Sąd Najwyższy nie przyjął skargi ubezpieczonego na wyrok w sprawie bezczynności ZUS

Sąd Apelacyjny w Katowicach, wyrokiem z 11 marca 2025 r., oddalił apelację

M.S. od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 13 września 2023 r., którym

oddalono skargę M.S. na milczenie organu rentowego w przedmiocie wznowienia

postępowania zakończonego wydaniem decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

z dnia 12 czerwca 2015 r.

M.S. wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu drugiej instancji, zaskarżając

wyrok w całości i opierając skargę kasacyjną na podstawach naruszenia przepisów

postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

(-) art. 316 § 1 k.p.c. w związku z art. 47714 § 3 k.p.c. poprzez wzięcie pod

uwagę stanu istniejącego w chwili wydania wyroku zamiast z chwili wnoszenia

odwołania/braku decyzji bez uwzględnienia odrębności postępowania w sprawach

I USK 620/26

2

ubezpieczeń społecznych co miało istotne znaczenie w niniejszej sprawie, bowiem

doprowadziło do uznania, iż decyzja organu rentowego została wydana w trakcie

postępowania przed Sądem pierwszej instancji, a w związku z powyższym apelacja

ubezpieczonego została oddalona, podczas gdy w chwili wniesienia skargi na

bezczynność ZUS decyzji nie wydał, zatem apelacja M.S. powinna zostać

uwzględniona, a Sąd Apelacyjny powinien był orzec zgodnie z zawartymi w apelacji

wnioskami;

(-) art. 47714 § 3 k.p.c. przez niewydanie rozstrzygnięcia stosownie do

brzmienia niniejszego przepisu, co miało istotny wpływ na wynik sprawy

doprowadziło bowiem do nierozpoznania istoty sprawy;

(-) art. 233 k.p.c. przez brak wszechstronnego rozważenia materiału

dowodowego w szczególności brak uwzględnienia, że decyzja z dnia 15 kwietnia

2022 r. jest decyzją nieistniejącą i Sąd nie jest nią związany, co miało istotny wpływ

na treść orzeczenia, bowiem ustalono, iż decyzja organu rentowego została wydana

wskutek czego oddalono apelację skarżącego i nie uwzględniono jego wniosków, a

Sąd nie postąpił zgodnie z dyspozycją art. 47714 § 3 k.p.c.

Mając na uwadze powyższe zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

Sądowi Apelacyjnemu w Katowicach; zasądzenie od organu rentowego kosztów

postępowania według norm przepisanych oraz przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania na podstawie art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., gdyż skarga kasacyjna jest

oczywiście uzasadniona.

W ocenie skarżącego, wyrok Sądu Apelacyjnego w oczywisty sposób narusza

przepisy postępowania cywilnego i nie uwzględnia odrębności postępowania w

sprawach ubezpieczeń społecznych. Ubezpieczony dnia 3 kwietnia 2015 r. złożył

wniosek o emeryturę, a Zakład Ubezpieczeń wydał decyzję nie uwzględniając

kapitału początkowego. Wobec powyższego przed uprawomocnieniem się decyzji

M.S. cofnął wniosek, a postępowanie zostało umorzone. Następnie ubezpieczony

złożył wniosek o wznowienie tegoż postępowania, a ZUS decyzję w tym przedmiocie

wydał dopiero w toku postępowania przed Sądem I instancji, po złożeniu przez

ubezpieczonego skargi na bezczynność. Sąd Apelacyjny wydając wyrok uznał, iż

zastosowanie w niniejszej sprawie ma art. 316 § 1 k.p.c., a wobec wydania przez

ZUS decyzji należało apelację oddalić. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem i

poglądami doktryny art. 316 § 1 k.p.c. ma zastosowanie jedynie w wyjątkowych

I USK 620/26

3

przypadkach w spawach dotyczących ubezpieczeń społecznych. Nie może być

stosowany w postępowaniu toczącym się w wyniku skargi na bezczynność.

