Sąd Najwyższy nie przyjął skargi ZUS w sprawie kierowcy, ZUS zapłaci po 240 zł

I USK 585/26

2

Sąd Okręgowy w Zielonej Górze IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych, wyrokiem z 28 października 2022 r. (sygn. akt IV U 342/22), P. sp. z

o.o. w Z. oraz B.R., z odwołań ww. od decyzji z 31 grudnia 2021 r. (Nr […]) Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Zielonej Górze, o ustalenie

nieistnienia obowiązku ubezpieczenia społecznego, zmienił zaskarżoną decyzję w

ten sposób, że B.R. z tytułu wykonywania usług na rzecz płatnika składek P. sp. z

o.o. w Z. nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznych (emerytalnemu,

rentowym i wypadkowemu) oraz ubezpieczeniu zdrowotnemu jako zleceniobiorca w

okresie od 16 czerwca 2018 r. do 31 grudnia 2019 r. oraz zasądził od organu

rentowego na rzecz każdego z odwołujących kwotę po 180 zł, tytułem zwrotu

kosztów zastępstwa procesowego.

Na skutek apelacji organu rentowego, Sąd Apelacyjny w Poznaniu III

Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z 10 kwietnia 2025 r. (sygn.

akt III AUa 1698/22), oddalił apelację i zasądził od organu rentowego na rzecz

odwołujących kwoty po 270 zł, tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w

postępowaniu apelacyjnym, z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w zapłacie, za

okres od uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia o kosztach procesu, do dnia

zapłaty.

Skargę kasacyjną od wyroku sądu Aelaycjnego w Poznaniu, do Sądu

Najwyższego wywiódł organ rentowy, zaskarżając judykat w całości, zarzucając:

I. rażącego naruszenia przepisów prawa materialnego, tj.:

1. art. 4 ust. 1 i art. 3 ustawy Prawo przedsiębiorców, poprzez jego niewłaściwe

zastosowanie polegające na przyjęciu, że ubezpieczony prowadził

pozarolniczą działalność gospodarczą pomimo tego, iż nie wykazano, że

spełnione są przesłanki określone tym przepisem w szczególności

zarobkowy charakter działalności i prowadzenie działalności w sposób

ciągły;

2. art. 65 § 1 i 2 k.c. polegającym na wadliwej wykładni § 3 lit. l umowy o

świadczenie usług zawartej 1 czerwca 2018 r. pomiędzy odwołującą spółką a

ubezpieczonym że, postanowienie umowy o zakazie konkurencji odnosił się

do głównej działalności odwołującej spółki, czyli produkcji chemii

budowlanej, podczas gdy z tego postanowienia nie można wywieść takiego

I USK 585/26

3

wniosku, a Sąd winien dojść do przekonania, że postanowienie zakazu

konkurencji uniemożliwiło nawiązanie ubezpieczonemu jakiejkolwiek innej

współpracy w ramach „działalności gospodarczej” poza jednym tylko

podmiotem (odwołującą spółką);

3. art. 6 ust. 1 pkt 4 i art. 12 ust. 1 u.s.u.s., poprzez jego niezastosowanie i

błędne przyjęcie, że ubezpieczony nie podlega z tytułu zawartej umowy

cywilnoprawnej obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym;

4. 750 k.c. i art. 734 k.c., przez ich niezastosowanie i w konsekwencji przyjęcie,

że podejmowana przez ubezpieczonego aktywność zawodowa winna być

zakwalifikowana, jako prowadzenie działalności gospodarczej, pomimo tego,

że podejmowana aktywność nie ma cech działalności gospodarczej;

II. naruszenia przepisów postępowania, przy czym uchybienia te mogły mieć

istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 382 k.p.c. w zw. z art. 3271 § 1 pkt 1

k.p.c. w zw. z art. 391 k.p.c. w następstwie, których doszło do pominięcia

znacznej części zebranego materiału dowodowego, tj.:

1. treści umowy o świadczenie usług zawartej 1 czerwca 2018 r. pomiędzy

odwołującą spółką a ubezpieczonym, z której wynika, że ubezpieczony

zawierając ww. umowę był całkowicie zależny od odwołującej spółki, tj. nie

mógł samodzielnie ustalać trasy przejazdu (§ 3 lit. c umowy), był

zobowiązany do sprawdzania cen tankowanych paliw (§ 3 lit. p umowy), był

zobowiązany do uzupełniania paliwa tylko w wybranych placówkach (§ 3 lit.

