Sąd Najwyższy nie przyjął skargi organu rentowego w sporze o emeryturę po zmarłym

Sąd Okręgowy w Bydgoszczy VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych,

wyrokiem z 23 stycznia 2025 r. (sygn. akt VI U 1699/24), wydanym w sprawie w

Z.K., z odwołania od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w

Bydgoszczy, o ponowne ustalenie wysokości emerytury, zmienił zaskarżoną

decyzję w ten sposób, że zobowiązał organ rentowy do ponownego obliczenia

wysokości emerytury ubezpieczonego w powszechnym wieku emerytalnym, z

pominięciem art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z FUS, żądanie

wyrównania świadczenia za okres 3 lat wstecz przekazał organowi rentowemu

celem rozpoznania oraz stwierdził brak podstaw do ustalenia odpowiedzialności

organu rentowego za niewydanie decyzji w terminie.

I USK 851/26

2

Z dniem 16 marca 2025 r. ubezpieczony Z.K. zmarł, a wdowa po

ubezpieczonym – B.K. wstąpiła w miejsce zmarłego zgłaszając swój udział w

sprawie.

Na skutek apelacji organu rentowego Sąd Apelacyjny w Gdańsku III Wydział

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z 11 czerwca 2025 r. (sygn. akt III

AUa 363/25), oddalił apelację.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku, do Sądu

Najwyższego wywiódł organ rentowy, zaskarżając judykat w całości, zarzucając

naruszeniu przepisów prawa materialnego, tj.:

1. art. 25 ust. 1b ustawy z o emeryturach i rentach z FUS w zw. z art. 190 ust. 3

Konstytucji RP, poprzez ich niezastosowanie pomimo, że wyrok Trybunału

Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r. w sprawie SK 140/20 nie został

opublikowany, a zatem art. 25 ust. 1b nie utracił mocy obowiązującej, nie

zostało też opublikowane uzasadnienie tego wyroku, na które powołuje się

Sąd Apelacyjny i pomimo tego, że wyrok z 6 marca 2019 r. w sprawie P

20/16 ma charakter zakresowy i odnosi się tylko do kobiet urodzonych w

1953 r., które przed 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do emerytury na

podstawie art. 46 ustawy o emeryturach i rentach z FUS;

2. art. 100 ust. 1 w zw. art. 116 ust. 1, art. 129 ust. 1 i art. 25 ust. 1b ustawy o

emeryturach i rentach z FUS, poprzez ich niezastosowanie, skutkujące

przyznaniem ubezpieczonej (po zmarłym odwołującym) prawa do emerytury

bez pomniejszenia jej wysokości o dotychczas pobrane przez niego

świadczenia, podczas gdy prawidłowa wykładnia powyżej wskazanych

przepisów powinna prowadzić do przyznania ubezpieczonej prawa do

emerytury bez pominięcia art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z

FUS, ponieważ ochronie konstytucyjnej podlega prawo do emerytury po

spełnieniu warunków ustawowych - art. 100 ust. 1 ustawy emerytalnej, a nie

prawo do emerytury w określonej wysokości, która może być wyliczona

dopiero, gdy ubezpieczony złoży wniosek o wypłatę tego świadczenia.

W związku ze wskazanymi podstawami kasacyjnymi skarżący organ rentowy

wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i orzeczenie, co do istoty sprawy, to jest

I USK 851/26

3

uwzględnienia apelacji w całości i oddalenie odwołania, przy braku podstaw do

zastosowania art. 39816 k.p.c. - uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i

przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania

oraz zasądzenie od ubezpieczonej na rzecz organu rentowego zwrotu kosztów

zastępstwa procesowego według norm przepisanych w postępowaniu kasacyjnym.

Skarżący organ rentowy wniósł także o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania na podstawie art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wskazując, że skargę kasacyjną

należy uznać za oczywiście uzasadnioną, z uwagi na naruszenie przez Sąd

Apelacyjny w Gdańsku przepisów prawa materialnego, które doprowadziło do

oczywiście wadliwego rozstrzygnięcia Sądu w zaskarżonym zakresie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna organu rentowego nie mogła zostać przyjęta do

rozpoznania.

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych

w powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty świadczące o

tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje

potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy.

Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest

uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje

publicznoprawne. Nie w każdej zatem sprawie, nawet w takiej, w której

rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy wadliwej wykładni prawa,

skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Podkreślenia wymaga, że

I USK 851/26

4

Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie

ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej

indywidualnej sprawie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 14 września 2016

r., V CSK 143/16, LEX nr 2135552; z 21 czerwca 2016 r., V CSK 21/16, LEX nr

2069457 czy z 1 grudnia 2015 r., I PK 71/15, LEX nr 2021944).