Orzekanie według stanu istniejącego w chwili wyrokowania uniemożliwia w pełni

zastosowanie dyspozycji wynikającej z art. 47714 § 3 k.p.c., zgodnie z którym to

przepisem Sąd obliguje organ rentowy do wydania decyzji lub orzeka co do istoty,

ale również zawiadamia organ nadrzędny o bezczynności i stwierdza czy doszło do

rażącego naruszenia prawa. Zatem wolą ustawodawcy jest nie tylko doprowadzenie

do rozstrzygnięcia wniosku obywatela, ale również zastosowanie pewnych sankcji

wobec organu, który decyzji nie wydał. Uwzględnienie stanu rzeczy z chwili

wyrokowania spowodowało w niniejszej sprawie, iż część dyspozycji art. 47714 § 3

k.p.c. miała charakter „martwy” - nie doszło do zawiadomienia organu nadrzędnego,

ani nie stwierdzono, iż doszło do rażącego naruszenia prawa, mimo iż ZUS we

właściwym terminie decyzji nie wydał, a nawet wbrew obowiązującym przepisom nie

przekazał Sądowi skargi ubezpieczonego na bezczynność organu. Przyjęcie, że w

przypadku skargi na bezczynność organu rentowego bezpośrednie zastosowanie ma

art. 316 § 1 k.p.c. prowadzi do sankcjonowania bezczynności i bezkarności organu

rentowego, który bez żadnych konsekwencji może decyzji nie wydawać, a czynić to

dopiero na etapie postępowania sądowego, doprowadzając do sytuacji, iż

dyspozycja z art. 47714 § 3 k.p.c. (zawiadomienie organu nadrzędnego i stwierdzenie

rażącego naruszenia prawa) nigdy nie będzie stosowana, skoro zgodnie z

powyższym przepisem następuje to dopiero w chwili uwzględnienia skargi, a wobec

wydania decyzji na etapie postępowania sądowego - skarga ta uwzględniana nie jest.

Z pewnością sytuacja taka nie może być akceptowana społecznie i nie była

zamysłem racjonalnego ustawodawcy i tego typu praktyki powinny zostać ukrócone.

Organ rentowy nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej merytorycznego

rozpoznania.

Sąd Najwyższy wielokrotnie wyjaśniał, że jako sąd kasacyjny nie jest sądem

powszechnym zwykłej, trzeciej instancji, a skarga kasacyjna nie jest środkiem

zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji

kończącego postępowanie w sprawie z uwagi na przeważający w charakterze skargi

I USK 620/26

4

kasacyjnej element interesu publicznego. Służy ona kontroli prawidłowości

stosowania prawa, nie będąc instrumentem weryfikacji trafności ustaleń faktycznych

stanowiących podstawę zaskarżonego orzeczenia.

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w

orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest

oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.).

Powołanie się we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na jej

oczywistą zasadność (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), wymaga od skarżącego zawarcia w

uzasadnieniu wniosku wywodu prawnego wskazującego, w czym wyraża się ta

"oczywistość" i przedstawienia argumentów na poparcie tego twierdzenia.

Zobowiązuje zatem skarżącego do przedstawienia wywodu prawnego

uzasadniającego jego pogląd, że skarga jest oczywiście uzasadniona, przy czym, o

ile dla uwzględnienia skargi kasacyjnej wystarczy, że jej podstawa jest

usprawiedliwiona, to dla jej przyjęcia do rozpoznania konieczne jest wykazanie

kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego

polegającej na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu

podstawowej wiedzy prawniczej (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16

września 2003 r., IV CZ 100/03, LEX nr 82274).

Skarżący nie wykazał tak rozumianej oczywistej zasadności skargi. Istota jego

argumentacji sprowadza się do tezy, że w sprawie zainicjowanej odwołaniem od

niewydania decyzji przez organ rentowy sąd powinien oceniać zasadność skargi

według stanu istniejącego w chwili wniesienia odwołania, a nie według stanu

istniejącego w chwili zamknięcia rozprawy. Według skarżącego późniejsze wydanie

decyzji przez organ rentowy nie powinno prowadzić do oddalenia odwołania,

ponieważ w przeciwnym razie art. 47714 § 3 k.p.c. w części przewidującej

zawiadomienie organu nadrzędnego oraz stwierdzenie, czy niewydanie decyzji

nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa, utraciłby praktyczne znaczenie.

Tak sformułowana argumentacja może co najwyżej wskazywać na istnienie

problemu wykładni art. 316 § 1 k.p.c. w związku z art. 47714 § 3 k.p.c. Nie dowodzi

natomiast, że zaskarżony wyrok jest oczywiście wadliwy w rozumieniu art. 3989 § 1

pkt 4 k.p.c. Sąd Apelacyjny przyjął, że skoro organ rentowy w toku postępowania

sądowego wydał decyzję rozpoznającą wniosek ubezpieczonego z dnia 8 kwietnia

I USK 620/26

5

2021 r., to na datę orzekania nie było już podstaw do zobowiązania organu

rentowego do wydania decyzji ani do orzekania co do istoty sprawy w trybie art. 47714

§ 3 k.p.c. Wskazał zarazem, że od decyzji z dnia 15 kwietnia 2022 r. ubezpieczonemu

przysługiwało odwołanie w zwykłym trybie.

