Sąd Najwyższy nie przyjął skargi ZUS, część składek W.G. jest przedawniona

Sąd Apelacyjny w Warszawie wyrokiem z 18 kwietnia 2025 r., III AUa

1426/22 w pkt I zmienił zaskarżony apelacją W.G. (odwołujący się) wyrok Sądu

Okręgowego w Warszawie z 10 listopada 2021 r., XIV U 529/20 w punkcie 1 i

poprzedzającą go decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Płocku z 7

lutego 2020 r. (organ rentowy) znak […] w ten sposób, że w pkt I. stwierdził, iż

odwołujący się jest dłużnikiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu

nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne i

Fundusz P. za okres od lutego 2006 r. do marca 2007 r. a zadłużenie wynosi: 1) z

tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, 2) z tytułu składek na ubezpieczenie

zdrowotne, 3) z tytułu składki na Fundusz P. wraz z odsetkami za zwłokę, a w

pozostałym zakresie odwołanie oddalił; w pkt II. w pozostałym zakresie oddalił

I USK 829/26

2

apelację; w pkt III. zmienił zaskarżony wyrok w punkcie 2 w ten sposób, że zasądził

od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz odwołującego kwotę 1.800 zł

tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z odsetkami ustawowymi za

opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego liczonymi od dnia

uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty; w pkt IV. zasądził

od organu rentowego na rzecz odwołującego się kwotę 900 zł tytułem zwrotu

kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu apelacyjnym wraz z odsetkami

ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego liczonymi od dnia

uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty.

Zaskarżoną decyzją organ rentowy stwierdził, że odwołujący się jest

dłużnikiem organu z tytułu nieopłaconych składek za ubezpieczenia społeczne,

ubezpieczenie zdrowotne, Funduszu P.. Zadłużenie wraz z należnymi odsetkami za

zwłokę naliczonymi na dzień wydania decyzji wynosi łącznie 53.301,09 zł, w tym: 1)

z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w ramach zakresów numerów

deklaracji 01-39 za okres od 2005-09 do 2007-03 w kwocie 9.537,59 zł, odsetek za

zwłokę w kwocie 13 476 zł, 2) z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne w

ramach zakresów numerów deklaracji 01-39 za okres od 2003-07 do 2009-03 w

kwocie 11.927,60 zł, odsetek za zwłokę w kwocie 16.719 zł, 3) z tytułu składek na

Fundusz P. w ramach zakresów numerów deklaracji 01-39 za okres od 2005-09 do

2007-03 w kwocie 679,90 zł, odsetek za zwłokę w kwocie 961 zł.

Wyrokiem z 10 listopada 2021 r., XIV U 529/20 Sąd Okręgowy w Warszawie

oddalił odwołanie i rozstrzygnął o kosztach postępowania. Sąd Apelacyjny

podkreślił, że Sąd pierwszej instancji, rozpoznając sprawę, dokonał wadliwej oceny

materiału dowodowego i właściwie nie rozpoznał istoty sporu, poprzestając na

przyjęciu za prawidłowe twierdzenia organu rentowego, pomijając istotne

okoliczności prawne, zwłaszcza zaś związane z zarzutem przedawnienia

należności składkowych oraz okoliczności, które miały skutkować zwieszeniem

biegu terminu przedawnienia.

Sąd Apelacyjny ustalił, że odwołujący się prowadził pozarolniczą działalność

gospodarczą i podlegał ubezpieczeniom w następujących okresach: od 1 stycznia

1999 r. do 21 lutego 1999 r., w tym podlegał okresie ubezpieczeniom społecznym i

ubezpieczeniu zdrowotnemu, od 1 września 2005 r. do 28 marca 2007 r. - podlegał

I USK 829/26

3

ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu, w okresie od 26

kwietnia 1999 r. do 30 czerwca 2003 r. Odwołujący się podlegał ubezpieczeniom

społecznym rolników w KRUS. W okresie od 1 lipca 2003 r. do 31 września 2005 r.

odwołujący się podlegał ubezpieczeniom społecznym z tytułu zatrudnienia w

ramach stosunku pracy. W.G. w okresie od 1 lipca 2003 r. do 31 sierpnia 2005 r.

