SN odmówił przyjęcia skargi ZUS na podleganie ubezpieczeniom prezes spółki

Wyrokiem z dnia 7 czerwca 2024 r. IV U 242/23, Sąd Okręgowy w Rzeszowie

zmienił zaskarżoną decyzję z dnia 19 grudnia 2022 r. Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych Oddziału w Rzeszowie w ten sposób, że stwierdził, że

wnioskodawczyni M.J., jako pracownik u płatnika składek K. sp. z o.o., podlega

obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu,

wypadkowemu od dnia 1 stycznia 2016 r. oraz zasądził od Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych Oddziału w Rzeszowie na rzecz wnioskodawczyni kwotę 180 zł tytułem

zwrotu kosztów zastępstwa procesowego z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w

spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas od dnia uprawomocnienia się

niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty.

I USK 574/26

2

Wyrokiem z dnia 27 marca 2025 r., III AUa 406/24 Sąd Apelacyjny w

Rzeszowie po rozpoznaniu apelacji organu rentowego zmienił zaskarżony wyrok i

poprzedzającą go decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w

Rzeszowie z dnia 19 grudnia 2022 r. w ten sposób, iż stwierdził, że

wnioskodawczyni, jako pracownik u płatnika składek K. sp. z o.o. z siedzibą w R.,

podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu,

wypadkowemu od dnia 1 stycznia 2016r. do dnia 27 stycznia 2020 r. zaś w pozostałej

części oddalił odwołanie (pkt I.); w pozostałej części oddalił apelację (pkt II.) oraz

zniósł pomiędzy stronami koszty zastępstwa procesowego za obie instancje (pkt III.).

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku organ rentowy zarzucił

naruszenie: 1. art. 22 k.p.; 2. art. 6 ust. 1 pkt 1 i 4 w związku z art. 11 ust. 1-2 i art.

12 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych;

3. art. 3271 § 1 pkt l i 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.

Przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący uzasadnił oczywistą

zasadnością skargi kasacyjnej, bowiem Sąd Apelacyjny uznał, iż M.J. podlega

ubezpieczeniom społecznym jako pracownik u płatnika K. sp. z o.o. w okresie od 1

stycznia 2016 r. do 27 stycznia 2020 r., choć jednocześnie uznał, że

wnioskodawczyni nie podlega ubezpieczeniom społecznym z tego samego tytułu w

okresie od 20 września 2022 r. a sytuacja ubezpieczonej w tych okresach była

identyczna - posiadała większościowy pakiet udziałów spółki K. sp. z o.o. (dający

możliwość samodzielnego decydowania w niemal wszystkich istotnych sprawach

spółki) a także pełniła funkcję prezesa jednoosobowego zarządu spółki.

W ocenie skarżącego różnica pomiędzy ww. okresami polegała wyłącznie na

tym, że w okresie od 1 stycznia 2016 r. do 27 stycznia 2020 r. wnioskodawczyni

posiadała 75 % udziałów spółki a w okresie od 20 września 2022 r. posiadała 92 %

udziałów spółki. W każdym w tym z tych okresów posiadała zatem większościowy,

dominujący pakiet udziałów spółki a ponadto pełniła funkcję prezesa

jednoosobowego zarządu spółki.

W związku z powyższym Sąd Apelacyjny zupełnie niezasadnie inaczej ocenił

kwestię podlegania wnioskodawczyni ubezpieczeniom społecznym. Skoro Sąd

Apelacyjny ustalił, że posiadanie przez odwołującą się większościowego pakietu

udziałów spółki i pełnienie funkcji prezesa jednoosobowego zarządu wiązało się z

prowadzeniem spraw spółki, reprezentowaniem jej, wyznaczaniem zakresu

I USK 574/26

3

działalności spółki, jej celów ekonomicznych i strategicznych i ponosiła jako wspólnik

większościowy ryzyko niepowodzenia to ustalenia te są aktualne tak co do okresu

kiedy wnioskodawczyni posiadała 92 % udziałów spółki jak i wtedy kiedy posiadała75

% udziałów spółki. Nadal bowiem jest to pakiet większościowy/dominujący.

