Sąd Najwyższy nie przyjął skargi ubezpieczonej o rentę z tytułu niezdolności do pracy

Sąd Okręgowy w Tarnowie wyrokiem z dnia 9 maja 2023 r. oddalił odwołanie

B.B. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 grudnia 2020 r., którą

organ rentowy na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych odmówił wymienionej

przyznania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, ponieważ komisja lekarska

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w orzeczeniu z dnia 1 grudnia 2020 r. uznała, że

ubezpieczona nie jest niezdolna do pracy.

Sąd Apelacyjny w Krakowie, wyrokiem z dnia 21 maja 2025 r., oddalił apelację

odwołującej się. Ubezpieczona zaskarżyła to orzeczenie skargą kasacyjną. Zarzuciła

naruszenie:

I USK 749/26

2

- art. 379 pkt 5 k.p.c. w zw. z art. 162 k.p.c. przez pozbawienie odwołującej się

możności obrony jej praw, wskutek niewydania postanowienia w przedmiocie

wnioskowanych dowodów przez ubezpieczoną w odwołaniu od decyzji i dalszych

pisma procesowych;

- art. 379 pkt 5 k.p.c. w zw. z art. 224 k.p.c. przez pozbawienie odwołującej się

możności obrony jej praw wskutek wydania wyroku na posiedzeniu niejawnym, bez

zakreślenia jej terminu na przedstawienie stanowiska końcowego na piśmie;

- art. 378 § 1 k.p.c. w zw. z art. 386 § 2 k.p.c. przez niewzięcie pod uwagę

przez Sąd drugiej instancji z urzędu nieważności postępowania przed Sądem

pierwszej instancji na podstawie art. 224 § 1 i 3 k.p.c., w zw. z art. 2352 § 2-5 k.p.c.

i art. 15zzs2 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem,

przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz

wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (w brzmieniu aktualnym na dzień wydania

wyroku przez Sąd pierwszej instancji, dalej jako „ustawa o COVID"), przez ich błędną

wykładnię oraz wydanie wyroku na posiedzeniu niejawnym, pomimo braku

uprzedniego przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości, jako że Sąd

pierwszej instancji nie rozpoznał wniosku odwołującej się o dowód z opinii biegłego

ortopedy zgłoszonego w odwołaniu od decyzji;

- art. 378 § 1 k.p.c. w zw. z art. 386 § 2 k.p.c. przez niewzięcie pod uwagę

przez Sąd drugiej instancji nieważności postępowania przed Sądem pierwszej

instancji, polegającej na naruszeniu art. 224 § 1 k.p.c. w zw. z art. 224 § 3 k.p.c.,

przez jego niezasadne zastosowanie i wydanie wyroku na posiedzeniu niejawnym,

pomimo braku udzielenia odwołującej się terminu na zabranie głosu w piśmie

procesowym przed zamknięciem rozprawy, co umożliwiłoby jej ustosunkowanie się

do dowodów powołanych w sprawie w tym przeprowadzonych opinii;

- art 385 k.p.c. przez jego zastosowanie i uznanie, że apelacja jest

bezzasadna, w sytuacji gdy Sąd Apelacyjny przyznał, że odwołująca się ma rację

w zakresie w jakim wskazuje na uchybienie Sądu pierwszej instancji polegające na

zaniechaniu wydania postanowienia rozstrzygającego w przedmiocie wniosków

dowodowych zgłoszonych w odwołaniu i w kolejnych pismach procesowych, a zatem

apelacja wskazująca na nieważność postępowania winna zostać uznana

za zasadną;

- art. 299 k.p.c. przez nieprzeprowadzenie dowodu z przesłuchania

odwołującej się pomimo złożonego przez nią takiego wniosku;

I USK 749/26

3

- art. 20512 k.p.c. w zw. z art. 224 k.p.c. przez zamknięcie przewodu sądowego

w sytuacji nierozpoznania wniosków dowodowych złożonych przez ubezpieczoną;

- art. 57 ust. 1 ustawy emerytalnej przez uznanie, że nie zachodzą przesłanki

do jego zastosowania, pomimo uznania, ze odwołująca się jest osobą

niepełnosprawną jej stan zdrowia nie powoduje niezdolności do pracy w sytuacji, gdy

stan zdrowia odwołującej się powoduje u niej niemożność podjęcia pracy zgodnej

z posiadanymi kwalifikacjami co nie było przedmiotem rozważań Sądu pierwszej

Instancji i Sądu drugiej Instancji.

