Płatnik nie dostanie rozpoznania skargi kasacyjnej i zapłaci 2700 zł kosztów

Wyrokiem z dnia 12 marca 2024 r. XXI U 681/22 Sąd Okręgowy w Warszawie

oddalił odwołanie płatnika składek A. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W.

od decyzji z dnia 14 lutego 2022 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w

Warszawie (pkt 1) oraz zasądził od niego na rzecz organu rentowego kwotę 180 zł z

I USK 549/26

2

odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się

orzeczenia do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (pkt 2).

Wyrokiem z dnia 28 lutego 2025 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie oddalił

apelację płatnika składek (pkt 1.) oraz zasądził od A. Sp. z o.o. w W. na rzecz Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych […] Oddział w Warszawie kwotę 240 zł tytułem zwrotu

kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu apelacyjnym wraz z odsetkami, w

wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia

pieniężnego za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia wyroku

zobowiązanemu do dnia zapłaty (pkt 2.).

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku płatnik składek zarzucił

naruszenie: art. 382 k.p.c. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. oraz art. 391 § 1 k.p.c.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący uzasadnił

oczywistą zasadnością skargi kasacyjnej, bowiem Sąd odwoławczy jak i Sąd

pierwszej instancji pominął znaczną część zebranego materiału.

W uzasadnieniu tego wniosku podniósł, że zgodnie z art. 382 k.p.c. sąd

odwoławczy, który jest sądem merytorycznym (rozpoznającym sprawę na nowo)

orzeka na podstawie materiału dowodowego zebranego w postępowaniu w pierwszej

instancji i w postępowaniu apelacyjnym. Zawarte w art. 382 k.p.c. pojęcie materiału

zebranego w postępowaniu w pierwszej instancji należy rozumieć szeroko.

Przewidziany w art. 382 k.p.c. obowiązek orzekania Sądu drugiej instancji na

podstawie materiału zebranego w postępowaniu w pierwszej instancji oraz w

postępowaniu apelacyjnym oznacza, że sąd ten musi uwzględnić materiał dowodowy

zebrany przez Sąd pierwszej instancji, który może oczywiście uzupełnić o własne

ustalenia faktyczne. Co prawda, Sąd drugiej instancji nie ma obowiązku ponawiania

dowodów przeprowadzonych w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, może

natomiast odmiennie ocenić dowody zebrane przed Sądem pierwszej instancji,

powinien jednak zdać z tej oceny relację w uzasadnieniu swojego orzeczenia.

W niniejszej sprawie Sąd odwoławczy jak i Sąd pierwszej instancji pominął

znaczną część zebranego materiału dowodowego, jakimi były zeznania świadków

I.R. oraz J.K., wskazanych w petitum skargi. Z tymi zeznaniami koresponduje także

przesłuchanie odwołującej się w osobie T.K. Pominięcie przez Sąd drugiej instancji

części zebranego w sprawie materiału dowodowego i wydanie orzeczenia wyłącznie

na podstawie materiału zebranego przed Sądem pierwszej instancji lub z

I USK 549/26

3

pominięciem wyników postępowania dowodowego przeprowadzonego przez Sąd

pierwszej instancji, może stanowić podstawę skargi kasacyjnej.

Skarżąca podniosła dalej, że przesłanką decydującą o uznaniu za pracownika

osoby świadczącej w ramach umowy zlecenia pracę na rzecz swojego pracodawcy

jest to, że w ramach takiej umowy wykonuje faktycznie pracę dla swojego

pracodawcy (uzyskuje on rezultaty jej pracy). Zwrot „działać na rzecz” użyty został w

art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w innym znaczeniu niż w

języku prawa, w którym działanie „na czyją rzecz” może się odbywać w wyniku

istnienia określonej więzi prawnej (stosunku prawnego). Decydujące znaczenie przy

kwalifikacji normy art. 8 ust. 2a ww. ustawy ma ustalenie czy pracodawca faktycznie

uzyskał korzyść z pracy swojego pracownika, który świadczył pracę w ramach

umowy cywilnoprawnej zawartej z podmiotem trzecim, co z uwagi na wyżej

wskazane argumenty nie miało miejsca.