Wobec powyższego skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w

zaskarżonej części (tj. w pkt I w części w zakresie w jakim Sąd Apelacyjny zmienił

zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego i poprzedzającą go decyzję Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie z dnia 19 grudnia 2022 r. w ten sposób, że

stwierdził, że wnioskodawczyni jako pracownik u płatnika składek podlega

obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu,

wypadkowemu od dnia 1 stycznia 2016 r. do 27 stycznia 2020 r.; w pkt II i III w

całości ); przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Rzeszowie do ponownego

rozpoznania w tej części z pozostawieniem temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach

postępowania kasacyjnego, w tym kosztach zastępstwa procesowego, według norm

przepisanych; ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części i

oddalenie odwołania w całości oraz zasądzenie od wnioskodawczyni na rzecz

organu rentowego kosztów postępowania kasacyjnego oraz kosztów postępowania

przed Sądem pierwszej i drugiej instancji według norm przepisanych z ustawowymi

odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia od dnia uprawomocnienia się

orzeczenia do dnia zapłaty.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Stosownie do art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1),

istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność

postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4).

W pierwszej kolejności należy przypomnieć należy, że Sąd Najwyższy, jako

sąd kasacyjny, nie jest sądem powszechnym zwykłej, trzeciej instancji, zaś skarga

kasacyjna (podobnie jak uprzednio kasacja) nie jest środkiem zaskarżenia

przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego

I USK 574/26

4

postępowanie w sprawie, a to z uwagi na przeważający w charakterze skargi

kasacyjnej element interesu publicznego. Zgodnie z takim modelem skargi

kasacyjnej, jej rozpoznanie następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych,

wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c. W konsekwencji tego w art. 3984 § 2 k.p.c. wśród

istotnych wymagań skargi kasacyjnej ustawodawca wymienił obowiązek złożenia

wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie. Wymóg ten wiąże się

z tzw. przedsądem, polegającym m.in. na możliwości odmowy przez Sąd Najwyższy

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.), a jego spełnienie

powinno przybrać postać wyodrębnionego wywodu prawnego, w którym skarżący

wykaże, jakie występujące w sprawie okoliczności pozwalają na uwzględnienie

wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i jednocześnie uzasadnieniu,

dlaczego odpowiadają one ustawowemu katalogowi przesłanek. Ustawodawca

nieprzypadkowo, konstruując wymagania skargi kasacyjnej, wyodrębnił w

oddzielnych przepisach art. 3984 k.p.c. obowiązek przytoczenia podstaw

kasacyjnych i ich uzasadnienia (§ 1) i obowiązek przedstawienia wniosku o przyjęcie

skargi do rozpoznania i jego uzasadnienia (§ 2). Chodzi zatem o dwa odrębne,

kreatywne elementy skargi kasacyjnej, które spełniają określone cele i podlegają

ocenie Sądu Najwyższego, na różnych etapach postępowania kasacyjnego.

Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie podlegają analizie na

etapie przedsądu, natomiast przytoczone podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie

oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do rozpoznania, w trakcie jej

merytorycznego rozpoznawania. Oba te elementy muszą być więc przez skarżącego

wyodrębnione, oddzielnie przedstawione i uzasadnione, a dla spełnienia wymogu z

art. 3984 § 2 k.p.c. nie wystarczy odwołanie się do podstaw kasacyjnych i ich

uzasadnienia, bo choć dla obu tych przesłanek argumenty mogą być podobne, to

Sąd Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze okoliczności

uzasadniające przyjęcie jej do rozpoznania, nie analizuje zaś podstaw kasacyjnych i

ich uzasadnienia. Skarga kasacyjna powinna być tak zredagowana i skonstruowana,

aby Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać w uzasadnieniu jej podstaw pozostałych

elementów konstrukcyjnych skargi ani tym bardziej się ich domyślać. Skarga

kasacyjna jest wszak szczególnym środkiem zaskarżenia, realizującym przede

wszystkim interes publiczny, polegający na usuwaniu rozbieżności w orzecznictwie

sądów powszechnych oraz na wspomaganiu rozwoju prawa, zatem uzasadnienie

wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powinno koncentrować się na wykazaniu,

I USK 574/26

5

iż takie okoliczności w sprawie zachodzą (postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia

31 stycznia 2008 r., II UK 246/07, LEX nr 449007, z dnia 10 marca 2008 r., III UK

4/08, LEX nr 459291, z dnia 9 czerwca 2008 r., II UK 38/08, LEX nr 494134 i z dnia

19 czerwca 2008 r., II UZ 18/08, LEX nr 496392).

Przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c wynika zwykle z oczywistego,

widocznego prima facie naruszenia przepisów prawa polegającego na sprzeczności

wykładni lub stosowania prawa z jego brzmieniem lub powszechnie przyjętymi

regułami interpretacji. Nie chodzi zatem o takie naruszenie prawa, które może

stanowić podstawę skargi w rozumieniu art. 398 3 k.p.c., lecz o naruszenie

kwalifikowane (postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 26 lutego 2008 r., II UK

317/07, LEX nr 453107; z dnia 25 lutego 2008 r., I UK 339/07, LEX nr 453109; z dnia

26 lutego 2001 r., I PKN 15/01, OSNAPiUS 2002 Nr 20, poz. 494; z dnia 17

października 2001 r., I PKN 157/01, OSNP 2003 Nr 18, poz. 437; z dnia 8 marca

2002 r., I PKN 341/01, OSNP 2004 Nr 6, poz. 100; wyrok Sądu Najwyższego z dnia

22 stycznia 2008 r., I UK 218/07, LEX nr 375616). Powołując się na oczywistą

zasadność skargi kasacyjnej, należy w motywach wniosku zawrzeć wywód prawny

wyjaśniający, w czym wyraża się owa oczywistość i przedstawić argumenty na

poparcie tego twierdzenia (postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 26 kwietnia

2006 r., II CZ 28/06, LEX nr 198531; z dnia 10 sierpnia 2006 r., V CSK 204/06, LEX

nr 421035; z dnia 9 stycznia 2008 r., III PK 70/07, LEX nr 448289; z dnia 11 stycznia

2008 r., I UK 283/07, LEX nr 448205; z dnia 3 kwietnia 2008 r., II PK 352/07, LEX nr

465859 i z dnia 5 września 2008 r., I CZ 64/08, LEX nr 512050).

Ponadto przez oczywistą zasadność skargi kasacyjnej rozumie się sytuację,

w której zaskarżone orzeczenie Sądu drugiej instancji w sposób ewidentny narusza

konkretne przepisy prawa. Zatem we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania, jak i w jego uzasadnieniu, niezbędne jest powołanie konkretnych

przepisów prawa, z którymi wyrok Sądu drugiej instancji jest w oczywisty sposób

sprzeczny (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada 2012 r., I UK

414/12, LEX nr 1675171). Należy przy tym podkreślić, iż nie spełnia tych wymagań

odwołanie się do podstaw kasacyjnych i opatrzenie zawartego tam zarzutu

dodatkowo określeniem "rażącego", "ewidentnego", "kwalifikowanego" lub

"oczywistego", jeżeli nie zostanie wykazane, w czym przejawia się oczywistość

wydania wadliwego orzeczenia (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 5

I USK 574/26

6

lutego 2014 r., III PK 86/13, LEX nr 1644571; z dnia 20 sierpnia 2014 r., II CSK 77/14,

LEX nr 1511117; z dnia 11 kwietnia 2018 r., III UK 98/17, LEX nr 2497587). O tym,

że skarga jest oczywiście uzasadniona nie może decydować argumentacja zawarta

w uzasadnieniu jej podstaw (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 2 kwietnia

2008 r., II PK 347/07, LEX nr 465860). Nie jest zatem dopuszczalne przenoszenie

argumentacji służącej wykazaniu przyczyny kasacyjnej do uzasadnienia podstaw

kasacyjnych ani odwoływanie się do tego uzasadnienia, podstawy skargi bowiem są

badane dopiero przy rozpoznawaniu skargi, po jej przyjęciu (por. postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 20 kwietnia 2018 r., III CSK 337/17, LEX nr 2483656 czy

z dnia 11 kwietnia 2018 r., II UK 277/17, LEX nr 2490632).

Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania strona

skarżąca nie wskazała żadnego przepisu, który w jej ocenie miałby powodować

przyjęcie skargi do merytorycznego rozpoznania, wobec czego wniosek ten nie może

zostać uwzględniony. Jak wskazano powyżej, to skarżący ma przekonać Sąd

Najwyższy o istnieniu przesłanki uzasadniającej przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania. Zatem Sąd Najwyższy nie może w tym zakresie zastępować strony i

doszukiwać się w uzasadnieniu podstaw kasacyjnych argumentów (w tym

przepisów) za tym przemawiających.

Ponadto należy stwierdzić, że podnoszone przez skarżącego argumenty

zmierzają w istocie do podważenia suwerennej i niepoddającej się kontroli kasacyjnej

sędziowskiej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, co na tym etapie

postępowania nie jest możliwe ze względu na to, że na mocy art. 3983 § 3 k.p.c. oraz

art. 39813 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy związany jest ustaleniami faktycznymi

stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia.

Strona skarżąca nie zdołała zatem wykazać, że zachodzi potrzeba

rozpoznania przez Sąd Najwyższy wniesionej przez nią skargi kasacyjnej, wobec

czego z mocy art. 3989 § 2 k.p.c. orzeczono jak w sentencji.

[it]

[SOP]