pracował w pełnym wymiarze czasu pracy w M. Sp. o.o., a od 29 marca 2007 r. do

31 marca 2009 r. pracował w L. W okresach od 29 marca 2007 r. do 31 marca 2009

r. oraz od 1 kwietnia 2009 r. do 13 lipca 2012 r. W.G. nie podlegał ubezpieczeniom

społecznym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Dnia 29

marca 2010 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Płocku sporządził pismo

informujące odwołującego się, że prowadzi wyjaśnienia co do kwestii podlegania

przez odwołującego się ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzonej

działalności gospodarczej i zwrócił się o wyjaśnienie w jakim okresie ubezpieczony

faktycznie prowadził pozarolniczą działalność i uzupełnienie dokumentów

ubezpieczeniowych. 29 kwietnia 2010 r. organ rentowy sporządził ponownie pismo

o tożsamej treści. W aktach rentowych brak jest dowodu doręczenia tych pism

odwołującemu się, brak też jakiejkolwiek informacji o wysłaniu tych pism.

Organ rentowy decyzją z 20 sierpnia 2013 r., nr 488 stwierdził, że odwołujący

się podlegał ubezpieczeniom społecznym w okresach: 1 stycznia 1999 r. -21 lutego

1999 r., 1 września 2005 r. -28 marca 2007 r., 1 kwietnia 2009 r. – 13 lipca 2012 r.

Decyzja ta została zaskarżona przez odwołującego się. Wyrokiem z 26 czerwca

2015 r. Sąd Okręgowy w Warszawie w sprawie XIV U 1031/14 oddalił odwołanie.

Na skutek apelacji odwołującego się - wyrokiem z dnia 8 czerwca 2017 r. Sąd

Apelacyjny w Warszawie w sprawie o sygn. akt III AUa 1457/15: w punkcie

pierwszym - zmienił zaskarżony wyrok i poprzedzającą go decyzję Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Płocku z dnia 20 sierpnia 2013 r. nr […] w ten

sposób, że stwierdził, iż W.G. jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność

gospodarczą nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym

i wypadkowemu w okresie od dnia 1 kwietnia 2009 r. do dnia 13 lipca 2012 r., w

punkcie drugim - oddalił apelację w pozostałym zakresie, w punkcie trzecim - zniósł

wzajemne między stronami koszty procesu w postępowaniu apelacyjnym. Dnia 17

września 2013 r. odwołujący się złożył w organie rentowym wniosek o umorzenie

I USK 829/26

4

zaległości w oparciu o przepisy ustawy z 9 listopada 2012 r. o umorzeniu

należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące

pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012 r. poz. 1551). Dnia 9 stycznia 2015 r.

odwołujący się złożył w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w

Pruszkowie wniosek o wydanie zaświadczenia o niezaleganiu w opłacaniu składek.

Organ rentowy 12 stycznia 2015 r. wystawił zaświadczenie, z którego wynika, że

W.G. na dzień 12 stycznia 2015 r. nie posiada zaległości (wniosek i zaświadczenie

w aktach rentowych). Dnia 20 grudnia 2019 r. organ rentowy zawiadomił

odwołującego się o wszczęciu postępowania w sprawie określenia wysokości

zadłużenia na należności. Zawiadomienie zostało doręczone w dniu 23 grudnia

2019 r. Dnia 21 stycznia 2020 r. organ rentowy zawiadomił odwołującego się o

zakończeniu postępowania dowodowego. Zawiadomienie zostało doręczone w dniu

27 stycznia 2020 r. Dnia 7 lutego 2020 r. organ rentowy wydał zaskarżoną decyzję.

Odwołujący się wznowił działalność gospodarczą od dnia 1 czerwca 2020 r. i

dokonywał na bieżąco wpłat.

Sąd Apelacyjny uznał za zasadny zarzut naruszenia art. 227 k.p.c. w zw. z

art. 323 k.p.c. przez przyjęcie za udowodnione okoliczności dotyczących wszczęcia

postępowania wyjaśniającego przez organ rentowy w 2010 r. Zdaniem organu

rentowego w związku ze skierowaniem do odwołującego się pisma z dnia 29

kwietnia 2020 r. miało dojść do zawieszenia biegu przedawnienia składek na

ubezpieczenia społeczne. Sąd Okręgowy przyjął w swoich ustaleniach, że

faktycznie doszło do wszczęcia postępowania w tym przedmiocie. Tymczasem z akt

rentowych nie wynika, żeby pismo z 29 kwietnia 2010 r. zostało wysłane do

odwołującego się. W aktach tych brak też jest dowodu doręczenia tegoż pisma. To

na organie rentowym spoczywa ciężar udowodnienia okoliczności na jaką się

powołuje. Tymczasem Sąd pierwszej instancji bezkrytycznie powtarza za organem

rentowym, że fakt wszczęcia postępowania 29 kwietnia 2010 r. uzasadnia przyjęcie,

że został przerwany bieg terminu przedawnienia należności składkowych.