Zdaniem skarżącej nie jest zgodne z prawdą, że spółki A. sp. z o.o. oraz F. sp.

z o.o. mają tożsamy przedmiot działalności. Spółka A. sp. z o.o. zajmuje się

wyłącznie importem małego AGD z Chin. Spółka ta nie prowadzi handlu na terytorium

Polski, bowiem jej klientami nie są indywidualni konsumenci a przedsiębiorcy z

krajów azjatyckich. Spółka F. sp. z o.o. zajmuje się zaś sprzedażą wyłącznie na

terytorium Polski, przy czym klientami spółki są zarówno przedsiębiorcy jak i

konsumenci. Spółka F. sp. z o.o. zajmuje się sprzedażą zarówno detaliczną jak i

hurtową.

Czynności wykonywane przez ubezpieczonego na podstawie umowy zlecenia

dotyczyły poszukiwania online klientów dla spółki F. Sp. z o.o. zaś na podstawie

umowy o pracę dotyczyły wykonywania obowiązków magazyniera.

Mając na uwadze powyższe skarżąca spółka wniosła o uchylenie w całości

wyroków Sądu Apelacyjnego i Sądu Okręgowego w Warszawie i przekazanie sprawy

do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Warszawie; zasądzenie od

organu rentowego na rzecz skarżącego kasacyjnie kosztów dotychczasowego

postępowania w tym kosztów zastępstwa adwokackiego oraz kosztów postępowania

kasacyjnego w tym kosztów zastępstwa adwokackiego w postępowaniu kasacyjnym

według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o odmowę przyjęcia

jej do rozpoznania, a w razie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania o jej

I USK 549/26

4

oddalenie. Organ rentowy wniósł także o zasądzenie od odwołującej się na jego

rzecz kosztów zastępstwa procesowego.

Sąd Najwyższy zważy, co następuje:

Skarga kasacyjna odwołującej się A. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością

z siedzibą w W. (A. sp. z o.o.) nie kwalifikowała się do przyjęcia jej do rozpoznania.

Stosownie do art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę

kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne

(pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi

nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4).

Wypada dodać, że zgodnie z art. 3984 § 2 k.p.c., określającym wymagania formalne

skargi kasacyjnej, powinna ona zawierać wyodrębniony wniosek o przyjęcie do

rozpoznania i jego uzasadnienie. Należy zatem stwierdzić, że wniosek o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej

jedna z przesłanek wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c., warunkujących przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania, a jego uzasadnienie winno zawierać argumenty

świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie

kryteria, istnieje potrzeba merytorycznego rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy.

Skarżąca we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powołała

się na jej oczywistą zasadność jako jedyną przesłankę uzasadniającą jej

rozpoznanie.

W związku z tym przypomnienia wymaga, że skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona, jeżeli zaskarżone tą skargą orzeczenie zapadło wskutek oczywistego

naruszenia prawa, zaś oczywiste naruszenie prawa powinno być rozumiane jako

widoczna, bez potrzeby dokonywania pogłębionej analizy jurydycznej, sprzeczność

wykładni lub stosowania prawa z jego brzmieniem albo powszechnie przyjętymi

regułami interpretacji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 26 lutego 2001 r., I

PKN 15/01, OSNAPiUS 2002 nr 20, poz. 494 oraz z 17 października 2001 r., I PKN

157/01, OSNP 2003 nr 18, poz. 437) i jest możliwe do przyjęcia tylko wówczas, gdy

orzeczenie jest niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej

I USK 549/26

5

wykładni przepisami prawa (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z 30 stycznia 1963

r., II CZ 3/63, OSPiKA 1963 nr 11, poz. 286).