W rozpoznawanej sprawie wniosek o przyjęcie do rozpoznania skargi

kasacyjnej został oparty na przesłance oczywistej zasadności skargi (art. 3989 § 1

pkt 4 k.p.c.). Nie można jednak uznać, że skarżący organ rentowy wykazał istnienie

tej przesłanki przedsądu.

Sąd Najwyższy jednolicie przyjmuje, że odwołanie się do przesłanki z art.

3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga nie tylko powołania się na okoliczność, że skarga

kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, ale również wykazania, iż przesłanka ta

rzeczywiście zachodzi. Oznacza to, że skarżący musi wskazać, w czym - w jego

ocenie - wyraża się „oczywistość” zasadności skargi oraz podać argumenty

wykazujące, że rzeczywiście skarga jest uzasadniona w sposób oczywisty. Sam

zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie

prowadzi bowiem wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona. Skarżący powinien więc w wywodzie prawnym wykazać

kwalifikowaną postać naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego

polegającą na jej oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu

podstawowej wiedzy prawniczej (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 14 lipca

2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006 nr 4 poz. 75; z 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06,

LEX nr 198531; z 9 marca 2012 r., I UK 370/11, LEX nr 1215126 oraz z 10 stycznia

2012 r., I PK 104/11, LEX nr 1215774). Ponadto przez oczywistą zasadność skargi

kasacyjnej rozumie się sytuację, w której zaskarżone orzeczenie sądu drugiej

instancji w sposób ewidentny narusza konkretne przepisy prawa. Zatem we

wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, jak i w jego uzasadnieniu,

niezbędne jest powołanie konkretnych przepisów prawa, z którymi wyrok sądu

drugiej instancji jest w oczywisty sposób sprzeczny (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z 30 listopada 2012 r., I UK 414/12, LEX nr 1675171). Jednak o tym,

że skarga jest oczywiście uzasadniona nie może decydować argumentacja zawarta

w uzasadnieniu jej podstaw (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 2 kwietnia

I USK 851/26

5

2008 r., II PK 347/07, LEX nr 465860). Z tego względu przyjmuje się, że nie spełnia

tych wymagań odwołanie się do podstaw kasacyjnych i opatrzenie zawartego tam

zarzutu dodatkowo określeniem „rażącego”, „ewidentnego”, „kwalifikowanego” lub

„oczywistego”, jeżeli nie zostanie wykazane, w czym przejawia się oczywistość

wydania wadliwego orzeczenia (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 5 lutego

2014 r., III PK 86/13, LEX nr 1644571; z 20 sierpnia 2014 r., II CSK 77/14, LEX nr

1511117 i z 11 kwietnia 2018 r., III UK 98/17, LEX nr 2497587). Do przyjęcia skargi

do rozpoznania nie jest wystarczające samo kwalifikowane naruszenie prawa przez

sąd drugiej instancji. W art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. mowa bowiem o oczywistej

zasadności skargi, a nie o trafności zarzutu. Przytoczone przez stronę skarżącą we

wniosku okoliczności powinny zatem jednoznacznie wskazywać na to, że w

zasadniczym postępowaniu skarga kasacyjna zostanie rozstrzygnięta na korzyść

strony, która ją wniosła.

Wobec powyższego wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania nie spełnia

warunków właściwych dla przesłanki przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

W uzasadnieniu swojego wniosku skarżący organ rentowy zarzuca Sądowi

Apelacyjnemu niezastosowanie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, który wszedł w

życie 1 stycznia 2013 r., na podstawie ustawy z 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych

innych ustaw i błędne odwołanie się do zakresowego wyroku Trybunału

Konstytucyjnego z 6 marca 2019 r. (P 20/16), co - zdaniem skarżącego organu

rentowego - ma świadczyć o wydaniu oczywiście wadliwego orzeczenia. Skarżący

organ pomija jednak, że był to tylko jeden z argumentów trafnie podniesionych

przez Sąd Apelacyjny w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, którego rozważania

prawidłowo koncentrują się na możliwości przeprowadzenia, tzw. „rozproszonej

kontroli konstytucyjności”, prowadzącej w konsekwencji do odmowy zastosowania

art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. Stanowisko wyrażone przez Sąd Apelacyjny -

czego nie dostrzega skarżący organ rentowy - nawiązuje do utrwalonego w tym

względzie orzecznictwa, ponieważ Sąd Najwyższy wypowiedział się już w kwestii

zastosowania art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej dla obliczenia wysokości podstawy

emerytury mężczyznom urodzonym w latach 1949-1953, którzy - tak jak

ubezpieczony (w miejsce którego wstąpiła jego żona) w niniejszej sprawie -

I USK 851/26

6

skorzystali z przywileju przejścia na emeryturę w wieku obniżonym, a powszechny

wiek emerytalny osiągnęli po wejściu w życie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej.

