Brak 5 lat stażu przed niezdolnością do pracy. SN nie przyjął skargi o rentę

Sąd Apelacyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 29 kwietnia 2025 r. oddalił apelację

ubezpieczonego A.K. od wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia

3 października 2024 r., którym oddalono jego odwołanie od decyzji Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Łodzi z dnia 26 lutego 2024 r.,

odmawiającej ubezpieczonemu prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy,

ponieważ nie wykazał on wymaganych 5 lat okresów składowych i nieskładkowych

ani w dziesięcioleciu przed ustaloną orzeczeniem Komisji Lekarskiej ZUS datą

całkowitej niezdolności do pracy ani przed datą złożenia wniosku o rentę (pkt 1) a

także orzekł o kosztach zastępstwa procesowego pełnomocnika z urzędu (pkt 2).

W wyrokach Sądów meriti przyjęto, że ubezpieczony, ur. 29 listopada 1962 r.,

pobierał rentę z tytułu niezdolności do pracy przyznawaną mu okresowo od 1997 r.

I USK 789/26

2

do dnia 30 kwietnia 2007 r. Decyzją z dnia 5 maja 2014 r. organ rentowy odmówił

ubezpieczonemu prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, ponieważ

w 10-leciu przypadającym bezpośrednio przed datą złożenia wniosku,

przesuniętym o okres pobieranej renty, udokumentował on łącznie 2 lata,

11 miesięcy i 29 dni wymaganego stażu ubezpieczeniowego. Ostatnie jego

ubezpieczenie ustało w dniu 25 grudnia 2007 r. Kolejną decyzją z dnia 22 stycznia

2016 r. organ rentowy ponownie odmówił ubezpieczonemu prawa do renty z tytułu

niezdolności do pracy, bowiem nie był on niezdolny do pracy, a ponadto na

wymagane 5 lat w 10-leciu przed zgłoszeniem wniosku, przesuniętym o okres

pobierania renty, udowodnił jedynie 1 rok, 2 miesiące i 7 dni okresów składkowych

oraz 5 miesięcy i 21 dni okresów nieskładkowych, które ograniczono do 1/3

udokumentowanych okresów składkowych. W rozpoznawanej sprawie

ubezpieczony został uznany orzeczeniem Komisji Lekarskiej ZUS z dnia 12 lutego

2024 r. za całkowicie niezdolnego do pracy na okres jednego roku, ale nie spełnił

wymaganego warunku stażowego z art. 57 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 58 ust. 1

pkt 5 i ust. 2 i 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (obecnie jednolity tekst: Dz. U. z 2025 r., poz.

1743, dalej jako „ustawa emerytalna”), co skutkowało odmową przyznania mu

prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Udokumentowany staż

ubezpieczonego w 10-leciu poprzedzającym datę złożenia wniosku o prawo do

renty z tytułu niezdolności do pracy (od dnia 17 października 2013 r. do dnia

16 października 2023 r.) wynosił 14 dni okresów składkowych, a łączny okres

składkowy - 18 lat, 4 miesiące i 7 dni. Brak możliwości spełnienia warunku

stażowego powoduje, że bezprzedmiotowe było - zdaniem Sądów - prowadzenie

postępowania dowodowego co do stwierdzenia wcześniejszej daty niezdolności do

pracy, o co wnosił ubezpieczony przed Sądem pierwszej instancji.

Ubezpieczony w całości zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą

kasacyjną domagając się uchylenia zaskarżonego orzeczenia w całości i

przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w innym

składzie, a w przypadku stwierdzenia podstaw - uchylenia w całości również wyroku

Sądu Okręgowego i przekazania sprawy do rozpoznania temu Sądowi w innym

składzie, ewentualnie uchylenia zaskarżonego wyroku i rozstrzygnięcia co do istoty

I USK 789/26

3

sprawy (art. 39816 k.p.c.), a także zasądzenia od organu rentowego na jego rzecz

zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie przepisów postępowania oraz

prawa materialnego, a to: 1) art. 227 w związku z art. 278 § 1 w związku z art. 2352