Ponieważ organ rentowy nie udowodnił w toku postępowania, że powiadomił

odwołującego się o wszczęciu rzeczonego postępowania, nie można przyjąć, że

zaistniała okoliczność, która prowadziłaby do zawieszenia biegu terminu

przedawnienia należności. Ubocznie należy podkreślić, że samo zawiadomienie o

I USK 829/26

5

wszczęciu takiego postępowania w celu ustalenia okresów podlegania

ubezpieczeniom społecznym, nie może być utożsamione z wydaniem decyzji o

ustaleniu okresów podlegania ubezpieczeniom społecznym, ani podjęciem

czynności zmierzających do wyegzekwowania zaległych należności. Sąd

Apelacyjny uznał także za zasadny zarzut wadliwego ustalenia, że W.G. był

płatnikiem składek na ubezpieczenie zdrowotne w okresach od 07/2003 do 08/2005

oraz 04/2007 do 03/2009. To, że odwołujący się nie prowadził w tych okresach

działalności gospodarczej, wynika z treści prawomocnego orzeczenia Sądu

Apelacyjnego w Warszawie, III AUa 1457/15. Treścią tego orzeczenia są związane

zarówno strony procesu, jak też Sąd rozpoznający niniejszą sprawę.

Przechodząc do analizy zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego,

Sąd Apelacyjny wskazał, że Sąd Okręgowy słusznie podkreślił, że w myśl art. 46

ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

(jednolity tekst: Dz. U. z 2020 r., poz. 266, dalej jako ustawa systemowa) płatnik

składek jest obowiązany według zasad wynikających z przepisów ustawy obliczać,

potrącać z dochodów ubezpieczonych, rozliczać oraz opłacać należne składki za

każdy miesiąc kalendarzowy. W myśl art. 23 ust. 1 ww. ustawy od nieopłaconych w

terminie składek należne są od płatnika składek odsetki za zwłokę, na zasadach i w

wysokości określonych w ustawie z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.

U. z 2015 r., poz.613). W myśl art. 24 ust. 2 ustawy systemowej składki oraz

odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata,

zwane dalej „należnościami z tytułu składek”, nieopłacone w terminie, podlegają

ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub

egzekucji sądowej. Zgodnie z art. 48 ww. ustawy jeżeli płatnik składek nie złoży w

terminie deklaracji rozliczeniowej, nie będąc z tego obowiązku zwolniony, Zakład

dokonuje wymiaru składek z urzędu w wysokości wynikającej z ostatnio złożonej

deklaracji rozliczeniowej, bez uwzględnienia wypłaconych zasiłków oraz zasiłków

rodzinnych i pielęgnacyjnych, zawiadamiając o tym płatnika. Jeżeli po wymierzeniu

składek z urzędu płatnik składek złoży deklarację rozliczeniową, Zakład koryguje

wymiar składek do wysokości wynikającej ze złożonej deklaracji rozliczeniowej, z

uwzględnieniem wykazanych w deklaracji zasiłków oraz zasiłków rodzinnych i

pielęgnacyjnych.

