Wspólniczka zarządzająca spółką z o.o. bez stosunku pracy. SN nie przyjął skargi

Sąd Apelacyjny w Krakowie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

wyrokiem z 12 czerwca 2024 r., III AUa 456/24, oddalił apelację odwołującej się

M.B. od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z 3 lipca 2019 r., VII U 991/19,

oddalającego jej odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału

w Krakowie stwierdzającej, że odwołująca nie podlega od 23 czerwca do 31 lipca

2017 r i od 15 maja 2018 r. obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu,

rentowym, chorobowemu i wypadkowemu jako pracownik u płatnika składek A.

spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w K.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła odwołująca się. Wniosła

o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 1 pkt 1 i 4

I USK 80/26

2

KPC, wskazując, że skarga jest oczywiście uzasadniona z uwagi na naruszenie art.

2 w związku z art. 22 § 1 k.p. oraz przepisów postepowania, a nadto sformułowała

istotne zagadnienie prawne: 1/ Czy Sąd orzekający w sprawie o podleganie

ubezpieczeniom społecznym jest związany decyzją organu rentowego także co do

treści jej uzasadnienia, tj. w zakresie przyczyn niepodlegania ubezpieczeniom

społecznym przez odwołującego się wskazanym w motywach decyzji i czy może

zakwestionować okoliczności, które nie były sporne w postępowaniu

administracyjnym przed organem rentowym i nie były przez ten organ

kwestionowane w postępowaniu sądowym oraz nie stanowiły przyczyny odmowy

uznania podlegania ubezpieczeniom społecznym przez odwołującego się? Czy

decyzja organu rentowego także w zakresie jej uzasadnienia wyznacza ramy

kognicji Sądu w postępowaniu z zakresu ubezpieczeń społecznych i czy Sąd może

odmówić stronie podlegania tym ubezpieczeniom z powodów innych niż te, które

skutkował negatywną decyzją organu rentowego?, 2/ Jaka jest istota przesłanki

podporządkowania w rozumieniu art. 22 k.p. niezbędnej do uznania, że wspólnik

spółki z ograniczoną odpowiedzialnością pełniący jednocześnie funkcje członka jej

zarządu pozostaje z nią w stosunku pracy na podstawie zawartej umowy i czy fakt

podlegania przez takiego wspólnika uchwałom Zgromadzenia Wspólników w

ogólności jest wystarczający dla uznania, że zachodzi takie podporządkowanie w

jego ujęciu autonomicznym? Sformułowanych zagadnień nie poparła żadnym

wywodem prawnym ani uzasadnieniem.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na przyjęcie do merytorycznego

rozpoznania.

Stosownie do art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1),

istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność

postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4).

I USK 80/26

3

Obowiązkiem skarżącego jest sformułowanie i uzasadnienie wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w nawiązaniu do tych przesłanek, gdyż

tylko wówczas może być osiągnięty cel wymagań przewidzianych w art. 3984 § 2

k.p.c. Wiosek ten powinien zawierać profesjonalny wywód prawny nawiązujący do

wskazanych w art. 3989 § 1 k.p.c. przesłanek przedsądu ze wskazaniem, które z

nich występują w sprawie i z uzasadnieniem stanowiska skarżącego

(postanowienie Sądu Najwyższego z 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06).

Sąd Najwyższy jednolicie przyjmuje, że nawiązanie do przesłanki z art. 3989

§ 1 pkt 4 k.p.c. wymaga nie tylko powołania się na okoliczność, że skarga

kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, ale również wykazania, iż przesłanka ta

rzeczywiście zachodzi. Oznacza to, że skarżący musi wskazać, w czym - w jego

ocenie - wyraża się "oczywistość" zasadności skargi oraz podać argumenty

wykazujące, że rzeczywiście skarga jest uzasadniona w sposób oczywisty. Sam

zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie

prowadzi bowiem wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona. Skarżący powinien więc w wywodzie prawnym wykazać

kwalifikowaną postać naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego

polegającą na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu

podstawowej wiedzy prawniczej (postanowienia Sądu Najwyższego: z 14 lipca

2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006 nr 4 poz. 75; z dnia 26 kwietnia 2006 r., II CZ

28/06, LEX nr 198531; z 9 marca 2012 r., I UK 370/11, LEX nr 1215126; z 1

stycznia 2012 r., I PK 104/11, LEX nr 1215774). Ponadto przez oczywistą

zasadność skargi kasacyjnej rozumie się sytuację, w której zaskarżone orzeczenie

sądu drugiej instancji w sposób ewidentny narusza konkretne przepisy prawa.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, jak i w jego

uzasadnieniu, niezbędne jest zatem powołanie konkretnych przepisów prawa, z

którymi wyrok sądu drugiej instancji jest w oczywisty sposób sprzeczny

(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada 2012 r., I UK 414/12, LEX nr

1675171). Jednak o tym, że skarga jest oczywiście uzasadniona, nie może

decydować argumentacja zawarta w uzasadnieniu jej podstaw (postanowienie

Sądu Najwyższego z 2 kwietnia 2008 r., II PK 347/07, LEX nr 465860). Ponadto w

przyczynie kasacyjnej określonej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. nie chodzi o wskazanie

I USK 80/26

4

naruszenia prawa przez sąd meriti, choćby oczywistego, co dotyczy zwłaszcza

uchybień w sferze prawa procesowego, lecz o to, aby wykazane uchybienia sądu

skutkowały wydaniem oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (postanowienia

Sądu Najwyższego: z 7 stycznia 2003 r., I PK 227/02, OSNP 2004 Nr 13, poz. 230;

z 11 stycznia 2008 r., I UK 285/07, LEX nr 442743; z dnia 28 lutego 2012 r., I PK

157/11, LEX nr 1215115).