§ 1 pkt 3 i 5 k.p.c., polegające na uznaniu przez Sąd Apelacyjny, że wniosek

dowodowy pełnomocnika skarżącego złożony przed Sądem pierwszej instancji o

przeprowadzenie dowodu z opinii biegłych sądowych z zakresu medycyny pracy,

pulmonologii, neurologii, reumatologii, okulistyki, psychologii oraz psychiatrii

zasługiwał na pominięcie, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy z uwagi na

nieustalenie przez Sądy obu instancji daty i przyczyn powstania niezdolności do

pracy oraz czasu jej trwania, co miało bezpośredni wpływ na wynik postępowania i

uznanie, że nie przysługuje mu renta z tytułu niezdolności do pracy; 2) art. 233 § 1

k.p.c., przez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny materiału dowodowego i

brak uznania, że skarżący mógł być z datą wcześniejszą uznany za osobą

niezdolną do pracy; 3) art. 57 ust. 1 pkt 2 ustawy emerytalnej, przez jego

niezastosowanie i uznanie, że skarżący nie posiadał wymaganego okresu

składkowego i nieskładkowego i że w związku z tym nie przysługuje mu renta z

tytułu niezdolności do pracy - mimo niezbadania przez Sądy obu instancji

faktycznego momentu, w którym stał się on niezdolny do pracy; 4) art. 58 ust. 3

ustawy emerytalnej, przez jego niezastosowanie i uznanie, że skarżący nie spełnił

przesłanek przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazano na

oczywistą zasadność skargi (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), ponieważ doszło do

oczywistego rażącego naruszenia przepisów postępowania, co skutkowało de facto

pozbawieniem skarżącego możliwości dochodzenia swoich praw. Sąd Apelacyjny

naruszył art. 227 w związku. z art. 278 § 1 w związku z art. 2352 § pkt 3 i 5 k.p.c.

uznając, że Sąd pierwszej instancji mógł pominąć wniosek pełnomocnika

skarżącego o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłych sądowych

z zakresu medycyny pracy, pulmonologii, neurologii, reumatologii, okulistyki,

psychologii oraz psychiatrii, podczas gdy powszechną praktyką jest powoływanie

wielu biegłych z zakresu różnych specjalizacji, a następnie zlecenie im

sporządzenia opinii łącznej albo powołanie kolejnego biegłego, czego w tej sprawie

I USK 789/26

4

zabrakło. Na skutek nieprzeprowadzenia dowodu z opinii biegłych doszło również

do naruszenia przepisów prawa materialnego, a to art. 57 ust. 1 pkt 2 oraz art. 58

ust. 3 ustawy emerytalnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność

postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4).

Obowiązkiem skarżącego jest sformułowanie i uzasadnienie wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w nawiązaniu do tych przesłanek, gdyż

tylko wówczas może być osiągnięty cel wymagań przewidzianych w art. 3984 § 2

k.p.c. Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika z oceny, czy okoliczności

powołane przez skarżącego odpowiadają tym, o jakich stanowi art. 3989 § 1 k.p.c.

Wniosek o przyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej został oparty na

przesłance wymienionej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., tj. oczywistej jej zasadności.

Według utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego, skarga kasacyjna

powinna być tak zredagowana i skonstruowana, by Sąd Najwyższy nie musiał

poszukiwać w jej podstawach lub ich uzasadnieniu pozostałych elementów

kreatywnych skargi, ani tym bardziej się ich domyślać (zob. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 4 czerwca 2019 r., III UK 290/18, LEX nr 2677006). Jeżeli

zatem skarżący powołuje się na oczywistą zasadność skargi, to powinien zawrzeć

w niej wywód prawny, z którego ta oczywista zasadność będzie wynikała. Ma to być

przy tym zasadność łatwo dostrzegalna już nawet przy pobieżnej lekturze skargi

(zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 2023 r., I CSK 4298/22,

LEX nr 3582570). Z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wynika konieczność nie tylko

powołania się na okoliczność, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona,

ale również wykazania, że przesłanka ta rzeczywiście zachodzi. Oznacza to, że

skarżący musi wskazać, w czym - w jego ocenie - wyraża się „oczywistość”

zasadności skargi oraz podać argumenty wykazujące, że rzeczywiście skarga jest

I USK 789/26

5

oczywiście uzasadniona. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego

przepisu (przepisów) nie prowadzi bowiem wprost do oceny, że skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

16 marca 2023 r., I USK 163/22, LEX nr 3570640). W wywodzie prawnym należy

zatem wykazać kwalifikowaną postać naruszenia przepisów prawa materialnego

lub procesowego polegającą na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy

wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (zob. postanowienia Sądu

Najwyższego: z dnia 10 stycznia 2012 r., I PK 104/11, LEX nr 1215774; z dnia

22 marca 2016 r., II PK 31/15, OSNP 2017/10/127; z dnia 18 sierpnia 2021 r.,

II PSK 97/21, LEX nr 3325579; z dnia 6 września 2022 r, II USK 667/21, LEX nr

3416129).

