozpoznanie

następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych, wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c. W

konsekwencji tego w art. 3984 § 2 k.p.c. wśród istotnych wymagań skargi

kasacyjnej ustawodawca wymienił obowiązek złożenia wniosku o przyjęcie skargi

do rozpoznania i jego uzasadnienie. Wymóg ten wiąże się z tzw. przedsądem,

polegającym m.in. na możliwości odmowy przez Sąd Najwyższy przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.), a jego spełnienie powinno przybrać

postać wyodrębnionego wywodu prawnego, w którym skarżący wykaże, jakie

występujące w sprawie okoliczności pozwalają na uwzględnienie wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i jednocześnie uzasadnieniu, dlaczego

odpowiadają one ustawowemu katalogowi przesłanek. Ustawodawca

nieprzypadkowo, konstruując wymagania skargi kasacyjnej, wyodrębnił w

I USK 491/26

4

oddzielnych przepisach art. 3984 k.p.c. obowiązek przytoczenia podstaw

kasacyjnych i ich uzasadnienia (§ 1) i obowiązek przedstawienia wniosku o

przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienia (§ 2). Chodzi zatem o

dwa odrębne, kreatywne elementy skargi kasacyjnej, które spełniają określone cele

i podlegają ocenie Sądu Najwyższego, na różnych etapach postępowania

kasacyjnego. Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie

podlegają analizie na etapie przedsądu, natomiast przytoczone podstawy

kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do

rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Oba te elementy muszą

być więc przez skarżącego wyodrębnione, oddzielnie przedstawione i uzasadnione,

a dla spełnienia wymogu z art. 3984 § 2 k.p.c. nie wystarczy odwołanie się do

podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, bo choć dla obu tych przesłanek

argumenty mogą być podobne, to Sąd Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko

wskazane w skardze okoliczności uzasadniające przyjęcie jej do rozpoznania, nie

analizuje zaś podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia. Skarga kasacyjna powinna

być tak zredagowana i skonstruowana, aby Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać

w uzasadnieniu jej podstaw pozostałych elementów konstrukcyjnych skargi ani tym

bardziej się ich domyślać. Skarga kasacyjna jest wszak szczególnym środkiem

zaskarżenia, realizującym przede wszystkim interes publiczny, polegający na

usuwaniu rozbieżności w orzecznictwie sądów powszechnych oraz na

wspomaganiu rozwoju prawa, zatem uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do

rozpoznania powinno koncentrować się na wykazaniu, iż takie okoliczności w

sprawie zachodzą (postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 31 stycznia 2008 r., II

UK 246/07, LEX nr 449007, z dnia 10 marca 2008 r., III UK 4/08, LEX nr 459291, z

dnia 9 czerwca 2008 r., II UK 38/08, LEX nr 494134 i z dnia 19 czerwca 2008 r., II

UZ 18/08, LEX nr 496392).

Powołanie się natomiast we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania na jej oczywistą zasadność (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), wymaga od

skarżącego zawarcia w uzasadnieniu wniosku wywodu prawnego wskazującego, w

czym wyraża się ta "oczywistość" i przedstawienia argumentów na poparcie tego

twierdzenia. Zobowiązuje zatem skarżącego do przedstawienia wywodu prawnego

uzasadniającego jego pogląd, że skarga jest oczywiście uzasadniona, przy czym, o

I USK 491/26

5

ile dla uwzględnienia skargi kasacyjnej wystarczy, że jej podstawa jest

usprawiedliwiona, to dla jej przyjęcia do rozpoznania konieczne jest wykazanie

kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego

polegającej na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu

podstawowej wiedzy prawniczej (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16

września 2003 r., IV CZ 100/03, LEX nr 82274).

Skarżąca nie wyjaśnia, w jaki sposób jej skarga byłaby oczywiście

uzasadniona. Przytacza jedynie poglądy orzecznicze wyjaśniające znaczenie tej

przesłanki przedsądu bez odniesienia tych założeń do konkretnej sprawy.

Wadliwość konstrukcyjna wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

utrudnia merytoryczne odniesienie się do niego.

Odnoszą się ogólnie do postawionych przez skarżącą zarzutów należy

podkreślić, że skarga kasacyjna w znacznej części zmierza do ponownego

zakwestionowania oceny, iż wnioskodawczyni nie prowadziła realnie pozarolniczej

działalności gospodarczej stanowiącej tytuł do ubezpieczeń społecznych. Tego

rodzaju argumentacja nie może jednak uzasadniać przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania w niniejszej sprawie. Kwestia podlegania ubezpieczeniom społecznym

została prawomocnie rozstrzygnięta w innym postępowaniu, a obecne

postępowanie zasiłkowe nie służy ponownemu badaniu tej samej podstawy

ubezpieczenia.

Ponadto zarzuty skargi w istotnym zakresie dotyczą oceny dowodów i

ustaleń faktycznych, w szczególności tego, czy działalność gospodarcza była

faktycznie wykonywana i czy stanowiła rzeczywisty tytuł do ubezpieczeń

społecznych. Tymczasem zgodnie z art. 398³ § 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej

nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów. Sąd

Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną, jest związany ustaleniami faktycznymi

stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia. Skarga, która w istocie domaga

się ponownego ustalenia faktów i odmiennej oceny materiału dowodowego, nie

wykazuje oczywistej zasadności w rozumieniu art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c. W niniejszej

sprawie sądy meriti przyjęły, że wypłata świadczeń nastąpiła w warunkach braku

tytułu do ubezpieczenia chorobowego, a zarazem że zachodzą podstawy do ich

I USK 491/26

6

zwrotu. Skarga nie wykazuje, aby stanowisko to było oczywiście wadliwe w

znaczeniu przyjmowanym w art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c.

Nie można też podzielić zarzutu, że Sąd drugiej instancji nie rozpoznał istoty

sprawy lub pominął zarzuty apelacyjne. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku

wynika, że Sąd Okręgowy odniósł się do zasadniczej podstawy rozstrzygnięcia, tj.

skutku prawomocnego ustalenia braku podlegania ubezpieczeniom społecznym z

tytułu działalności gospodarczej. To zaś przesądzało o braku prawa do świadczeń z

ubezpieczenia chorobowego w okresach objętych spornymi decyzjami.

W konsekwencji skarga kasacyjna nie przedstawia kwalifikowanego,

widocznego prima facie naruszenia prawa. Stanowi natomiast polemikę z

ustaleniami faktycznymi sądów meriti oraz próbę ponownego otwarcia

rozstrzygnięcia w przedmiocie podlegania ubezpieczeniom społecznym. Taki cel

nie mieści się w funkcji skargi kasacyjnej i nie uzasadnia jej przyjęcia do

rozpoznania.

Z tych względów, na podstawie art. 398⁹ § 2 k.p.c., należało odmówić

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. O kosztach postępowania kasacyjnego

orzeczono na podstawie art. 98 § 1 k.p.c.

M.G.

[SOP]