W judykaturze Sądu Najwyższego wyjaśniono, że przesłanka oczywistej

zasadności skargi kasacyjnej oznacza, że dla przeciętnego prawnika podstawy

wskazane w skardze prima facie zasługują na uwzględnienie. Sytuacja taka w

szczególności istnieje wtedy, gdy bez wątpienia wystąpiły uchybienia, na które

powołuje się skarżący, lub gdy jest pewne, że miały one wpływ na treść

zaskarżonego orzeczenia albo podniesione zarzuty oczywiście uzasadniają

wniesiony środek zaskarżenia. Pamiętać przy tym trzeba, że oczywiste jest to, co

jest widoczne bez potrzeby głębszej analizy czy przeprowadzenia dłuższych badań

lub dociekań. Skarżący musi zatem wykazać, że wyrok zapadł z oczywistym,

rażącym naruszeniem przepisów prawa lub podstawowych zasad obowiązujących w

praworządnym państwie, widocznym na pierwszy rzut oka, bez konieczności

przeprowadzenia bardziej szczegółowej analizy (por. postanowienia Sądu

Najwyższego z: 18 czerwca 2008 r., III CSK 110/08, LEX nr 1087257 i 13 marca 2017

r., I CSK 596/16, LEX nr 3374274). Powołując się na oczywistą zasadność skargi

kasacyjnej należy wykazać, że popełnione przy ferowaniu zaskarżonego orzeczenia

uchybienia w zakresie stosowania prawa miały charakter kwalifikowany i nie

podlegały różnym ocenom, były więc dostrzegalne w sposób oczywisty dla

przeciętnego prawnika.

Przede wszystkim wymaga zauważenia, że skarga kasacyjna wniesiona przez

profesjonalnego pełnomocnika zawiera wadę konstrukcyjną, która powoduje, że już

tylko z tej przyczyny nie jest możliwe przyjęcie jej do rozpoznania.

W skardze kasacyjnej istotna jest konstrukcja podstaw kasacyjnych z art. 3983

§ 1 pkt 1 i 2 k.p.c. Miarą zasadnej podstawy kasacyjnej (a contrario art. 39814 k.p.c.)

są zarzuty materialne i procesowe wskazane w podstawach kasacyjnych, przy czym

w przypadku rozstrzygnięcia materialnego, znaczenie mają przede wszystkim

przepisy prawa materialnego (art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c.), gdyż to prawo materialne

określa obowiązek i uprawnienie stron sporu oraz zakres postępowania

dowodowego koniecznego dla wyjaśnienia sprawy i wydania rozstrzygnięcia. Tym

samym uchybienia proceduralne mają znaczenie, jeżeli mogły mieć istotny wpływ na

wynik sprawy (art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c.; zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 21

maja 2025 r., I PSK 134/23).

I USK 549/26

6

Wniesiona skarga kasacyjna w jej podstawach zawiera jedynie zarzuty

naruszenia prawa procesowego. Stosownie do art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c. skargę

można oprzeć na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło

mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżący musi zatem wykazać, że następstwa

wytkniętej w skardze wadliwości postępowania i orzekania były tego rodzaju (bądź

skali), że kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego w sprawie

orzeczenia (por. postanowienia Sądu Najwyższego z: 24 października 2006 r., II PK

38/06, LEX nr 950620 oraz wyroki Sądu Najwyższego z: 17 marca 2006 r., I CSK

63/05, LEX nr 179971, 5 grudnia 2007 r., II PK 103/07, LEX nr 863973, 16 czerwca

2011 r., III UK 213/10, LEX nr 950436).

Sąd Najwyższy w wyroku z 9 lipca 2014 r. (I PK 316/13, LEX nr 1511811),

wyraził pogląd, że w sytuacji, gdy w skardze kasacyjnej nie zarzucono obrazy

jakiegokolwiek przepisu prawa materialnego stanowiącego podstawę wyrokowania

sądu odwoławczego, to w konsekwencji nie jest możliwa ocena, czy naruszenie

przepisów prawa procesowego wskazanych przez nią w podstawie kasacyjnej mogło

mieć rzeczywiście - istotny wpływ na wynik sprawy, czego wymaga art. 3983 § 1 pkt

2 k.p.c. Nie chodzi przy tym o czysto teoretyczną możliwość takiego wpływu, lecz o

wykazanie, że w okolicznościach danej sprawy ten wpływ był (mógł być) realny, a

można to stwierdzić dopiero wówczas, gdy w skardze zostanie podniesiony

adekwatny w konkretnych okolicznościach faktycznych zarzut obrazy prawa

materialnego (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2014 r., I PK

208/13, LEX nr 16460590).

W rezultacie, jeśli strona w skardze kasacyjnej zarzuca wyłącznie naruszenie

przepisów postępowania, to z uwagi na niespełnienie wymogu określonego w art.