I USK 829/26

6

Przedawnienie zobowiązań składkowych reguluje przepis art. 24 ust. 4

ustawy systemowej, który ulegał zmianom. Zgodnie z pierwotnym brzmieniem tego

przepisu, obowiązującym od dnia 25 listopada 1998 r., należności z tytułu składek

ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu

przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym

stały się wymagalne. W myśl ust. 5 - bieg przedawnienia przerywało odroczenie

terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na

raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o

czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Ww. przepisy w powyższym kształcie

obowiązywały do dnia 31 grudnia 2002 r. Od dnia 1 stycznia 2003 r. brzmienie ww.

przepisów uległo zmianie na mocy przepisów ustawy z 18 grudnia 2002 r. o zmianie

ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych

ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074). Zmiana ta polegała przede wszystkim na

wydłużeniu terminu przedawnienia składek z 5 do 10 lat. Z powołanych przepisów

wynika, że „nowy”, aktualnie obowiązujący 5-letni termin przedawnienia ma

zastosowanie do tych roszczeń, które powstały od dnia 1 stycznia 2012 r. Wobec

powyższego, do objętych zaskarżoną decyzją roszczeń, obejmujących okres od

lipca 2003 r. do marca 2009 r. oraz od września 2005 r. do marca 2007 r. ma

zastosowanie uprzednio obowiązujący 10-letni termin przedawnienia.

Z analizy stanu faktycznego dokonanej przez Sąd Apelacyjny wynikało, że

do zawieszenia biegu terminu przedawnienia nie doszło 29 kwietnia 2010 r. Organ

rentowy nie wykazał, aby w tej dacie skutecznie wszczął postępowanie dotyczące

określenia okresów podlegania ubezpieczeniom przez W.G., czy wysokości

zaległych należności z tytułu składek, a ponadto, nie wykazał, że zawiadomił

odwołującego się o jakimkolwiek postępowaniu. W aktach rentowych brak

jakichkolwiek dowodów na nadanie i doręczenie pisma z 29 kwietnia 2010 r.

ubezpieczonemu. Skoro więc nie zostało wykazane, że wszczęto postępowanie, to

nie mógł się rozpocząć bieg jakiegokolwiek terminu, nie doszło też do zawieszenia

biegu terminu przedawnienia płatności składek. Okolicznością, która skutkowała

zawieszeniem biegu terminu przedawnienia składek, było wydanie decyzji organu

rentowego z dnia 20 sierpnia 2013 r. nr […], określającej okresy podlegania

ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Bieg

I USK 829/26

7

terminu przedawnienia pozostawał zawieszony do dnia wydania prawomocnego

wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 8 czerwca 2017 r., III AUa 1457/15.

Pomimo zapadnięcia prawomocnego wyroku w czerwcu 2017 r. organ

rentowy dopiero w dniu 20 grudnia 2019 r. wszczął postępowanie w sprawie

określenia wysokości zaległości składkowych. W dniu 7 lutego 2020 r. wydał zaś

zaskarżoną decyzję. Mając powyższe na względzie, Sąd Apelacyjny stwierdził, że

należności z tytułu składek za okres od września 2005 r. do stycznia 2006 r. ulegały

przedawnieniu po upływie 10 lat od daty ich wymagalności, a więc powinny się

przedawnić w odpowiednio w kolejnych miesiącach w okresie do 10 października

2015 do 10 lutego 2016 r. Ponieważ jednak bieg terminu przedawnienia został

zawieszony od 20 sierpnia 2013 r. do 8 czerwca 2017 r., to kolejne raty należności

przedawniały się z 28 dniem kolejnych miesięcy od lipca 2019 r. do listopada

2019 r. Koniecznym było przy tym przyjęcie dziesięcioletniego okresu

przedawnienia z uwagi na zmiany przepisów. Natomiast należności składkowe za

okres od lutego 2006 r. do marca 2007 r. nie uległy przedawnieniu bowiem, przy

przyjęciu dziesięcioletniego okresu przedawnienia, ich przedawnienie

następowałoby kolejno w okresie do 10 marca 2016 r. i do 10 kwietnia 2017 r.

analogicznie termin biegu przedawnienia pozostawał zawieszony od 20 sierpnia

2013 r. do 8 czerwca 2017 r. najdawniej wymagalna należność za luty 2006 r.

uległaby przedawnieniu 28 grudnia 2019 r. niemniej jednak organ rentowy

20 grudnia 2019 r. wydał zaskarżoną decyzję.

W tej sytuacji zarzuty naruszenia prawa materialnego, zwłaszcza zaś art. 24

ust. 5e i 5f ustawy systemowej oraz art. 24 ust. 5f tej ustawy okazały się zasadne.