Skarżąca powołała się również na przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.,

jednak nie przedstawiła istotnego zagadnienia prawnego sprawy w rozumieniu tego

przepisu. Uzasadnienie wniosku zostało ograniczone do ogólnikowego zarysowania

pewnych kwestii bez powiązania ich z odpowiednią jurydyczną argumentacją, którą

skarżąca wykazałaby, że w sprawie rzeczywiście występują przyczyny przyjęcia

skargi do rozpoznania.

Zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest problem

nowy, który nie został do tej pory bezpośrednio rozwiązany w orzecznictwie Sądu

Najwyższego i dla rozwikłania, którego dotychczasowe orzecznictwo jest

niewystarczające. W przypadku powołania jako podstawy wniosku o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania istnienia w sprawie istotnego zagadnienia

prawnego, skarżący ma obowiązek nie tylko sformułować samo zagadnienie, ale

także - w uzasadnieniu wniosku - przedstawić odpowiednią jurydyczną

argumentację wskazującą na dopuszczalność i celowość rozwiązania problemu

prawnego w sposób preferowany przez skarżącego, a odmienny od sposobu

rozstrzygnięcia tego problemu przy wykorzystaniu zapatrywań wyrażonych przez

Sąd drugiej instancji. Wywód ten powinien być zbliżony do tego, jaki jest przyjęty

przy przedstawianiu zagadnienia prawnego przez sąd odwoławczy na podstawie art.

390 k.p.c. Samo zaś zagadnienie prawne, w formie pytania sformułowanego w taki

sposób, by możliwe było rozstrzygnięcie stawianych przez skarżącego wątpliwości,

musi w swej treści zawierać odwołanie do przepisu lub przepisów prawa, na tle

których takie zagadnienie powstaje. Dopiero wówczas Sąd Najwyższy ma

podstawę do oceny, czy przedstawione zagadnienie jest rzeczywiście

zagadnieniem "prawnym" oraz czy jest to zagadnienie "istotne". Nie można przy

tym zasadnie twierdzić, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, jeżeli

Sąd Najwyższy we wcześniejszym orzecznictwie wyraził swój pogląd w

I USK 80/26

5

podnoszonej kwestii, a nie zachodzą okoliczności uzasadniające jego zmianę

(postanowienie Sądu Najwyższego z 12 sierpnia 2014 r., I UK 64/14). Tego w

uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania zabrakło.

Dodatkowo wskazać należy, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego

przyjmuje się, że dozwolone jest zatrudnienie wspólników dwuosobowej spółki z

ograniczoną odpowiedzialnością, w tym także na stanowiskach zarządczych, gdy z

ustaleń faktycznych dotyczących okoliczności rzeczywiście realizowanego stosunku

prawnego, na podstawie którego wspólnik wykonywał czynności na rzecz spółki,

wynikało, że był on poddany zarówno ekonomicznej zależności od swojego

pracodawcy, jak i formalnemu nadzorowi sprawowanemu przez zgromadzenie

wspólników, na którym podjęcie uchwał wymagało uzyskania takiej kwalifikowanej

większości głosów, że posiadane przez wspólnika-zarządcę udziały własnościowe,

jako wspólnika większościowego, nie dawały mu statusu wspólnika dominującego,

który mógłby samodzielnie decydować w sprawach istotnych dla spółki (wyrok

Sądu Najwyższego z 16 grudnia 2008 r., I UK 162/08, Monitor Prawa Pracy 2009,

nr 5, s. 268-271; postanowienie Sądu Najwyższego z 26 listopada 2024 r., III USK

71/24, LEX nr 3811295).

Natomiast w niniejszej sprawie z wiążących ustaleń Sądu wynikało, że drugi

wspólnik w spornym okresie mieszkał na stałe za granicą i rzadko przebywał w

Polsce, zatem wszystkie decyzje dotyczące spółki podejmowała odwołująca się.

Brak zatem było podstaw do przyjęcia, że wykonywała ona czynności na rzecz tej

spółki w ramach stosunku pracy i nie mógł łączyć jej ze spółką stosunek prawny

spełniający konstytutywną przesłankę podporządkowania pracowniczego, o której

mowa w art. 22 k.p. Tym samym nie doszło do skutecznego (ważnego) nawiązania

stosunku prawnego jako stosunku pracy, a tylko w takim wypadku stosunek pracy

może być podstawą objęcia odwołującej się obowiązkowo ubezpieczeniami

społecznymi z tego tytułu.

Tym samym strona skarżąca nie zdołała wykazać, że zachodzi potrzeba

rozpoznania przez Sąd Najwyższy wniesionej przez nią skargi kasacyjnej, wobec

czego na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. orzeczono jak w sentencji.

[SOP]

I USK 80/26

6