Po raz pierwszy w wyroku z 6 maja 2021 r. (III USKP 52/21, OSNP 2022 nr 2,

poz.19), Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że mimo iż wywody prawne Trybunału

Konstytucyjnego w wyroku z 6 marca 2019 r. (P 20/16), koncentrowały się na

sytuacji kobiet urodzonych w 1953 r., to wyrażone w uzasadnieniu tego wyroku

zapatrywania prawne, co do standardu konstytucyjnego, z którego wynikała

sprzeczność art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej z art. 2 Konstytucji RP i z wyrażoną

w tym przepisie zasadą zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie

prawa, w pełni znajdują zastosowanie także do sytuacji mężczyzn urodzonych w

latach 1949-1953, którzy skorzystali z prawa do emerytury wcześniejszej.

Powyższy pogląd podzielił w całości Sąd Najwyższy w wyroku z 18 stycznia

2022 r. (III USKP 98/21, LEX nr 3352121), przyjmując w tym judykacie, że w

stosunku do mężczyzn urodzonych w latach 1949-1953, którzy spełnili warunki

przejścia na emeryturę nauczycielską bez względu na wiek w ciągu dziesięciu lat

od dnia 1 stycznia 1999 r. na podstawie art. 88 ust. 2a Karty Nauczyciela,

potrąceniu podlegają wyłącznie kwoty emerytur w wieku obniżonym wypłaconych

po osiągnięciu przez ubezpieczonych wieku uprawniającego do nabycia emerytury

w wieku powszechnym (art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej). W takiej samej sytuacji

prawnej jak kobiety urodzone w 1953 r. są mężczyźni urodzeni w latach 1949-1953

i mający prawo do emerytury nauczycielskiej (art. 32 ustawy emerytalnej).

Jakkolwiek wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 6 marca 2019 r. (P 20/16), odnosi

się wprost wyłącznie do kobiet urodzonych w 1953 r., to wynikający z tego

orzeczenia standard konstytucyjny w zakresie wykładni art. 2 Konstytucji RP w

kontekście ingerencji prawodawcy w uzasadnione prawnie oczekiwania osób

pobierających emerytury w wieku obniżonym, co do zasad kształtowania wysokości

ich świadczeń po uzyskaniu prawa do emerytury w wieku powszechnym, ma

zastosowanie także do mężczyzny, który - jak podkreślił Sąd Najwyższy - nabył

abstrakcyjnie prawo do emerytury w wieku powszechnym dopiero w marcu 2017 r.,

a w chwili przejścia na emeryturę w wieku obniżonym nie mógł spodziewać się

tego, że decyzja ta spowoduje obniżenie świadczenia powszechnego (zob. też

wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 30 czerwca 2022 r., III AUa 234/22, LEX

I USK 851/26

7

nr 34999904). Sąd Najwyższy w kolejnym wyroku z 8 stycznia 2025 r. (III USKP

121/23, OSNP 2025 nr 7, poz. 75), zaakceptował powyższą linię orzeczniczą

przyjmując, że wynikający z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 6 marca 2019 r.

(P 20/16, OTK-A 2019, poz. 11), standard konstytucyjny w zakresie wykładni art. 2

Konstytucji RP w kontekście ingerencji prawodawcy w uzasadnione prawnie

oczekiwania osób pobierających emerytury w wieku obniżonym, co do zasad

kształtowania wysokości ich świadczeń po uzyskaniu prawa do emerytury w wieku

powszechnym, ma zastosowanie także do mężczyzny, który nabył prawo do

emerytury w wieku powszechnym, a w chwili przejścia na emeryturę w wieku

obniżonym nie mógł spodziewać się tego, że decyzja ta spowoduje obniżenie jego

świadczenia powszechnego (zob. też wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 27

lutego 2025 r., III AUa 401/24, LEX nr 3846633).

Podsumowując powyższe, nie można podzielić stanowiska organu

rentowego o oczywistej zasadności skargi, ponieważ wyrok Sądu Apelacyjnego

wpisuje się w utrwalona linię orzecznictwa Sądu Najwyższego odnośnie stosowania

art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w stanach faktycznych takich, jak w niniejszej

sprawie.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

DS.

[a.ł]