Sąd Okręgowy wadliwie doszedł do przekonania, że już 29 kwietnia 2010 r. doszło

do zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności. Tymczasem do

zawieszenia biegu tego terminu doszło dopiero na skutek wydania decyzji z 20

sierpnia 2013 r. Niemniej jednak tylko część należności składkowych uległa

przedawnieniu, stąd też Sąd Apelacyjny na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. w części

zmienił zaskarżony wyrok, a w pozostałym zakresie apelację oddalił.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku Sądu Apelacyjnego złożył organ

rentowy, zaskarżając wyrok w części to jest w punkcie I w zakresie uznania, że

odwołujący się nie jest dłużnikiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu

I USK 829/26

8

nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz P. wraz z należnymi

odsetkami za zwłokę za okres od września 2005 r. do stycznia 2006 r. oraz z tytułu

nieopłaconej składki na ubezpieczenie zdrowotne wraz z należnymi odsetkami za

zwłokę za okres od września 2005 r. do stycznia 2006 r. i za okres od kwietnia 2007

r. do marca 2009 r. Skarga kasacyjna została oparta na podstawie naruszenia

przepisów prawa materialnego, a mianowicie: art. 24 ust. 5 f ustawy systemowej w

związku z art. 66 ust. 1 pkt 1 ppkt c i art. 69 ust. 1 ustawy z dnia

27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków

publicznych (jednolity tekst: Dz.U. 2024 r., poz. 146), polegającym na błędnej

wykładni tych przepisów polegającej na przyjęciu, że bieg terminu przedawnienia

należności z tytułu składek ulega zawieszeniu od dnia wydania decyzji przez

Zakład, gdy przepis ten wprost wskazuje, że skutek ten następuje z dniem

wszczęcia przez Zakład postępowania.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania został uzasadniony

tym, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne dotyczące art. 24 ust. 5f

ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zakresie rozumienia pojęcia

„moment wszczęcia” przez Zakład postępowania w sprawie wydania decyzji

ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru

składek lub obowiązek opłacenia składek. W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania organ rentowy wskazał, że w niniejszej sprawie -

mimo licznych orzeczeń Sądu Najwyższego zawierających wykładnię art. 24 ust. 5f

ustawy systemowej występuje istotne zagadnienie prawne wyrażające się w

pytaniu czy pismo informujące płatnika składek o rozbieżnościach na koncie jest

momentem wszczęcia postępowania w zakresie ustalenia okresów podlegania

ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej?

Zgodnie z brzmieniem art. 24 ust. 5f ustawy systemowej, w przypadku

wydania przez decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom

społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te

ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia

postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna. Znane jest

pełnomocnikowi skarżącego orzecznictwo sądowe dotyczące wykładni art. 24

ust. 5f ustawy systemowej prezentujące pogląd, „iż momentem początkowym

I USK 829/26

9

zawieszenia biegu terminu przedawnienia jest wszczęcie postępowania, a nie

wydanie decyzji” (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 11 lipca 2023 r., II USK

294/22). W tym samym orzecznictwie podkreśla się, że „w myśl literalnego

brzmienia przepisu, wynikający z dyspozycji tej normy skutek zawieszający nie

został powiązany z datą wydania tej treści decyzji. W przepisie mowa jest bowiem o

zawieszeniu biegu terminu przedawnienia należności składowych od dnia

wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna.

Ustawodawca posłużył się więc w hipotezie i dyspozycji normy art. 24 ust. 5f

ustawy systemowej dwoma różnymi określeniami: wydania decyzji i wszczęcia

postępowania (por. wyrok Sądu Najwyższego z 11 października 2022 r., II USKP

8/22). W niniejszej sprawie Sąd drugiej instancji uznał - w ocenie skarżącego

niezasadnie - że z dniem wydania decyzji określającej okresy podlegania

ubezpieczeniom społecznym przez odwołującego się (20 sierpnia 2013 r.) doszło

do zawieszenia biegu przedawnienia należności powstałych przed tą datą.

