Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi byłego męża w sprawie ubezpieczenia byłej żony

Decyzją z dnia 25 października 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych

Oddział w Bydgoszczy stwierdził w punkcie pierwszym, że ubezpieczona J.M. jako

osoba współpracująca przy prowadzeniu działalności gospodarczej przez płatnika

składek M.C. podlegała w okresie od dnia 1 marca 1996 r. do dnia 7 listopada 1996

r. obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu na podstawie obowiązujących do

dnia 31 grudnia 1998 r. przepisów ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu

społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin, a w

punkcie drugim decyzji stwierdził, iż ubezpieczona nie podlegała w okresie od dnia 8

listopada 1996 r. do dnia 30 sierpnia 2007 r. obowiązkowemu ubezpieczeniu

społecznemu, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. oraz

I USK 840/26

2

obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu na

podstawie obowiązujących od dnia 1 stycznia 1999 r. przepisów ustawy z dnia 13

października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła J.M., zaskarżając ją w zakresie, w

jakim stwierdzała, że ubezpieczona nie podlega w okresie od dnia 8 listopada 1996

r. do dnia 30 sierpnia 2007 r. obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu. Sąd

Okręgowy w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 5 czerwca 2024 r. oddalił odwołanie. Sąd

Apelacyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 11 marca 2025 r. zmienił zaskarżony wyrok

i ustalił, że J.M. - jako osoba współpracująca przy prowadzeniu działalności byłego

męża M.C. - podlegała obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym w okresach od

8 listopada 1997 r. do 19 września 2006 r. oraz od 1 stycznia 2007 r. do 31 marca

2007 r.

W ocenie Sądu Apelacyjnego postępowanie dowodowe przeprowadzone

przez Sąd Okręgowy wymagało uzupełnienia w zakresie dopuszczenia dowodu z akt

sprawy rozwodowej stron. Sąd Apelacyjny rozważając zasadność zarzutów

naruszenia prawa procesowego wskazanych w apelacji uznał, że Sąd Okręgowy

dokonał błędnej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Sąd

Apelacyjny zauważył, że byli małżonkowie M.C. i J.M. są nadal silnie skonfliktowani,

pomimo, że od rozwodu minęło już ponad 7 lat. Sposób składania zeznań przez

męża ubezpieczonej, zasłanianie się niepamięcią (dlaczego ubezpieczona

otrzymywała przelewy z tytułu wynagrodzenia), świadczy o jego celowym działaniu

ukierunkowanym na intencjonalne umniejszanie jej roli w prowadzonej przez niego

działalności. Za wiarygodne i logiczne uznał zeznania ubezpieczonej. Sąd

Apelacyjny dopuścił dowód z akt sprawy rozwodowej stron, aby odwołać się do treści

zeznań świadków i stron między innymi na temat aktywności zawodowej

ubezpieczonej i jej męża. Sąd Apelacyjny uznał, że odwołująca się wykazała, że była

osobą współpracującą z mężem prowadzącym działalność gospodarczą, a jej

działania były niezbędne dla prowadzenia firmy męża. Czynności wykonywane przez

ubezpieczoną miały istotny dla działalności gospodarczej ciężar gatunkowy działań

osoby współpracującej, które nie miały charakteru wtórnego. Ponadto miały

bezpośredni związek z przedmiotem działalności gospodarczej - nie ograniczały się

jedynie do wystawianie faktur i innych prostych prac biurowych nie pozostających w

bezpośrednim związku z prowadzoną działalnością, ale dotyczyły czynności

związanych bezpośrednio z projektowaniem graficznym reklam, wykonaniem

I USK 840/26

3

fizycznie reklamy, przygotowaniem materiałów do wykonania reklam, udziałem w

montażu reklam, organizowaniem prac dodatkowych - projektowanie i wykonanie

artykułów dekoracyjnych na sprzedaż. Czynności podejmowane przez

wnioskodawczynię cechowała systematyczność, stabilność, zorganizowanie oraz

wykonywane one były przez znaczący czas. Zgodnie z obowiązującymi do dnia 31

grudnia 1998 r. regulacjami prawnymi wypełniały one wymiar czasu pracy w 1/2

etatu.

Skargę kasacyjną oparto na: 1) naruszeniu przepisów art. 6 ust. 1 pkt 5 i ust.