m umowy), mógł używać powierzonego telefonu komórkowego tylko w

sytuacjach koniecznych (§ 3 lit. a umowy), podpisał klauzulę zakazu

konkurencji (§ 3 lit. I umowy), uniemożliwiającą współpracę z innymi

podmiotami, świadczył usługi w zależności od bieżących potrzeb odwołującej

spółki (§ 4 umowy) , nie zakupił żadnych narzędzi na poczet swojej

działalności a korzystał z narzędzi odwołującej spółki (samochód, telefon

komórkowy);

2. odpisu KRS odwołującej spółki, z którego wynika (Dział 3) , że przedmiotem

działalności spółki było m.in. PKD 49 Transport Lądowy oraz transport

rurociągowy, co oznacza, że odwołujący podpisując klauzulę zakazu

konkurencji ze spółką, nie mógł poza nią świadczyć usługi na rzecz innych

I USK 585/26

4

kontrahentów, co jest niezgodne z celem działalności gospodarczej, która

nastawiona jest na zysk;

3. informacji z CEiDG działalności gospodarczej ubezpieczonego, z której

wynika, że przedmiot przeważającej działalności był transport drogowy

towarów (PKD 49.41.Z), a zarejestrowanie działalności gospodarczej

nastąpiło 1 czerwca 2018 r., tj. tego samego dnia co podpisanie umowy o

świadczenie usług z odwołującą spółką, co może świadczyć o pozorności

prowadzonej działalności gospodarczej, a analiza dokonana przez Sąd

winna prowadzić do wniosku, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy

można mówić jedynie o pracy wykonywanej w ramach umowy zlecenia przez

ubezpieczonego, a nie prowadzeniu pozarolniczej działalności gospodarczej.

Z uwagi na stawiane zarzuty skarżący organ rentowy wniósł o uchylenie w

całości wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu oraz przekazanie sprawy temu

Sądowi do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania

kasacyjnego, ewentualnie uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Sądu

Apelacyjnego w Poznaniu oraz orzeczenie, co do istoty sprawy, poprzez zmianę

wyroku i oddalenie odwołania ubezpieczonego oraz oddalenie odwołania

odwołującej spółki, oraz zasądzenie od odwołujących na rzecz organu rentowego

kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym i kasacyjnym

według norm przepisanych.

Skarżący organ rentowy wniósł także o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania na podstawie art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., jako oczywiście uzasadnionej

oraz na podstawie art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. ponieważ w sprawie istnieje istotne

zagadnienie prawne (rozbieżność w orzecznictwie).

W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w

odniesieniu do przesłanki oczywistej zasadności wywiedzionej skargi organ rentowy

w głównej mierze wskazuje okoliczności powiązane ściśle ze stawianymi zarzutami

skargi, stanowiące w rezultacie o pozorności prowadzonej przez ubezpieczonego

działalności gospodarczej.

W odniesieniu natomiast do drugiej ze wskazanych przesłanek przedsądu,

istotnym zagadnieniem prawnym wywołującym rozbieżności w orzecznictwie, w

ocenie organu rentowego jest: czy osoba świadcząca usługę kierowania pojazdami,

I USK 585/26

5

która zawarła klauzulę zakazu konkurencji, realizująca przewozy w oparciu o

umowę cywilnoprawną, która działała wyłącznie na rzecz jednego kontrahenta, pod

jego kierownictwem i bez ryzyka gospodarczego, prowadzi działalność

gospodarczą w rozumieniu art. 3 ustawy Prawo Przedsiębiorców, czy też podlega

ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania usług? Organ rentowy wskazał

przy tym, że rozbieżność w wykładni prawa polegająca na odmiennym orzekaniu

przez Sądy (wskazując jeden w wyroków Sądu Apelacyjnego w Poznaniu) w

podobnych stanach faktycznych, co do kwalifikacji działalności samozatrudnionych

kierowców jako działalności gospodarczej stanowi uzasadnioną przesłankę, której

rozstrzygnięciem powinien zająć się Sąd Najwyższy.