Stanowisko to nie pozostaje w oczywistej sprzeczności z brzmieniem art.

47714 § 3 k.p.c. Przepis ten stanowi, że jeżeli odwołanie wniesiono w związku z

niewydaniem decyzji przez organ rentowy, sąd w razie uwzględnienia odwołania

zobowiązuje organ do wydania decyzji w określonym terminie, zawiadamiając organ

nadrzędny, albo orzeka co do istoty sprawy. Jednocześnie stwierdza, czy niewydanie

decyzji nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa. Już z konstrukcji przepisu wynika,

że obowiązek zawiadomienia organu nadrzędnego oraz stwierdzenia

kwalifikowanego naruszenia prawa powiązany jest z uwzględnieniem odwołania. Nie

jest więc oczywiste, że sąd drugiej instancji powinien pominąć fakt wydania decyzji

przed zamknięciem rozprawy i mimo to uwzględnić odwołanie wyłącznie dlatego, że

w chwili jego wniesienia organ pozostawał bezczynny.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreślano, że w sprawach

zainicjowanych odwołaniem od niewydania decyzji przez organ rentowy samo

stwierdzenie, iż organ nie pozostaje już w bezczynności, zamyka drogę do

rozstrzygania w tym postępowaniu o zasadności materialnego żądania

ubezpieczonego. W postanowieniu z dnia 14 kwietnia 2014 r., II UK 572/13 (LEX nr

3528297), Sąd Najwyższy wskazał, że dopiero ustalenie, iż organ rentowy nie wydał

decyzji, otwiera sądowi możliwość zastosowania art. 47714 § 3 k.p.c. W sprawie

niniejszej Sądy obu instancji ustaliły, że organ rentowy wydał decyzję z dnia 15

kwietnia 2022 r., odnoszącą się do wniosku ubezpieczonego z dnia 8 kwietnia 2021

r. Skarga kasacyjna nie wykazuje w sposób oczywisty, aby przyjęcie tej okoliczności

za prawnie relewantną było kwalifikowanym naruszeniem prawa procesowego.

Nie uzasadnia przyjęcia skargi do rozpoznania również twierdzenie, że

decyzja organu rentowego z dnia 15 kwietnia 2022 r. jest decyzją nieistniejącą. W

orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że sąd powszechny jest co do

zasady związany decyzją administracyjną pozostającą w obrocie prawnym. Wyjątki

dotyczą sytuacji szczególnych, w których decyzja jest dotknięta wadą godzącą w

sam jej byt jako aktu administracyjnego, w szczególności gdy została wydana przez

organ oczywiście niewłaściwy, bez jakiejkolwiek podstawy materialnoprawnej albo z

oczywistym pominięciem elementarnych reguł postępowania (por. m.in. uchwała

I USK 620/26

6

składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 9 października 2007 r., III CZP

46/07, OSNC 2008/3/30, oraz w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 16 lutego 2016 r.,

I UK 84/15, LEX nr 2015628).

Skarżący nie wykazał, aby decyzja z dnia 15 kwietnia 2022 r. była dotknięta

tak kwalifikowaną wadą. Organ rentowy był właściwy do rozpoznania wniosku

ubezpieczonego dotyczącego wznowienia lub ponownego rozpoznania sprawy

emerytalnej. Sam fakt, że decyzja została wydana po wniesieniu odwołania w

związku z niewydaniem decyzji, nie oznacza jeszcze, że akt ten jest nieistniejący. Art.

47714 § 3 k.p.c. nie zawiera normy wyłączającej kompetencję organu rentowego do

wydania decyzji po wniesieniu odwołania do sądu.

Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania zostało oparte

wyłącznie na twierdzeniu o oczywistej zasadności skargi. Skoro jednak wywód skargi

sam ujawnia, że rozstrzygnięcie wymagałoby rozważenia konkurencyjnych

argumentów dotyczących funkcji art. 47714 § 3 k.p.c., zasady aktualności orzekania

z art. 316 § 1 k.p.c. oraz skutków decyzji wydanej w toku postępowania, to nie można

mówić o oczywistości naruszenia prawa.

Z tych przyczyn, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., należało odmówić przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania.

[SOP]