Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi ZUS o przeliczenie emerytury

Decyzją z dnia 20 listopada 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział

w Bydgoszczy odmówił ubezpieczonej R.B. ponownego ustalenia wysokości

emerytury argumentując, że wydanie wyroku przez Trybunał Konstytucyjny nie jest

przesłanką uchylenia lub zmiany decyzji wskazaną w art. 114 ustawy z dnia 17

grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

(ustawa emerytalna).

Wyrokiem z dnia 11 marca 2025 r. Sąd Okręgowy w Bydgoszczy zmienił

zaskarżoną decyzję i zobowiązał organ rentowy do ponownego obliczenia wysokości

emerytury ubezpieczonej w powszechnym wieku emerytalnym z pominięciem art. 25

ust. 1b ustawy emerytalnej (pkt 1) oraz stwierdził, że organ rentowy nie ponosi

I USK 775/26

2

odpowiedzialności za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania

decyzji (pkt 2).

Po rozpoznaniu apelacji organu rentowego, wyrokiem z dnia 7 lipca 2025 r.

Sąd Apelacyjny w Gdańsku oddalił apelację.

Skargę kasacyjną wywiódł organ rentowy, zaskarżył wyrok Sądu

odwoławczego w całości, zarzucając mu naruszenie:

- art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w związku z art. 190 ust. 3 Konstytucji

Rzeczypospolitej Polskiej, przez ich niezastosowanie pomimo, że wyrok Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r. w sprawie SK 140/20 nie został

opublikowany, a zatem art. 25 ust. 1b nie utracił mocy obowiązującej; nie zostało też

opublikowane uzasadnienie tego wyroku, na które powołuje się Sąd Apelacyjny i

pomimo tego, że wyrok z 6 marca 2019 r. w sprawie P 20/16 ma charakter zakresowy

i odnosi się tylko do kobiet urodzonych w 1953 r., które przed 1 stycznia 2013 r.

nabyły prawo do emerytury na podstawie art. 46 ustawy emerytalnej,

- art. 100 ust. 1 w zw. art. 116 ust. 1, art. 129 ust. 1 i art. 25 ust. 1b ustawy

emerytalnej przez ich niezastosowanie, skutkujące przyznaniem ubezpieczonej

prawa do emerytury bez pomniejszenia jej wysokości o dotychczas pobrane przez

niego świadczenia, podczas gdy prawidłowa wykładnia powyżej wskazanych

przepisów powinna prowadzić do przyznania ubezpieczonej prawa do emerytury bez

pominięcia art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, ponieważ ochronie konstytucyjnej

podlega prawo do emerytury po spełnieniu warunków ustawowych - art. 100 ust. 1

ustawy emerytalnej, a nie prawo do emerytury w określonej wysokości, która może

być wyliczona dopiero, gdy ubezpieczony złoży wniosek o wypłatę tego świadczenia.

Organ rentowy wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, gdyż jest

ona oczywiście uzasadniona z uwagi na naruszenie przez Sąd Apelacyjny w

Gdańsku przepisów prawa materialnego, które doprowadziło do oczywiście

wadliwego rozstrzygnięcia Sądu w zaskarżonym zakresie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zdaniem organu rentowego „oczywistość” skargi kasacyjnej w rozumieniu art.

3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wynika w niniejszej sprawie z tego, że Sąd odwoławczy

zastosował się do wyroku Trybunał Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r., SK

140/20, który nie został przez władzę wykonawczą opublikowany w Dzienniku Ustaw.

I USK 775/26

3

Zdaniem Sądu Najwyższego okoliczność ta nie świadczy o ziszczeniu się przesłanki

z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Staje się to zrozumiałe, jeśli weźmie się pod uwagę dwie

okoliczności. Po pierwsze, że w orzeczeniu tym Trybunał Konstytucyjny wziął stronę

ubezpieczonych i stwierdził, że art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w zakresie, w jakim

dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym

przepisie, przed 6 czerwca 2012 r., jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2

Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Orzeczenie to otwiera możliwość przeliczenia

wysokości pobieranej emerytury. Po drugie, że według Sądu odwoławczego prawo

do przeliczenia emerytury odwołującego się z pominięciem art. 25 ust 1b ustawy

emerytalnej jest możliwe także przy odwołaniu się do wykładni prokonstytucyjnej.

Ze wskazanych racji wynikają wiążące konkluzje. Po pierwsze, nie jest

oczywiście uzasadnione w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. naruszenie przepisów

prawa, jeśli sąd powszechny stosuje się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego, który

nie został opublikowany w Dzienniku Ustaw. Równie przekonujący jest bowiem

pogląd, że konstytucyjna korekta prawa stanowionego dokonywana przez Trybunał

Konstytucyjny w zakresie swojej skuteczności nie zależy od czynności technicznej,

sprowadzającej się do zarządzenia Prezesa Rady Ministrów o publikacji wyroku. Po

drugie, Sąd powszechny ma prawo abstrahować od wydanego przez Trybunał

Konstytucyjny wyroku i jego skuteczności, i niejako w to miejsce dokonać własnej

interpretacji przepisów, kierując się racjami prokonstytucyjnymi. Zachowanie tego

rodzaju, jeśli pozostaje w zbieżności z niepublikowanym wyrokiem Trybunału

Konstytucyjnego, nie może uchodzić za oczywiste naruszenie prawa uzasadniające

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Sąd Najwyższy w niniejszym postępowaniu nie przesądza czy wyrok z dnia 4

czerwca 2024 r., SK 140/20, jest orzeczeniem pochodzącym od Trybunału

Konstytucyjnego, czy został wydany w odpowiednim składzie. Nie ocenia też

przyczyn jego niepublikowania w Dzienniku Ustaw. Zadaniem Sądu Najwyższego

jest jedynie przesądzenie, czy zarzucane przez organ rentowy naruszenie przepisów

ma charakter kwalifikowany, to znaczy jest „oczywiste”. Tak zakreślony wątek

badawczy zmusza do jednoznacznie negatywnej odpowiedzi. Wystarczy wskazać,

że w demokratycznym państwie prawa przedstawiciel władzy wykonawczej (Prezes

Rady Ministrów), w ramach swoich uprawnień technicznych związanych z obsługą

Dziennika Ustaw RP, nie został upoważniony do decydowania, który wyrok

Trybunału Konstytucyjnego będzie przez podmioty publiczne (Zakład Ubezpieczeń

I USK 775/26

4

Społecznych) realizowany, a który nie, szczególnie, jeśli orzeczenie to - tak jak dla

wnioskodawcy - niesie znaczące polepszenie sytuacji majątkowej ubezpieczonych.

Kierując się wskazanymi racjami, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2

k.p.c. orzekł jak w sentencji.

[a.ł]

[A.P.]