W ocenie skarżącego zaskarżony w części we wskazanym zakresie pkt l wyrok

zawiera nieuprawnioną wykładnię art. 24 ust. 5f ustawy systemowej. W świetle

powołanych przepisów oraz orzecznictwa początkowym momentem zawieszenia

biegu terminu przedawnienia pierwsza czynność Zakładu zmierzająca do

wyegzekwowania należności a nie data wydania decyzji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna organu rentowego nie kwalifikowała się do przyjęcia celem

jej merytorycznego rozpoznania. W wyroku Sądu Najwyższego z 16 stycznia

2024 r., I USKP 16/23 (LEX nr 3656096) wyjaśniono już, że wykładnia normy

zawartej w art. 24 ust. 5f ustawy systemowej powinna uwzględniać to, że

skonstruowana do drugiego przecinka przepisu hipoteza stanowi o wydaniu przez

organ rentowy decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom

społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te

ubezpieczenia. Do tak opisanych sytuacji odnosi się wyrażona w dalszej części

przepisu dyspozycja tej normy prawnej, traktująca o zawieszeniu biegu

przedawnienia należności składkowych z określonym dla niego zakresem

I USK 829/26

10

czasowym. Ustanowiona w przepisie art. 24 ust. 5f ustawy systemowej instytucja

zawieszenia biegu przedawnienia ma zatem zastosowanie w razie wydania przez

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzji wymienionych w hipotezie analizowanej

normy prawnej. Jednak w myśl literalnego brzmienia przepisu, wynikający z

dyspozycji tej normy skutek zawieszający nie został powiązany z datą wydania tej

treści decyzji. W przepisie mowa jest bowiem o zawieszeniu biegu terminu

przedawnienia należności składowych od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w

którym decyzja stała się prawomocna. Ustawodawca posłużył się więc w hipotezie i

dyspozycji normy art. 24 ust. 5f ustawy systemowej dwoma różnymi określeniami:

wydania decyzji i wszczęcia postępowania. Co do drugiego w tych pojęć warto

zauważyć, że ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych nie określa

samodzielnie (autonomicznie) daty wszczęcia postępowania. Trzeba zatem

przywołać treść art. 123 ustawy systemowej, w myśl którego w sprawach nią

nieuregulowanych stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego,

chyba że ustawa stanowi inaczej. W konsekwencji, datą wszczęcia postępowania z

urzędu jest dzień pierwszej czynności dokonanej w sprawie, której postępowanie

dotyczy, przez organ do tego uprawniony, działający w granicach przysługujących

mu kompetencji, pod warunkiem, że o czynności tej powiadomiono stronę.

Pierwszą czynnością może być zawiadomienie o wszczęciu postępowania

administracyjnego w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek. Nie

musi to więc być decyzja organu rentowego, chyba że doręczenie decyzji (na

przykład dotyczącej procesu restrukturyzacji) jest pierwszą czynnością w sprawie.

Skoro zaś w orzecznictwie Sądu Najwyższego rozstrzygnięto już, że bieg

terminu przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i

Fundusz P. z art. 24 ust. 5f ustawy systemowej ulega zawieszeniu od dnia

dokonania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych pierwszej czynności, o której

powiadomiono strony, we wszczętym z urzędu postępowaniu w sprawie wydania

decyzji stwierdzającej, że dany podmiot jest dłużnikiem z tytułu nieopłaconych

składek oraz ustalającej kwotę zaległości składkowych (por. wyroki Sądu

Najwyższego z 19 maja 2021 r., II USKP 53/21, LEX nr 3177294; z 28 kwietnia

2022 r., II USKP 171/21, LEX nr 3362583 i powołany wyżej wyrok I USKP 16/23), to

skargi kasacyjne wskazujące na potrzebę wyjaśnienia tego problemu prawnego

I USK 829/26

11

(jako istotnego zagadnienia prawnego) nie są przyjmowane do rozpoznania (zob.

np. postanowienie Sądu Najwyższego z 28 stycznia 2026 r., I USK 910/26, LEX nr

4033431).

Niezależnie od powyższego, problem prawny podniesiony przez organ

rentowy we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie występuje w

niniejszej sprawie. Jak wynika to bowiem z ustaleń postępowania sądowego, w

zakresie dotyczącym spornego okresu nie doszło do zawieszenia biegu terminu

przedawnienia 29 kwietnia 2010 r., ponieważ organ rentowy nie wykazał, aby w tej

dacie skutecznie wszczął postępowanie dotyczące określenia okresów podlegania

ubezpieczeniom przez W. G., czy wysokości zaległych należności z tytułu składek.

To ta okoliczność zadecydowała o tym, że część należności składkowych została

uznana ostatecznie – trafnie – przez Sąd drugiej instancji za przedawnione.

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

[SOP]