3983 § 1 pkt 2 k.p.c. nie sposób twierdzić, że skarga ta jest oczywiście uzasadniona

w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Należy wręcz uznać, że jej przyjęcie do

rozpoznania jest oczywiście bezcelowe, gdyż w trakcie merytorycznej oceny

zgłoszone zarzuty nie będą mogły zostać uwzględnione.

Niezależnie od powyższego twierdzenia skarżącej zawarte we wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjne do rozpoznania, związane z zarzutem naruszenia art. 382

k.p.c., są chybione.

Wskazanie oczywistego naruszenia art. 382 k.p.c. jako podstawy przyjęcia

skargi do rozpoznania jak również skonstruowanie zarzutów skargi kasacyjnej jest

I USK 549/26

7

właściwe tylko w wyjątkowych sytuacjach. Sąd Najwyższy wielokrotnie wypowiadał

się, że ten przepis stanowi jedynie ogólną dyrektywę interpretacyjną, wyrażającą

istotę postępowania apelacyjnego, a powołanie się na ten przepis może stanowić

podstawę kasacyjną wówczas, gdy sąd drugiej instancji pominął część zebranego w

sprawie materiału dowodowego i wydał orzeczenie wyłącznie na podstawie materiału

zebranego przed sądem pierwszej instancji lub na podstawie własnego materiału, z

pominięciem wyników postępowania przeprowadzonego przez sąd pierwszej

instancji (wyroki Sądu Najwyższego: z 12 czerwca 2013 r., II CSK 634/12, LEX nr

1363015 i z 31 stycznia 2018 r., II UK 670/16, LEX nr 2449289).

Tymczasem tak Sąd Okręgowy jak i Sąd Apelacyjny nie pominęły części

sugerowanego we wniosku materiału dowodowego w postaci zeznań świadków I.R.

i J.K., zeznających na okoliczność jaki był zakres działalności spółek i jakie czynności

wykonywał ubezpieczony. Sąd Okręgowy w motywach rozstrzygnięcia wyjaśnił, że

nie dał wiary zeznaniom tych świadków i przesłuchanego w charakterze płatnika T.K.

w zakresie w jakim twierdzili oni, że czynności wykonywane przez ubezpieczonego

na podstawie umowy zlecenia i umowy o pracę nie były ze sobą powiązane.

Sąd Okręgowy uznał, odnosząc się przy tym do opisu czynności

wykonywanych przez ubezpieczonego, profilu działalności obu spółek i ich

współpracy, że czynności wykonywane przez pracowników zatrudnionych na

podstawie umowy zlecenia w spółce F. były ściśle związane z czynnościami

wykonywanymi w A. Sp. z o.o.

Sąd Okręgowy ocenił, że czynności i zakresy działalności obu spółek

wzajemnie się uzupełniały. Sąd drugiej instancji wyjaśnił zatem z jakich powodów

odmówił wiarygodności zeznaniom wskazanych świadków, jak też wyjaśnił brak

podstaw do zastosowania art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o

systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2025 r. poz. 350, zwanej „ustawą

systemową”).

Natomiast Sąd Apelacyjny dysponując materiałem dowodowym

zgromadzonym przed Sądem Okręgowym i dokonując jego oceny przyjął, wskazując

na zawartą umowę o współpracy między spółkami, że praca ubezpieczonego

wykonywana na podstawie umów łączących ją z obiema spółkami, była wykonywana

w ramach jednego procesu handlowego, którego wprost dotyczyła umowa spółek o

współpracy. Potwierdzeniem tego faktu było, w ocenie Sądu drugiej instancji,

I USK 549/26

8

nadzorowanie pracy ubezpieczonego przez tę samą osobę tj. prezesa jak i wspólnika

obu spółek A. i F. – T.K. Sąd Apelacyjny ocenił, że nie istnieją w niniejszej sprawie

podstawy do zastosowania art. 9 ust. 2 ustawy systemowej, ponieważ materiał

dowodowy zgromadzony w postępowaniu doprowadził do ustalenia, że

ubezpieczony w spornym okresie wykonywał ten sam stosunek zobowiązaniowy,

wykonując określone czynności związane z zamawianiem towarów, a składki

odprowadzane były od umowy, z której osiągany był niższy przychód. Zawarcie z

ubezpieczonym dwóch różnych umów przez dwa współpracujące ze sobą podmioty

miało na celu stworzenie pozornego zbiegu tytułów do ubezpieczenia społecznego.

