Sąd Najwyższy nie przyjął skargi ZUS o wznowienie i zasądził 240 zł kosztów

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Jaśle złożył w dniu 15 marca

2023 r. skargę o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym

wyrokiem Sądu Okręgowego w Krośnie z dnia 9 listopada 2023 r., sygn. akt IV U

167/23. Organ rentowy powołał art. 83a ust. 3 pkt 2 w związku z art. 83a ust. 1 oraz

art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń

społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2023 r. poz. 1230 – dalej jako ustawa

systemowa).

I USK 856/26

2

Sąd Okręgowy w Krośnie wyrokiem z dnia 22 października 2024 r. oddalił

skargę. Uznał, że skarga organu rentowego domagająca się wznowienia

postępowania jest bezzasadna i podlega oddaleniu, bowiem nie zachodzą podstawy

wznowienia postępowania zawarte w art. 401 k.p.c. oraz 403 k.p.c., a także nie ma

zastosowania art. 83a ust. 3 pkt 2 w związku z art. 83a ust. 1 ustawy systemowej.

Organ rentowy podnosił w skardze że zarówno Sąd jaki i organ rentowy pominęli

istotną okoliczność, wynikającą z prawomocnej decyzji z dnia 12 sierpnia 2019 r. nr

[…], znak: […], gdy tymczasem już w postępowaniu toczącym się pod sygn. akt IV U

1074/19 organ rentowy w odpowiedzi na odwołanie wskazywał na powyższą decyzję.

Następnie Sąd uzasadniając wyrok z dnia 8 stycznia 2021 r. w tej sprawie odnosił

się do przedmiotowej decyzji oraz wskazywał na przepisy ustawy systemowej.

Również przy ponownym postępowaniu pod sygn. akt IV U 167/23 Sąd w

uzasadnieniu wyroku powoływał się na prawomocną decyzję z dnia 12 sierpnia 2019

r. W ocenie Sądu Okręgowego bezpodstawne są zatem twierdzenia organu

rentowego, że Sąd rozpoznający sprawę i organ rentowy „stracili z pola widzenia

istotną okoliczność wynikającą z prawomocnej decyzji organu rentowego z dnia 12

sierpnia 2019 r.”. Organ rentowy miał możliwość zaskarżenia wyroku z dnia 9

listopada 2023 r. i powołania zarzutów wskazanych w skardze o wznowienie

postępowania, bowiem wszystkie okoliczności związane z wydaną decyzja z dnia 12

sierpnia 2019 r. były organowi znane. Sąd Okręgowy podkreślił, że podstawą

wznowienia postępowania sądowego nie może być każda nowa okoliczność, lecz

tylko taka, która dotyczy przedmiotu sporu, istniała już w trakcie postępowania i nie

została wówczas przytoczona, bo była stronie nieznana i nie mogła być znana.

Niewiedza o okolicznościach faktycznych, czy środkach dowodowych musi również

wynikać z przyczyn obiektywnych, a nie z zaniechania strony postępowania. W

konsekwencji nie mogą być uwzględnione okoliczności wynikające już z materiału

procesowego, jeżeli zostały one pominięte przez stronę na skutek opieszałości,

zaniedbania, zapomnienia lub błędnej oceny potrzeby ich powołania, bądź jak organ

to określił „stracenia z pola widzenia”.

Sąd Apelacyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 17 lipca 2025 r. oddalił apelację

organu rentowego. Podkreślił, że w rozpoznawanej sprawie każda ze stron oraz sąd

orzekający wiedzieli o decyzji z dnia 12 sierpnia 2019 r. i znali jej treść oraz fakt jej

prawomocności, co jednoznacznie wynika z zebranego w sprawie materiału

dowodowego. W pełni zgodził się z Sądem pierwszej instancji, że instytucja

I USK 856/26

3

wznowienia postępowania nie może służyć ani naprawieniu błędów popełnionych

przez stronę w toku pierwotnego postępowania, ani stworzeniu szansy na kolejne

rozpoznanie sprawy wobec wcześniejszej bierności strony, czy też nie złożeniu

apelacji. Sąd Apelacyjny powołał się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 13

grudnia 2005 r., II UZP 15/05, w której wskazano, że do wznowienia postępowania

w trybie art. 83a ust. 3 pkt 2 ustawy systemowej mają zastosowanie przepisy działu

VI tytułu VI księgi pierwszej kodeksu postępowania cywilnego. W konsekwencji

uznał, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki do wznowienia postępowania, gdyż nie

wykazano, żadnych podstaw do wznowienia postępowania sadowego wynikających

z przepisów kodeksu postępowania cywilnego. W szczególności nie wykryto takich

faktów lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z

których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu.