W odpowiedzi na wywiedzioną skargę kasacyjną odwołujący wnieśli o

wydanie postanowienia odmawiającego przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,

oddalenie skargi kasacyjnej - w przypadku jej przyjęcia do rozpoznania i

zasądzenie od skarżącego kasacyjnie na rzecz odwołujących kosztów

postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna wywiedziona w niniejszej sprawie nie kwalifikuje się do

przyjęcia i merytorycznego rozpoznania.

Podkreślić należy, że skarga kasacyjna podlega badaniu (na etapie

przedsądu) w zakresie spełnienia przez nią warunków formalnych. Zgodnie

z art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, jeżeli istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, jeżeli zachodzi nieważność

postępowania lub jeżeli skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając

na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, czyli tak zwanego przedsądu,

ustawodawca zagwarantował, że skarga kasacyjna, jako nadzwyczajny środek

zaskarżenia prawomocnych orzeczeń, będzie realizować funkcje publicznoprawne.

Ograniczenie przesłanek, wskazanych w art. 3989 § 1 k.p.c. do czterech ma, w

konsekwencji, zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i

I USK 585/26

6

procesowo będzie uzasadnione jedynie w tych przypadkach, w których mogą być

zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga nie stanie się instrumentem

wykorzystywanym w każdej jednostkowej sprawie. Ostatecznie, nie w każdej

sprawie, nawet takiej, w której prawomocne orzeczenie zostało wydane w

warunkach błędu w subsumpcji, czy też wyniku wadliwej wykładni prawa, skarga

kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. W przeciwnym bowiem razie Sąd

Najwyższy stałby się, wbrew obowiązującym przepisom, sądem trzeciej instancji, a

jego zadaniem nie jest przecież dokonywanie korekty ewentualnych błędów w

zakresie stosowania, czy też wykładni prawa, w każdej indywidualnej sprawie.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania strona skarżąca

wskazała, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona oraz istnieje istotne

zagadnienie prawne (rozbieżność w orzecznictwie) - odwołała się więc do

przesłanek przedsądu wskazanych w przepisie art. 3989 § 1 pkt 4 i pkt 2 k.p.c.

(z treści wniosku wynika także, że skarżący organ powołał się też na przesłankę

występowania w sprawie istotnego zagadnienia prawnego, nie wskazując wprost

właściwej podstawy prawnej, łącząc tym samym wniosek ze wskazaną wyżej

przesłanką potrzeby wykładni przepisów wywołujących rozbieżności w

orzecznictwie sądów – co może świadczyć o wątpliwościach skarżącego w zakresie

właściwego zakwalifikowania podstawy wniosku, określonej w art. 3989 § 1 k.p.c.).

Należy więc podkreślić, że wadliwy jest sam sposób sformułowania wniosku – co

świadczy o jego bezpodstawności. Nie można bowiem twierdzić, że skarga jest

oczywiście uzasadniona - co oznacza oczywistą bezzasadność zaskarżonego

orzeczenia, a więc niewymagającą jakichkolwiek dociekań lub analiz, a

jednocześnie wskazywać na istnienie istotnego zagadnienia prawnego czy

potrzebę wykładni przepisów prawnych - wymagających z natury rzeczy

pogłębionych rozważań (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 17 lipca 2019 r.,

III CSK 148/19, LEX nr 2751796 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 26

kwietnia 2018 r., IV CSK 577/17, LEX nr 2497710). Tego typu argumentacja, nawet

w sytuacji podnoszenia jej w sposób „ewentualny”, podważa zasadność wniosku.

Przypomnienia wymaga, że odwołanie się do potrzeby wykładni przepisów

prawnych, budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w

orzecznictwie sądów, wymaga wykazania, że określony przepis prawa, mimo iż

I USK 585/26

7

budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni, albo niejednolita wykładnia

wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie, w

odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych, które należy

przytoczyć (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 13 czerwca 2008 r., III CSK

104/08, Legalis nr 127030; z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07, Legalis nr 2701754 i z

9 września 2022 r., I CSK 1494/22, Legalis nr 2741242). Stronę skarżącą obciąża

obowiązek przedstawienia odrębnej i pogłębionej argumentacji prawnej,

wskazującej na zaistnienie powołanej okoliczności uzasadniającej przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania, zawierającej szczegółowy opis tego, na czym polegają

poważne wątpliwości interpretacyjne (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 8

lipca 2009 r., I CSK 111/09, LEX nr 570112 i z 29 września 2022 r. I CSK 3496/22,

Legalis nr 2790349). Powołanie się na przyczynę kasacyjną przewidzianą w art.

