Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej w sprawie rekompensaty z ZUS

Sąd Apelacyjny w Rzeszowie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

wyrokiem z 1 kwietnia 2025 r., III AUa 329/24, po rozpoznaniu apelacji organu

rentowego, zmienił wyrok Sądu Okręgowego w Krośnie z 5 kwietnia 2024 r., IV U

588/22, i oddalił odwołanie C.B. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

Oddziału w Jaśle z 27 września 2022 r., odmawiającej mu prawa do rekompensaty.

Odwołujący się wniósł do Sądu Najwyższego skargę kasacyjną, zaskarżając

ten wyrok w całości. Uzasadniając wiosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania wskazał, że skarga jest oczywiście uzasadniona z uwagi na rażące

naruszenie art. 21 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych

(jednolity tekst: Dz.U. z 2024 r. poz. 1696 ze zm.) w związku z poz. 1 Działu XVII

I USK 636/26

2

Załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie zaliczenia pracowników

do kategorii zatrudnienia z dnia 10 września 1956 r. (Dz.U. Nr 39, poz. 176 ze zm.)

w związku z art. 3 k.c.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o wydanie

postanowienia odmawiającego przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,

ewentualnie o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie na rzecz organu rentowego

kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na przyjęcie do merytorycznego

rozpoznania.

Stosownie do art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1),

istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność

postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4).

Obowiązkiem skarżącego jest sformułowanie i uzasadnienie wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w nawiązaniu do tych przesłanek, gdyż

tylko wówczas może być osiągnięty cel wymagań przewidzianych w art. 3984 § 2

k.p.c. Wiosek ten powinien zawierać profesjonalny wywód prawny nawiązujący do

wskazanych w art. 3989 § 1 k.p.c. przesłanek przedsądu ze wskazaniem, które z

nich występują w sprawie i z uzasadnieniem stanowiska skarżącego

(postanowienie Sądu Najwyższego z 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06).

Sąd Najwyższy jednolicie przyjmuje, że nawiązanie do przesłanki z art. 3989

§ 1 pkt 4 k.p.c. wymaga nie tylko powołania się na okoliczność, że skarga

kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, ale również wykazania, iż przesłanka ta

rzeczywiście zachodzi. Oznacza to, że skarżący musi wskazać, w czym - w jego

ocenie - wyraża się "oczywistość" zasadności skargi oraz podać argumenty

wykazujące, że rzeczywiście skarga jest uzasadniona w sposób oczywisty. Sam

zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie

prowadzi bowiem wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście

I USK 636/26

3

uzasadniona. Skarżący powinien więc w wywodzie prawnym wykazać

kwalifikowaną postać naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego

polegającą na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu

podstawowej wiedzy prawniczej (postanowienia Sądu Najwyższego: z 14 lipca

2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006 nr 4 poz. 75; z 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06,

LEX nr 198531; z 9 marca 2012 r., I UK 370/11, LEX nr 1215126; z 1 stycznia

2012 r., I PK 104/11, LEX nr 1215774). Ponadto przez oczywistą zasadność skargi

kasacyjnej rozumie się sytuację, w której zaskarżone orzeczenie sądu drugiej

instancji w sposób ewidentny narusza konkretne przepisy prawa.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, jak i w jego

uzasadnieniu, niezbędne jest zatem powołanie konkretnych przepisów prawa, z

którymi wyrok sądu drugiej instancji jest w oczywisty sposób sprzeczny

(postanowienie Sądu Najwyższego z 30 listopada 2012 r., I UK 414/12, LEX nr

1675171). Jednak o tym, że skarga jest oczywiście uzasadniona, nie może

decydować argumentacja zawarta w uzasadnieniu jej podstaw (postanowienie

Sądu Najwyższego z 2 kwietnia 2008 r., II PK 347/07, LEX nr 465860). Ponadto w

przyczynie kasacyjnej określonej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. nie chodzi o wskazanie

naruszenia prawa przez sąd meriti, choćby oczywistego, co dotyczy zwłaszcza

uchybień w sferze prawa procesowego, lecz o to, aby wykazane uchybienia sądu

skutkowały wydaniem oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (postanowienia

Sądu Najwyższego: z 7 stycznia 2003 r., I PK 227/02, OSNP 2004 Nr 13, poz. 230;

z 11 stycznia 2008 r., I UK 285/07, LEX nr 442743; z 28 lutego 2012 r., I PK 157/11,

LEX nr 1215115).

Skarżący nie wykazał istnienia powyższej przesłanki przedsądu.

Skarżący upatruje istnienia tej przesłanki przedsądu w wątpliwościach

interpretacyjnych zaistniałych na kanwie stosowania art. 21 ustawy o emeryturach

pomostowych w związku z poz. 1 Działu XVII Załącznika do rozporządzenia Rady

Ministrów w sprawie zaliczenia pracowników do kategorii zatrudnienia,

sprowadzających się do kwestii zakresu podmiotowego prawa do rekompensaty

oraz formalnego zakwalifikowania pracy jako wykonywanej w szczególnych

warunkach lub w szczególnym charakterze.