Skargę kasacyjną oparto na naruszeniu prawa materialnego przez błędną

wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 83a ust. 3 pkt 2 w związku z art. 83a ust.

1 ustawy systemowej, przez uznanie, iż skarga organu rentowego o wznowienie

postępowania jest bezzasadna i podlega oddaleniu.

Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, na podstawie

art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., ponieważ stan faktyczny i prawny wskazuje iż skarga

kasacyjna jest oczywiście uzasadniona przez błędne uznanie przez Sądy obu

instancji że brak jest podstaw do wznowienia postępowania w sprawie zakończonej

prawomocnym wyrokiem. Podniósł, że prawomocny wyrok Sądu Okręgowego w

Krośnie z dnia 9 listopada 2023 r. sygn. akt IV U 167/23 w sposób rażący narusza

prawo przez ustalenie, że praca wykonywana na podstawie umowy zlecenia u

płatnika D.B. powoduje w stanie faktycznym występującym w sprawie, iż

ubezpieczona K.G. podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu,

rentowym, wypadkowemu oraz dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu od 11

stycznia 2019 r. do 30 czerwca 2019 r. Orzeczenie to ewidentnie narusza art. 9 ust

1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Z tytułu umowy zlecenia w niniejszej

sprawie ubezpieczona nie może podlegać ubezpieczeniom w sytuacji, kiedy

prawomocną decyzją z dnia 12 sierpnia 2019 r. znak […] organ rentowy stwierdził, iż

K.G. podlega ubezpieczeniu społecznym jako pracownik S. sp. z o.o zatrudniony w

pełnym wymiarze czasu pracy. Ta okoliczność w trakcie postępowania przed

wydaniem wyroku Sądu Okręgowego w Krośnie z dnia 9 listopada 2023 r., sygn. akt

IV U 167/23. nie była badana, podnoszona przez strony i oceniana przez Sąd.

I USK 856/26

4

Skarżący wskazał, że Sąd jak również organ rentowy w sprawie skupili się i

dokonywali oceny jedynie w kwestii dotyczącej czy zawarta umowa zlecenia była

umowa ważną czy zawartą dla pozoru. Ustalenia Sądu w tym zakresie zostały

zaakceptowane przez organ rentowy. Natomiast okoliczność wystąpienia w sprawie

zbiegu do ubezpieczeń została ostatecznie ujawniona już po uprawomocnieniu

wyroku w skardze o wznowienie postępowania. Z powyższych powodów w ocenie

organu rentowego zaszły okoliczności uzasadniające zastosowanie w sprawie

podstawy do wznowienia z art. 83a ust. 3 pkt 3 w związku z art. 83a ust. 1 i w związku

z art. 9 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w celu wyeliminowania

orzeczenie które w sposób rażący narusza obowiązujące przepisy prawa w kwestii

rozstrzygnięcia zbiegu do ubezpieczeń z tytułu umowy o pracę i umowy zlecenia.

Sąd Najwyższy zważył:

Brak jest podstaw uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania.

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w

orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest

oczywiście uzasadniona (3989 § 1 k.p.c).

Ujęta w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. przesłanka ma miejsce wtedy, gdy zasadność

podniesionych w niej zarzutów wynika prima facie, bez głębszej analizy prawnej.

Spełniające te wymogi naruszenie przepisów prawa powinno mieć postać

kwalifikowaną, dostrzegalną bez potrzeby wnikliwej analizy prawnej i zagłębiania się

w szczegóły sprawy. Dotyczy to więc jedynie uchybień przepisom prawa

materialnego albo procesowego, zarzucanym sądowi drugiej instancji, o charakterze

elementarnym polegających w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni

przepisu oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią

przyjmowaną w orzecznictwie i nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie

obowiązywał, względnie na oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu

w ustalonym stanie faktycznym (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada

2015 r., IV CSK 263/15, LEX nr 1940571). Nie chodzi zatem o takie naruszenie

prawa, które może stanowić podstawę skargi w rozumieniu art. 3984 k.p.c.