Zdaniem skarżącej skarga kasacyjna powinna zostać przyjęta do rozpoznania

na podstawie art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c., gdyż w sprawie zachodzi nieważność

postępowania, o której mowa w art. 379 pkt 5 k.p.c., albowiem Sąd pierwszej instancji

wydał wyrok na posiedzeniu niejawnym, pomimo braku uprzedniego

przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości, jako że Sąd pierwszej

instancji nie rozpoznał wniosku o dowód z opinii biegłego ortopedy i pozbawił tym

samym stronę prawa do rozprawy w tym zakresie, co skutkowało pozbawieniem

możności obrony jej praw.

Zdaniem odwołującej się skarga kasacyjna powinna zostać przyjęta do

rozpoznania na tej samej podstawie, gdyż w sprawie zachodzi nieważność

postępowania, o której mowa w art. 379 pkt 5 k.p.c., albowiem Sąd pierwszej instancji

wydał wyrok na posiedzeniu niejawnym, nie zakreślając odwołującej się terminu na

zabranie głosu końcowego w piśmie procesowym przed zamknięciem rozprawy, co

skutkowało pozbawieniem jej możności obrony jej praw.

Dodatkowo za przyjęciem skargi kasacyjnej do rozpoznania, zdaniem

odwołującej się, przemawia to, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania,

o której mowa w art. 379 pkt 5 k.p.c., albowiem Sąd pierwszej wydał wyrok na

posiedzeniu niejawnym, pomimo braku uprzedniego wydania postanowienia

w przedmiocie zamknięcia rozprawy, co skutkowało pozbawieniem odwołującej się

możności dalszej obrony jego praw na rozprawie w tym możliwości przesłuchania,

pomimo że rozprawa nie została zamknięta.

W ocenie ubezpieczonej w sprawie zachodzi konieczność rozważenia

istotnego zagadnienia prawnego, „to jest że istnieje konieczność rozpatrzenia

naruszenia przepisów prawa procesowego, zwłaszcza art. 378 § 1 oraz art. 385

w zw. z art. 391 oraz art. 378 § 1 i art. 382 k.p.c., polegającego na przyjęciu przez

Sąd drugiej instancji za własne ustaleń faktycznych Sądu pierwszej instancji bez

I USK 749/26

4

jakichkolwiek merytorycznych rozważań w tej kwestii, w sytuacji gdy zarzuty apelacji

obejmowały przede wszystkim sprzeczność ustaleń Sądu pierwszej instancji

ze zgromadzonym materiałem dowodowym, w szczególności ze zgromadzoną

dokumentacją medyczną i opinią sądową lekarska zalegającą w aktach innej sprawy

dotyczącej Odwołującej (Skarżącej), toczącą się przed Sądem Okręgowym

w Tarnowie, sygn. akt IV U 4/20”.

Oprócz tego, zdaniem odwołującej się, w sprawie zachodzi konieczność

rozważenia istotnego zagadnienia prawnego, to jest konieczność rozważenia, czy

zaniechanie wydania postanowienia przez Sąd w przedmiocie wniosków

dowodowych nie stanowi pozbawienia odwołującej się możności obrony swych praw.

Kolejne zagadnienie prawne, które podniosła w skardze kasacyjnej

ubezpieczona sprowadza się do „rozważenia czy strona postępowania może per

facta concudentia - jak to wskazuje Sąd Apelacyjny - dorozumiewać stanowiska

Sądu w zakresie wniosków dowodowych czy też Sąd zobowiązany jest do wydania

postanowienia rozstrzygającego w zakresie wnioskowanych dowodów”. W ocenie

skarżącej Sąd zobligowany jest do wydania postanowienia rozstrzygającego

o wnioskowanych dowodach, co gwarantuje stronie postępowania jasność

postępowania, jak również umożliwi stronie postępowania zaakceptowanie

stanowiska Sądu lub umożliwi polemikę i zajęcie stanowiska co do pominiętych

dowodów.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Argumenty wskazane w skardze kasacyjnej nie pozwalają na jej przyjęcie do

rozpoznania.

Na wstępie warto wskazać, że Sąd Najwyższy, jako sąd kasacyjny, nie jest

sądem zwykłej, trzeciej instancji, zaś skarga kasacyjna nie jest środkiem zaskarżenia

przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego

postępowanie w sprawie, a to z uwagi na przeważający w charakterze skargi

kasacyjnej element interesu publicznego. Skarga kasacyjna jest kwalifikowanym

środkiem prawnym, którego rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być

uzasadnione względami o szczególnej doniosłości, wykraczającymi poza

indywidualny interes skarżącego, a leżącymi w interesie powszechnym.