5, art. 8 ust. 6 pkt 1 i ust. 11, art. 11 ust. 2, art. 12 ust. 1 i art. 14 ust. 1 pkt 5 ustawy

z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst:

Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) w związku z art. 23 i art. 27 k.r.o.; 2) naruszeniu

art. 244 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. w związku z art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c.;

3) naruszeniu art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. w związku z art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c.

Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, albowiem w

sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, a także skarga kasacyjna jest

oczywiście uzasadniona. Zdaniem skarżącego istotne zagadnienie prawne wiąże się

z art. 235 k.p.c., którego wyjaśnienie ma nie tylko znaczenie dla rozstrzygnięcia

przedmiotowej sprawy, ale także dla rozstrzygnięcia innych podobnych spraw.

Wskazał, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem tylko bezpośrednie zetknięcie się

sądu orzekającego ze stronami, świadkami, zapewnia sądowi możliwość

poczynienia odpowiednich spostrzeżeń, istotnych dla oceny wiarygodności i mocy

dowodów. Ponadto formułowany w doktrynie i prezentowany w postanowieniu Sądu

Najwyższego z dnia 22 sierpnia 2007 r., III CSK 61/07, LEX nr 325655 wymóg

oparcia ustaleń Sądu na dowodach pierwotnych i unikania dowodów pochodnych nie

pozwala Sądowi orzekającemu na oparcie się na dowodach z zeznań świadków

przesłuchanych w innej sprawie, przy czym sprawa ta jest rożna przedmiotowo od

sprawy w której Sąd powołuje się na te dowody.

Sąd Najwyższy zważył:

Brak jest podstaw uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania.

I USK 840/26

4

W myśl art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Sformułowanie istotnego zagadnienia prawnego w rozumieniu art. 3989 § 1

pkt 1 k.p.c. powinno przybrać postać porównywalną z formułowaniem zagadnienia

prawnego budzącego poważne wątpliwości, o którym stanowi na przykład art. 390 §

1 k.p.c. Chodzi więc o przedstawienie wyraźnych wątpliwości co do określonego

przepisu (normy) lub zespołu przepisów (norm), albo szerzej i bardziej ogólnie -

wątpliwości co do pewnego uregulowania prawnego (instytucji prawnej).

Sformułowane zagadnienie winno odwoływać się w sposób generalny i abstrakcyjny

do treści przepisu, który nie podlega jednoznacznej wykładni, a którego wyjaśnienie

przez Sąd Najwyższy przyczyni się do rozwoju jurysprudencji i prawa pozytywnego

(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 października 2015 r., I PK 19/15, LEX

nr 2021941). Istotne zagadnienie prawne może odnosić się zarówno do prawa

procesowego, jak i materialnego.

Zagadnienie prawne powinno wyrażać problem prawny, którego wyjaśnienie

ma znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy w ustalonym stanie faktycznym

(postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 19 października 2012 r., III SK 10/12, LEX

nr 1228616; z dnia 18 września 2012 r., II CSK 180/12, LEX nr 1230170; z dnia 25

lutego 2008 r., I UK 339/07, LEX nr 453109). Zauważyć należy, że problem prawny

ujęty jako istotne zagadnienie prawne występuje w sprawie tylko wtedy, gdy ocena

prawna Sądu Najwyższego będzie miała wpływ na rozstrzygnięcie skargi kasacyjnej

(postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 28 października 2015 r., I PK 23/15, LEX

nr 2021942; z dnia 29 kwietnia 2015 r., II CSK 592/14, LEX nr 1678067).

W rozpoznawanej sprawie skarżący formułując zagadnienia prawne powołał

art. 235 k.p.c.. Tymczasem przepis ten nie został przywołany w podstawach

zaskarżenia. W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest natomiast pogląd,

że nie stanowi okoliczności uzasadniającej rozpoznanie skargi kasacyjnej potrzeba

wykładni przepisów, których naruszenie nie zostało wskazane jako jej podstawa,

podobnie jak nie stanowi okoliczności uzasadniającej rozpoznanie skargi kasacyjnej

potrzeba wyjaśnienia zagadnienia prawnego, jeżeli zagadnienie to nie ma

powiązania z podstawami skargi (a ściślej - z przepisami powołanymi jako naruszone