3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga wykazania przez stronę skarżącą, że chodzi o

wykładnię przepisów prawa, których treść i znaczenie nie zostały dostatecznie

wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie lub, że istnieje potrzeba zmiany ich

dotychczasowej wykładni, podania, w drodze stosownego jurydycznego wywodu,

na czym owe wątpliwości polegają, a także że mają one poważny oraz rzeczywisty

charakter i ich rozstrzygnięcie wiąże się z rozpatrywaną sprawą i jest istotne z

punktu widzenia wyniku postępowania oraz publicznoprawnych funkcji skargi

kasacyjnej.

Strona skarżąca nie wykazała, że mamy rzeczywiście do czynienia z

przywoływaną przesłanką przedsądu, określoną w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. – tym

bardziej, że w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej nie przywołała

żadnych wątpliwości i rozbieżności występujących w tym zakresie w orzecznictwie,

a wymienione orzeczenia Sądu Najwyższego potwierdzają ugruntowane poglądy w

przedmiocie kwalifikowania danej działalności, jako działalności gospodarczej.

Wbrew stanowisku organu rentowego odmienność w wykładni prawa, polegająca

na odmiennym orzekaniu przez sądy w podobnych stanach faktycznych, co do

kwalifikacji działalności samozatrudnionych kierowców jako działalności

gospodarczej, wcale nie świadczy o rozbieżności w orzecznictwie – jako przesłance

przedsądu z przywołanego wyżej przepisu. Nawet w tej części skargi strona

I USK 585/26

8

skarżąca nie podaje konkretnych przykładów takich rzekomo odmiennych orzeczeń

(poza jednym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 2015 r.).

Argumentów zawartych we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania nie można zakwalifikować także jako występowania w sprawie

istotnego zagadnienia prawnego. Istotnym zagadnieniem prawnym – w rozumieniu

przepisu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. - jest bowiem zagadnienie, które wiąże się z

określonymi przepisami prawa materialnego lub procesowego, których wyjaśnienie

ma nie tylko znaczenie dla rozstrzygnięcia konkretnej sprawy, ale także dla

rozstrzygnięcia innych podobnych spraw. Wskazanie na zagadnienie prawne

uzasadniające wniosek o rozpoznanie skargi kasacyjnej powinno nastąpić przez

jego sformułowanie jako problemu prawnego wymagającego rozstrzygnięcia,

określenie przepisów prawa, w związku z którymi powstało i wskazanie

argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen. Dopiero wówczas Sąd

Najwyższy ma podstawę do rozważenia, czy przedstawione zagadnienie jest

rzeczywiście zagadnieniem „prawnym” oraz czy jest to zagadnienie „istotne” (por.

postanowienia Sądu Najwyższego: z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002

Nr 1, poz. 11; z 13 sierpnia 2002 r., I PKN 649/01, OSNP 2004 Nr 9, poz. 158;

z 14 lutego 2003 r., I PK 306/02, Wokanda 2004 nr 7-8, poz. 51; z 10 stycznia

2012 r., I UK 305/11, LEX nr 1215784; z 23 marca 2012 r., II PK 284/11, LEX nr

1214575; z 10 września 2014 r., I CSK 729/13, LEX nr 1532950; z 2 grudnia

2014 r., II CSK 376/14, LEX nr 1622307; z 14 kwietnia 2015 r., II PK 217/14, LEX nr