Rozpoznanie skargi kasacyjnej powinno służyć ochronie obowiązującego porządku

I USK 749/26

5

prawnego przed dowolnością orzekania, oraz zapewnieniu jednolitości orzecznictwa

sądowego w takich sprawach, w których możliwe jest dokonanie zasadniczej

wykładni przepisu prawa, mającej walor generalny i abstrakcyjny (postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 2009 r., II CSK 13/09; wyrok Sądu Najwyższego

z dnia 23 lutego 2006 r. II CSK 126/05). W myśl art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy

przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne

zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących

poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów,

zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona.

Znając te zasady, trzeba jeszcze przypomnieć, że zgodnie z art. 3981 § 1 k.p.c.

skargę kasacyjną wnosi się nie „w sprawie”, ale „od wydanego przez sąd drugiej

instancji prawomocnego wyroku”. W rezultacie zwrot „zachodzi nieważność

postępowania” z art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c. odnosi się tylko do nieważności

postępowania przed sądem drugiej instancji. Zastrzeżenie to jest zrozumiałe, jeśli

uwzględni się, że skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem odwoławczym,

mającym wyeliminować z obrotu prawnego tylko te orzeczenia, które są już

prawomocne. Właściwości te uniemożliwiają badanie przez Sąd Najwyższy całości

sprawy, a w szczególności prawidłowości procedowania przez sąd pierwszej

instancji. Spostrzeżenie to sprawia, że skarga kasacyjna odwołującej się nie może

zostać przyjęta do rozpoznania z uwagi na przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.

Staje się to zrozumiałe, jeśli weźmie się pod uwagę, że podnoszone przez

ubezpieczoną zarzuty dotyczą procedowania przez Sąd pierwszej, a nie drugiej

instancji.

W tym miejscu trzeba zasygnalizować, że podstawą skargi kasacyjnej nie

mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów (art. 3983 § 3

k.p.c.), a Sąd Najwyższy związany jest ustaleniami faktycznymi stanowiącymi

podstawę zaskarżonego orzeczenia (art. 39813 § 2 k.p.c.). Przywołanie tych reguł

było konieczne, gdyż odwołująca się podnosząc zarzut nieważności postępowania

przed sądem pierwszej instancji w istocie zmierza do podważenia niekorzystnej dla

siebie oceny materiału dowodowego, a tym samym kluczowej dla sprawy kwestii,

czyli przesądzenia jej niezdolności do pracy. Tymczasem w utrwalonym

orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że pozbawienie stron możności

obrony swych praw, aby mogło stanowić przyczynę nieważności, musi być całkowite

I USK 749/26

6

i w sposób bezwzględny wyłączyć możność obrony (orzeczenie Sądu Najwyższego

z dnia 21 czerwca 1961 r., 3 CR 953/60, NP 1962 nr 1, s. 117 z glosą W. Siedleckiego

i wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 maja 2016 r., I UK 363/15, LEX nr 2061183).

Spoglądając z tej perspektywy, należy zaznaczyć, że Sąd pierwszej instancji oparł

się na opiniach biegłych, które następnie były kontestowane przez odwołującą się.

W tych okolicznościach trudno uznać, że w rozumieniu art. 398 pkt 5 k.p.c. doszło do

nieważności postępowania „albowiem Sąd pierwszej instancji wydał wyrok na

posiedzeniu niejawnym, pomimo braku uprzedniego przeprowadzenia postępowania

dowodowego w całości, jako że Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał wniosku

o dowód z opinii biegłego ortopedy”. Z tych samych powodów nie doszło do

nieważności postępowania przed Sądem Okręgowym, gdyż „Sąd pierwszej instancji

wydał wyrok na posiedzeniu niejawnym, nie zakreślając odwołującej się terminu na

zabranie głosu końcowego w piśmie procesowym przed zamknięciem rozprawy”.

Analogicznie Sąd pierwszej instancji nie dopuścił się nieważności postępowania,

z uwagi na wydanie wyroku „na posiedzeniu niejawnym, pomimo braku uprzedniego

wydania postanowienia w przedmiocie zamknięcia rozprawy”.