W przedmiotowej sprawie wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania nie

spełnia warunków właściwych dla przesłanki przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.,

o których mowa powyżej. Wywód dotyczący oczywistej zasadności skargi nie może

bowiem ograniczać się do ogólnych uwag i być zastąpiony stwierdzeniem, że

doszło do „oczywistego” i „rażącego” naruszenia przepisów, bez pogłębionej

argumentacji, dlaczego naruszenie wskazanych we wniosku przepisów ma

charakter kwalifikowany. Ponadto podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty

dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów (zob. wyrok Sądu Najwyższego z

dnia 9 września 2010 r., II UK 98/10, OSNP 2012, nr 1-2, poz. 20). Skoro zgodnie z

art. 3983 § 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące

ustalenia faktów lub oceny dowodów, to nie mogą one przemawiać również za

oczywistą zasadnością skargi (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

17 czerwca 2025 r., III USK 36/25, LEX nr 3899523). Odnosi się to także do

art. 227 k.p.c., stanowiącego, że przedmiotem odwodu są fakty mające dla

rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z

dnia 16 maja 2014 r., II UK 20/14, LEX nr 2584597 czy z dnia 10 stycznia 2023 r.,

III USK 75/22, LEX nr 3508931). W postanowieniu z dnia 31 stycznia 2025 r.,

II CSKP 1810/22 (LEX nr 3824552), Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że art. 227

k.p.c. odnosi się do przedmiotu postępowania dowodowego i nie ma zastosowania

dla dokonywania przez sąd oceny zasadności wniosków dowodowych z punktu

widzenia potrzeby przeprowadzenia konkretnego dowodu dla wykazania

I USK 789/26

6

oznaczonych okoliczności faktycznych. Nieuwzględnienie przez sąd określonych

wniosków dowodowych, jako nieprzydatnych w jego ocenie dla rozstrzygnięcia

sprawy, nie stanowi zatem podstawy do konstruowania zarzutu naruszenia art. 227

k.p.c., a to także przekreśla tezę skarżącego o kwalifikowanym naruszeniu tego

przepisu.

Zauważyć nadto trzeba, że uzasadnienie wniosku co do konieczności

przeprowadzenia dowodu z opinii biegłych lekarzy sądowych pozostaje w

oderwaniu od poczynionych przez Sądy orzekające ustaleń faktycznych odnośnie

do przesłanek, które zobligowany był spełnić skarżący celem nabycia prawa do

renty z tytułu niezdolności do pracy, ponieważ nie uwzględnienia znaczenia

wcześniejszych decyzji organu rentowego z 2014 r. i z 2016 r., na co wskazywał

Sąd pierwszej instancji, oddalając wniosek skarżącego w tym zakresie. Tym

samym argumentacja skarżącego nie świadczy o oczywistej zasadności skargi z

powodu naruszenia art. 278 § 1 w związku z art. 2352 § pkt 3 i 5 k.p.c.

O oczywistej zasadności skargi nie świadczy również zarzucane we wniosku

naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. art. 57 ust. 1 pkt 2 oraz art. 58

ust. 3 ustawy emerytalnej. Sąd Apelacyjny prawidłowo bowiem zastosował

powyższe przepisy odwołując się do orzeczeń Sądu Najwyższego, w świetle

których nie budzi wątpliwości, że warunki określone w art. 58 ust. 3 ustawy

emerytalnej spełnia osoba zgłoszona do ubezpieczenia przed ukończeniem 18 lat

lub w ciągu 6 miesięcy po ukończeniu nauki, posiadająca okres składkowy i

nieskładkowy krótszy od wymaganego, jeżeli stała się niezdolna do pracy w czasie

trwania tego okresu, a także po jego ustaniu, jednak nie później niż w ciągu

6 miesięcy (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 lutego 2023 r., I USK

114/22, LEX nr 3525711 i powołane tam orzeczenia). Mimo iż skarżący był

zgłoszony do ubezpieczenia społecznego przed ukończeniem 18 roku życia, to

przerwa, o której mowa w art. 58 ust. 3 ustawy emerytalnej, między ustaniem

ubezpieczenia a datą powstania niezdolności do pracy stwierdzonej orzeczeniem

Komisji Lekarskiej ZUS z dnia 12 lutego 2024 r. była dłuższa niż 6 miesięcy, co -

jak prawidłowo podkreślił Sąd Apelacyjny - uniemożliwiło zastosowanie tego

przepisu.

Nie znajdując podstaw uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do

I USK 789/26

7

rozpoznania, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. orzekł jak w sentencji

postanowienia.

[SOP]