Trzeba także zauważyć, że całokształt zarzutów stawianych przez stronę

skarżącą we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania sprowadza się w

istocie do polemiki z oceną dowodów, niedopuszczalną w postępowaniu kasacyjnym

na podstawie art. 3983 § 3 k.p.c., nie zaś do uchybienia przez Sąd drugiej instancji

normie zawartej w art. 382 k.p.c. Ocena dowodów niezgodna z oczekiwaniami strony

nie uzasadnia zarzutu naruszenia art. 382 k.p.c. (zob. wśród wielu wyrok Sądu

Najwyższego z 9 września 2010 r., II UK 98/10, LEX 1112913). Z uzasadnienia

wyroku Sądu Apelacyjnego wynikają ustalenia, co do braku podstaw do

zastosowania art. 9 ust 2 ustawy systemowej szczegółowo wyjaśnione i nie można

przyjąć, jak twierdzi skarżąca, aby został przy tym pominięty choćby częściowo

zebrany w postępowaniu materiał dowodowy.

Końcowo Sąd Apelacyjny wprost stwierdził, że odwołanie się skarżącej w

apelacji do zeznań świadków I.R. i J.K. oraz T.K., nie daje podstaw do uznania, że

ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Okręgowy były wadliwe czy sprzeczne z

przeprowadzonymi w sprawie dowodami. Wskazane przez apelującą dowody,

zostały w ocenie Sądu drugiej instancji uwzględnione przez Sąd Okręgowy do

podstawy orzekania w ramach ustalenia wykonywanych przez ubezpieczonego

czynności. Natomiast ocena czy czynności te były wykonywane na rzecz spółki F.

czy A. Sp. z o.o. oraz czy istniał zbieg ubezpieczeń czy też zbieg był pozorny należała

do sądu orzekającego. Sąd Okręgowy dokonał takiej oceny przyjmując brak podstaw

do uznania, że w sprawie doszło do zbiegu tytułów do objęcia ubezpieczeniami

społecznymi (art. 9 ust 2 ustawy systemowej). Ocenę tę Sąd Apelacyjny podzielił

wyjaśniając, z powołaniem się na ocenę dowodów zebranych w sprawie, z jakich

przyczyn stanowisko strony apelującej nie znajduje uzasadnienia.

I USK 549/26

9

Natomiast jak już zasygnalizowano spór o ocenę poszczególnych dowodów i

ustalenie stanu faktycznego nie może być przenoszony do postępowania przed

Sądem Najwyższym, który jest związany - zgodnie z art. 39813 § 2 k.p.c. - ustaleniami

faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia (por. postanowienie

Sądu Najwyższego 27 kwietnia 2021 r., III USK 134/21, LEX nr 3358883). Wymóg

ten ma znaczenie, jeśli weźmie się pod uwagę, że skarżąca w stawianych zarzutach

koncentruje swoją uwagę właśnie na ocenie dowodów. Skarżąca odmiennie ocenia

dowody zgromadzone w sprawie, niż uczyniły to sądy orzekające, uznając, że

wynikają z nich wnioski odmienne niż sformułowane przez Sąd drugiej instancji u

podstaw rozstrzygnięcia. Zwalczanie uznanych za miarodajne przez Sąd

odwoławczy faktów i ich ocena, są w postępowaniu kasacyjnym niedopuszczalne, a

to oznacza, że skarga kasacyjna zmierzająca w tym kierunku nie może być

oczywiście uzasadniona.

Z tych względów Sąd Najwyższy uznając wniosek o przyjęcie skargi do

rozpoznania jako nie spełniający ww. przesłanek ustawowych, odmówił przyjęcia

skargi do rozpoznania - na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie O kosztach

postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 k.p.c., 98 § 11 k.p.c.,

art. 108 § 1 k.p.c. w związku z art. art. 391 § 1 k.p.c. i art. 39821 k.p.c.

[it]

[a.ł]