Odnosząc się do zagadnień prawnych, które w postępowaniu kasacyjnym

chce wyjaśniać odwołująca się, należy podkreślić, że jeśli skarżąca jako przesłankę

uzasadniającą przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazuje występowanie

w sprawie istotnego zagadnienia prawnego, to powinna zagadnienie to przedstawić

przez jego sformułowanie z przytoczeniem przepisów prawa, na tle których ono

powstało, przytoczyć argumenty prawne prowadzące do rozbieżnych ocen

prawnych, a także wykazać, że jest to zagadnienie, którego rozwiązanie jest istotne

nie tylko dla rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy, lecz także dla praktyki sądowej

(postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 2016 r., II CSK 382/15, Legalis

1508600; z dnia 21 czerwca 2016 r., V CSK 21/16, Legalis 1482401; z dnia 24 maja

2016 r., I CSK 666/15, LEX nr 2080880). Innymi słowy istotne zagadnienie prawne

powinno kotwiczyć się w regulacji prawnej, która powinna zostać przeanalizowana

i opracowana, tak aby to wpierw sam skarżący mógł stwierdzić, że istotne

zagadnienie prawne rzeczywiście występuje i dlatego powinien rozpoznać je Sąd

Najwyższy (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2015 r., III UK 206/13).

W tym kontekście należy też zauważyć, że zagadnieniem prawnym jest zagadnienie

nowe, dotychczas nierozpatrywane w judykaturze, które zarazem ma znaczenie dla

rozpoznania wniesionej skargi kasacyjnej oraz innych podobnych spraw

I USK 749/26

7

(postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23 maja 2018 r., I CSK 33/18, LEX nr

2508114; z dnia 16 maja 2018 r., II CSK 15/18, LEX nr 2499790). Chodzi o problem

prawny, który nie został do tej pory bezpośrednio rozwiązany w orzecznictwie Sądu

Najwyższego i dla rozwikłania którego dotychczasowe orzecznictwo jest

niewystarczające (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 kwietnia 2018 r., I UK

268/17, LEX nr 2508639).

Analiza skargi kasacyjnej prowadzi do jednoznacznej konkluzji. Odwołująca

się nie sprostała tym wymogą. Należy wprost wskazać, że sformułowane

zagadnienia prawne nie mają cechy „istotności”, o której mowa w art. 3989 § 1 pkt 1

k.p.c. Dzieje się tak, jeśli można takie zagadnienie przesądzić przy użyciu

standardowych reguł wykładni. Z przywołanych przez odwołując sią przepisów

postępowania (art. 378 § 1 oraz art. 385 w zw. z art. 391 oraz art. 378 § 1 i art. 382

k.p.c.) nie wynika zakaz uznania za własne przez sąd odwoławczy ustaleń

faktycznych sądu pierwszej instancji. Sąd ten nie ma też obowiązku szczegółowego

odnoszenia się do argumentów zawartych w apelacji, jeśli odpowiedz na nie znajdują

się w wywodach sądu pierwszej instancji, z którymi sąd odwoławczy się utożsamia.

Aby dojść do takiej konkluzji nie zachodzi potrzeba interwencji Sądu Najwyższego.

Wystarczy zapoznać się z licznym orzecznictwem Sądu Najwyższego

(cytowanym również powyżej), aby dojść do wniosku, że zaniechanie wydania

postanowienia przez Sąd w przedmiocie wniosków dowodowych samoistnie nie

pozbawia strony możności obrony swych praw (art. 379 pkt 5 k.p.c.). Oczywiste jest

również, że sąd powinien wydać formalne postanowienie o wnioskowanych

dowodach, nie wystarcza bowiem dorozumiane ich oddalenie. Konkluzja ta nie

wymaga szczegółowych rozważań, wystarczy zapoznanie się z treścią

obowiązujących przepisów.

W rezultacie, skoro na postawione przez skarżącą zagadnienia prawne można

udzielić odpowiedzi przy zastosowaniu zwykłych reguł wykładni przepisów, to nie

sposób uznać, że zagadnienia te mają charakter „istotny” czego wymaga art. 3989

§ 1 pkt 1 k.p.c. „Istotnym” zagadnieniem prawnym w rozumieniu tego przepisu jest

tylko takie zagadnienie, które przy zastosowaniu standardowych metod

poznawczych nie da się jednoznacznie rozstrzygnąć. Wskazana przez odwołującą

się problematyka do takiej nie należy.

I USK 749/26

8

Wobec braku zasadnych podstaw uzasadniających przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł

jak w sentencji.

[A.P.

[a.ł]]