I USK 636/26

4

Rekompensata dotyczy takich ubezpieczonych, którzy nie mogą nabyć

prawa do emerytury pomostowej i którzy równocześnie utracili możliwość nabycia

prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym z tytułu pracy w

szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, to znaczy tych, którzy nie

spełnili łącznie warunków przewidzianych w art. 32, art. 46 lub art. 184 ustawy o

emeryturach i rentach z FUS. Potwierdzeniem tej tezy jest wykładnia art. 2 pkt 5

ustawy o emeryturach pomostowych dokonywana z uwzględnieniem reguł

funkcjonalnych (celowościowych). Celem tego przepisu jest bowiem przyznanie

odszkodowania za rzeczywistą utratę określonych uprawnień, co oznacza, że musi

dotyczyć tylko tych ubezpieczonych, którzy ze względu na niespełnienie choćby

jednego ustawowego warunku (wieku, ogólnego stażu emerytalnego) nie mogli

skorzystać z dotychczasowych regulacji i nabyć prawa do emerytury w wieku

niższym niż powszechny wiek emerytalny, a także nie mogą skorzystać z regulacji

nowych, zawartych w ustawie o emeryturach pomostowych. Rekompensata

przysługuje ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r., którzy spełniają

powyższe negatywne warunki, w szczególności co do art. 3 ustawy o emeryturach

pomostowych i art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Zatem rekompensata przysługuje, jeżeli przed dniem 1 stycznia 2009 r.

ubezpieczony ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym

charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS,

wynoszący co najmniej 15 lat. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie Sąd

Apelacyjny doszedł do wniosku, na podstawie dokonanych ustaleń faktycznych, że

skarżący we wskazanym okresie nie wykonywał pracy stale i w pełnym wymiarze

czasu pracy, która mogłaby zostać zakwalifikowana jako praca w szczególnych

warunkach. Tym samym uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania zmierza jedynie do zakwestionowania dokonanej w sprawie oceny

dowodów oraz poczynionych na tej podstawie ustaleń faktycznych. Innymi słowy,

celem postępowania kasacyjnego nie jest uzupełnianie materiału dowodowego ani

jego ponowna ocena (art. 3983 § 3 i art. 39813 § 2 k.p.c.).

Przy ustaleniu prawa do rekompensaty, podstawowym warunkiem jest

wykonywanie pracy w szczególnych warunkach rozumianej jako praca

wykonywana stale (codziennie) i w pełnym wymiarze czasu pracy. Jednolita

I USK 636/26

5

wykładnia obowiązuje w odniesieniu do prac kierującego ciągnikiem rolniczym,

która nie jest pracą szczególną "w transporcie", gdyż kierujący traktorem w

rolnictwie wykonuje prace polowe lub inne typowo rolnicze (np. sieje, orze, nawozi

lub transportuje produkty rolne czy służące do takiej produkcji). W tym zakresie nie

ma podstaw prawnych do uznania, że prace polowe wykonywane podczas

prowadzenia ciągnika w rolnictwie mogą być zaliczone do prac w transporcie, o

których stanowi poz. 3 wykazu A, działu VIII. Wymienienie w tym wykazie prac

kierowców ciągników i kombajnów nie oznacza, że za pracę w 3 szczególnych

warunkach można uznać kierowanie tymi pojazdami przy pracach rolniczych ze

względu na brak podstaw i uzasadnienia, żeby "transport" rozumieć szeroko jako

odbywany w różnych działach gospodarki, w których wykorzystuje się wymienione

pojazdy i zatrudnia pracowników do ich prowadzenia. W konsekwencji zatrudnienie

traktorzysty przy pracach w rolnictwie nie stanowi "pracy kierowcy ciągnika w

transporcie", ponieważ szkodliwość pracy kierowcy ciągnika w transporcie i

łączności wynika z bardziej uciążliwych obciążeń psychofizycznych towarzyszących

prowadzeniu takich pojazdów w ruchu komunikacyjnym na drogach publicznych.

Tego typu "czynniki negatywne, zdrowotnie szkodliwe i/lub obniżające sprawność

psychofizyczną" nie występują stale i w pełnym wymiarze czasu pracy podczas

kierowania ciągnikiem rolniczym w rolnictwie, gdzie dominują prace rolnicze, które

nie polegają na wykonywaniu stałego transportu po drogach publicznych (tak liczne

wyroki Sądu Najwyższego: z 3 grudnia 2013 r., I UK 172/13, z 13 sierpnia 2015 r.,

II UK 298/14, z 5 maja 2016 r., III UK 132/15, z 13 lipca 2016 r., I UK 218/15, z 12

października 2016 r., III UK 116, z 26 stycznia 2017 r., III UK 51/16 i z 16 lutego

2017 r., II UK 730/15).

Strona skarżąca nie zdołała zatem wykazać, że zachodzi potrzeba

rozpoznania przez Sąd Najwyższy wniesionej przez nią skargi kasacyjnej, wobec

czego na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. orzeczono jak w sentencji. O kosztach

postępowania orzeczono na podstawie art. 102 k.p.c. ze względów natury

społecznej.

[SOP]

I USK 636/26

6