678073; z 28 października 2015 r., I PK 17/15, LEX nr 2021940, czy z 14 stycznia

2016 r., II CSK 382/15, LEX nr 2090999). Ponadto, istotnym zagadnieniem

prawnym w rozmienieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest zagadnienie nowe,

nierozwiązane dotąd w orzecznictwie, którego rozstrzygnięcie może przyczynić się

do rozwoju prawa. W konsekwencji nie można uznać, że w sprawie występuje

istotne zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), jeśli Sąd Najwyższy zajął już

stanowisko w kwestii przedstawianej w skardze i wyraził swój pogląd we

wcześniejszych orzeczeniach, a nie zachodzą żadne okoliczności uzasadniające

zmianę tego poglądu (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 12 marca 2010 r.,

II UK 400/09, LEX nr 577468; z 19 stycznia 2012 r., I UK 328/11, LEX nr 1215423;

z 19 marca 2012 r., II PK 294/11, LEX nr 1214578; z 10 kwietnia 2018 r., I CSK

I USK 585/26

9

733/17, LEX nr 2495968; z 10 kwietnia 2018 r., II PK 143/17, LEX nr 2525398;

z 19 kwietnia 2018 r., I CSK 709/17, LEX nr 2486162 i z 23 maja 2018 r., I CSK

33/18, LEX nr 2508114). Tego w przedmiotowej skardze kasacyjnej zabrakło.

Natomiast odwołanie się do przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga nie

tylko powołania się na okoliczność, że skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona, ale również wykazania, iż przesłanka ta rzeczywiście zachodzi.

Oznacza to, że strona skarżąca musi wskazać, w czym (w jej ocenie) wyraża się

„oczywistość” zasadności skargi oraz podać argumenty wykazujące, że

rzeczywiście skarga jest uzasadniona w sposób oczywisty. Sam zarzut naruszenia

(nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi bowiem

wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Strona

skarżąca powinna więc w wywodzie prawnym wykazać kwalifikowaną postać

naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, polegającą na jego

oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy

prawniczej (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05,

OSNC 2006 nr 4, poz. 75; z 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, LEX nr 198531;

z 9 marca 2012 r., I UK 370/11, LEX nr 1215126 i z 1 stycznia 2012 r., I PK 104/11,

LEX nr 1215774). Ponadto, przez oczywistą zasadność skargi kasacyjnej rozumie

się sytuację, w której zaskarżone orzeczenie sądu drugiej instancji w sposób

ewidentny narusza konkretne przepisy prawa. (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z 30 listopada 2012 r., I UK 414/12, LEX nr 1675171). Takiej

okoliczności strona skarżąca jednak także nie wykazała.

Z uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika

jednoznacznie, że organ rentowy ma zastrzeżenia, co do prawidłowości ustaleń

stanu faktycznego dokonanego przez Sąd Apelacyjny w niniejszej sprawie.

Skarżący przedstawia własną analizę zeznań świadków, wskazuje na pominięcia

wielu dowodów i pominięcia niektórych okoliczności wynikających z dokumentów.

Tymczasem zgodnie z art. 3983 § 3 k.p.c. oraz art. 39813 § 2 k.p.c., podstawą skargi

kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalania faktów lub oceny dowodów, a

Sąd Najwyższy związany jest ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę

zaskarżonego orzeczenia. Związanie to wyklucza nie tylko przeprowadzenie w

jakimkolwiek zakresie dowodów, lecz także badanie czy sąd drugiej instancji nie

I USK 585/26

10

przekroczył granic swobodnej ich oceny. Z tego punktu widzenia każdy zarzut

skargi kasacyjnej, nawet zarzucający naruszenia przepisów prawa materialnego,

który ma na celu polemikę z ustaleniami faktycznymi sądu drugiej instancji, z uwagi

na jego sprzeczność z art. 3983 § 3 k.p.c., jest a limine niedopuszczalny. Sąd

Najwyższy nie pełni bowiem roli trzeciej instancji sądowej, a skarga kasacyjna nie

może być wykorzystywana jako instrument pozwalający na kwestionowanie

niesatysfakcjonującego stronę rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji.

Stwierdzając, że nie zachodzą przyczyny przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania, określone w art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy postanowił, zgodnie z

art. 3989 § 2 k.p.c. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego oparto

na art. 108 § 1 i art. 98 § 1,11 k.p.c. w związku art. 39821 k.p.c. i w związku z § 10

ust. 4 pkt 2 oraz § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22

października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (jednolity tekst

Dz.U. z 2026 r., poz. 118).

DS.

[a.ł]