I USK 856/26

5

(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 października 2016 r., III CSK 217/16,

LEX nr 2156603). Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie jest

oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego,

lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście

nieprawidłowego orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego)

określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi wprost do oceny, że skarga

kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26

listopada 2015 r., II PK 112/15, LEX nr 2025780). W orzecznictwie Sądu

Najwyższego ugruntowane jest stanowisko, że w wypadku, gdy strona skarżąca

twierdzi, że jej skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, powinna przedstawić

argumentację prawną, wyjaśniającą w czym ta oczywistość się wyraża oraz

uzasadnić to twierdzenie (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23 maja 2018 r.,

I CSK 36/18, LEX nr 2508116; z dnia 29 maja 2018 r., I CSK 42/18, LEX nr 2508120).

Wywód prawny wskazujący, w czym wyraża się ta „oczywistość" winien znaleźć się

w uzasadnieniu wniosku (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 kwietnia 2018

r., III UK 127/17, LEX nr 2496323). O tym, że skarga jest oczywiście uzasadniona,

nie może decydować argumentacja zawarta w uzasadnieniu jej podstaw

(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 kwietnia 2018 r., II UK 277/17, LEX nr

2490632).

Na wstępie należy zaznaczyć, że w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania skarżący przywołał podstawę do wznowienia z art. 83a

ust. 3 pkt 3 ustawy systemowej. Tymczasem przepis ten w ust. 3 nie zawiera pkt 3.

Nadto skarżący argumentował, że okoliczność zbiegu tytułu do ubezpieczeń w

trakcie postępowania przed wydaniem wyroku Sądu Okręgowego w Krośnie z dnia

9 listopada 2023 r., sygn. akt IV U 167/23, nie była badana, podnoszona przez strony

i oceniana przez Sąd. Sądy Apelacyjny w zaskarżonym skargą kasacyjną wyroku

wskazał tymczasem, że „w rozpoznawanej sprawie każda ze stron oraz sąd

orzekający wiedzieli o decyzji z dnia 12 sierpnia 2019 r. i znali jej treść oraz fakt jej

prawomocności, co jednoznacznie wynika z zebranego w sprawie materiału

dowodowego”. Z uznanego przez Sąd Apelacyjny za trafny i odpowiadający prawu

wyroku Sądu Okręgowego wynika natomiast, że „już w postępowaniu toczącym się

pod sygn. akt IV U 1074/19 organ rentowy w odpowiedzi na odwołanie wskazywał

na powyższą decyzję [z dnia 12 sierpnia 2019 r. nr […], znak: […] wskazując, że jest

prawomocna. Następnie Sąd uzasadniając wyrok z dnia 8 stycznia 2021 r. w tej

I USK 856/26

6

sprawie odnosił się do przedmiotowej decyzji oraz wskazywał na przepisy ustawy o

systemie ubezpieczeń społecznych. Dodać należy, że również przy ponownym

postępowaniu pod sygn. akt IV U 167/23 Sąd w uzasadnieniu wyroku powoływał się

na prawomocną decyzję z dnia 12 sierpnia 2019 r. Zatem bezpodstawne są

twierdzenia organu rentowego, że Sąd rozpoznający sprawę i organ rentowy stracili

z pola widzenia istotną okoliczność wynikającą z prawomocnej decyzji organu

rentowego z dnia 12 sierpnia 2019 r.". Sąd Okręgowy odniósł się również do zbiegu

tytułów do ubezpieczeń: „na wniosek organu rentowego Sąd sporządził uzasadnienie

wyroku, w którym również wskazał na prawomocną decyzję z dnia 12 sierpnia 2019

r. i art. 9 ust. 1a i 9 ust. 2c ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, przytaczając

uzasadnienie wyroku wydanego w dniu 8 stycznia 2021 r. przez SO w Krośnie". W

tych okolicznościach brak jest argumentów do uznania, że skarga kasacyjna jest

oczywiście uzasadniona.

Z uwagi na powyższe, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. orzekł

jak w sentencji. O kosztach procesu rozstrzygnięto na podstawie reguły z art. 98 § 1

i 3 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c.

[A.P.]

[SOP]