I USK 840/26

5

w ramach podstaw kasacyjnych). Jeżeli więc wnoszący skargę kasacyjną powołuje

się na potrzebę wykładni określonych przepisów prawnych, to potrzeba taka musi

odnosić się przynajmniej do jednej z przytoczonych podstaw kasacyjnych, a gdy tak

nie jest, Sąd Najwyższy może odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Sąd Najwyższy rozpoznaje bowiem sprawę w granicach skargi kasacyjnej, które

wyznaczają, między innymi, podstawy kasacyjne, a w ich ramach zarzuty naruszenia

konkretnych przepisów prawa (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 4

września 2002 r., I PKN 682/01, OSNAPiUS - wkładka 2002 nr 24, poz. 5; z dnia 15

kwietnia 2002 r., II UKN 256/01, Prok. i Prawo z 2002 r. nr 10, poz. 44, czy też z dnia

20 sierpnia 2008 r., I UK 78/08, LEX nr 818579).

Wniesiona w rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna nie jest oczywiście

uzasadniona. Ujęta w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. przesłanka ma miejsce wtedy, gdy

zasadność podniesionych w niej zarzutów wynika prima facie, bez głębszej analizy

prawnej. Dotyczy to więc jedynie uchybień przepisom prawa materialnego albo

procesowego, zarzucanym sądowi drugiej instancji, o charakterze elementarnym

polegających w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu

oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną w

orzecznictwie i nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie obowiązywał,

względnie na oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu w ustalonym

stanie faktycznym (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada 2015 r., IV

CSK 263/15, LEX nr 1940571). W rozpoznawanej sprawie żadna taka okoliczność

nie miała miejsca. W orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowane jest stanowisko,

że w wypadku, gdy strona skarżąca twierdzi, że jej skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona, powinna przedstawić argumentację prawną, wyjaśniającą w czym ta

oczywistość się wyraża oraz uzasadnić to twierdzenie (postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 23 maja 2018 r., I CSK 36/18, LEX nr 2508116; z dnia 29 maja

2018 r., I CSK 42/18, LEX nr 2508120). Wywód prawny wskazujący, w czym wyraża

się ta „oczywistość" winien znaleźć się w uzasadnieniu wniosku (postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 24 kwietnia 2018 r., III UK 127/17, LEX nr 2496323). O tym, że

skarga jest oczywiście uzasadniona, nie może decydować argumentacja zawarta w

uzasadnieniu jej podstaw (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 kwietnia 2018

r., II UK 277/17, LEX nr 2490632). W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania nie został wykorzystany dorobek orzecznictwa i doktryny

w zakresie warunków prawnych, jakie muszą zostać spełnione, aby można stwierdzić

I USK 840/26

6

spełnienie przesłanek określonych w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Przepisu tego nie

wystarczy tylko powołać, lecz trzeba mieć na uwadze, że dąży się do wzruszenia

prawomocnego orzeczenia sądowego.

Nadto łączenie przesłanki oczywistej zasadności skargi z występowaniem w

sprawie istotnego zagadnienia prawnego, budzi poważne zastrzeżenia. W

dotychczasowym orzecznictwie Sąd Najwyższy zwracał już uwagę, że jednoczesne

uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi występującymi w sprawie wątpliwościami

prawnymi (zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów) generalnie wyklucza

możliwość oczywistej zasadności skargi. Przesłanki uzasadniające przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania zawarte w pkt 1 i 4 art. 3989 § 1 k.p.c. wzajemnie się

krzyżują i wykluczają możliwość przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania zarówno

z uwagi na interes publiczny (pkt 1 powołanego przepisu), jak i prywatny skarżącego

(pkt 4 powołanego przepisu). Trudno sobie bowiem wyobrazić sytuację, w której

wyrok jest oczywiście wadliwy a jednocześnie w sprawie występuje tak poważna

wątpliwość prawna, że wymaga interwencji i rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy

(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 listopada 2013 r., I UK 291/13, LEX nr

1430990). Co jest sporne nie może być oczywiste (postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 18 października 2016 r., I UK 466/15, LEX nr 2159122;

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 kwietnia 2014 r., V CSK 383/13, LEX nr

1771724).

Z uwagi na powyższe, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. orzekł

jak w sentencji.

[A.P.]

[SOP]