Sąd Najwyższy nie przyjął skargi kasacyjnej ubezpieczonej o rentę socjalną

W postanowieniu z 18 lipca 2025 r., sygn. akt III AUz 146/25, Sąd Apelacyjny

w Katowicach – w sprawie z odwołania E. C. reprezentowanej przez opiekuna

prawnego A. C. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w

Sosnowcu o prawo do renty socjalnej – oddalił zażalenie E. C. reprezentowanej

przez opiekuna prawnego A. C. na postanowienie Sądu Okręgowego w Sosnowcu

z 15 kwietnia 2025 r., sygn. akt VII U 210/25, w którym Sąd Okręgowy odrzucił

odwołanie E. C. reprezentowanej przez opiekuna prawnego A. C. od odmownej

I USK 870/26

2

decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Sosnowcu z 13 stycznia 2025

r. w przedmiocie prawa do renty socjalnej.

Powyższe postanowienie Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną zaskarżyła

ubezpieczona. W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania wskazano, że skarga jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 pkt 4

k.p.c.) - w tym sensie, iż uchybienia prawne, których dopuścił się sąd II instancji,

wydając zaskarżony wyrok, są oczywiste i rażące. W ocenie bowiem

Ubezpieczonej postawione w niniejszej skardze zarzuty są tego rodzaju,

iż zachodzą podstawy do wydania rozstrzygnięcia merytorycznego zgodnie

z art. 39816 k.p.c. Innymi słowy, ciężar postawionych w niniejszej skardze zarzutów

sprawia, że zachodzi podstawa nie tyle do uchylenia zaskarżonego orzeczenia

(i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania), lecz nawet do jego uchylenia

w całości i orzeczenia co do istoty sprawy, poprzez zmianę orzeczenia sądu

I instancji (tzn. postanowienia Sądu Okręgowego w Sosnowcu z dnia 15 kwietnia

2025 r., sygn. akt VII U 210/25) oraz przyznanie Ubezpieczonej prawa do renty

socjalnej zgodnie z jej wnioskiem. Jak już bowiem wskazano wyżej, sąd II instancji,

wydając zaskarżone postanowienie, dopuścił się szeregu uchybień, które

doprowadziły do wydania całkowicie wadliwego rozstrzygnięcia, które nie może się

ostać w obrocie prawnym, zwłaszcza że prowadzi do daleko idącego

pokrzywdzenia Ubezpieczonej (polegającego na tym, że bezpodstawnie odmawia

się przyznania jej prawa do renty socjalnej - mimo że zachodzą ku temu wszystkie

przesłanki - wskutek czego jej sytuacja osobista, życiowa i finansowa jest

wyjątkowo trudna). Przede wszystkim jednak podkreślić należy, iż wskutek wydania

przez sąd rozstrzygnięcia o charakterze czysto formalnym (sprowadzającego się

tylko do odrzucenia odwołania z uwagi na stwierdzony stan powagi rzeczy

osądzonej), nie rozpatrzono merytorycznie sprawy, w tym nie przeprowadzono

w całości postępowania dowodowego - co pozbawiło Ubezpieczoną możności

ochrony jej praw.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o: 1) wydanie

postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej z uwagi na brak spełnienia

przesłanek określonych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., 2) oddalenie skargi

kasacyjnej w przypadku nieuwzględnienia wniosku z pkt 1, 3) zasądzenie od

I USK 870/26

3

odwołującej się na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Sosnowcu

kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych z uwzględnieniem

odsetek, o jakich mowa w art. 98 § 11 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rozpatrywana skarga kasacyjna ubezpieczonej nie kwalifikuje się do

przyjęcia jej do merytorycznego rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd

Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje

istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych

budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie

sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona. W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności

wymienionych w powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty

świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie

kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy. Wniesiona

w sprawie skarga kasacyjna zawiera wniosek o przyjęcie jej do rozpoznania

uzasadniony twierdzeniem, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona

(art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.). Nie można jednak uznać, że skarżąca wykazała istnienie

przesłanki przyjęcia skargi do rozpoznania określonej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

Wykazanie podnoszonej w skardze oczywistej zasadności skargi kasacyjnej

(art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) – jako przyczyny przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania – wymagałoby przedstawienia tego, w czym wyraża się „oczywista

zasadność” skargi oraz argumentacji wykazującej, że rzeczywiście skarga jest

oczywiście uzasadniona. Podczas gdy dla uwzględnienia skargi wystarczy, że jej

podstawa jest usprawiedliwiona, to dla przyjęcia skargi do rozpoznania – z uwagi

na jej oczywistą zasadność w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. – niezbędne jest

wykazanie kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub

procesowego, polegającej na jego oczywistości widocznej prima facie, przy

wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia

w szczegóły, czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę

I USK 870/26

4

przepisów i doszukiwania się ich znaczenia (postanowienia Sądu Najwyższego z:

17 lutego 2026 r., I USK 211/26, Legalis nr 3943062; 12 marca 2026 r., I CSK

2822/25, Legalis nr 3942978; 14 kwietnia 2026 r., I USK 260/26, LEX nr 4087836).

W judykaturze podkreśla się również, że przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa

materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało

wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet

oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi wprost do oceny, że

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (postanowienia Sądu Najwyższego

z: 16 marca 2023 r., I USK 163/22, LEX nr 3570640; 3 listopada 2025 r., III USK

151/24, LEX nr 3938651; 16 grudnia 2025 r., I USK 44/25, LEX nr 4003958; 17

grudnia 2025 r., II USK 127/25, LEX nr 3987252). Sąd Najwyższy w postępowaniu

kasacyjnym - wobec ograniczeń wynikających z art. 3983 § 3 k.p.c. - nie prowadzi

postępowania dowodowego (postanowienie Sądu Najwyższego z 20 stycznia

2026 r., I PSK 19/26, LEX nr 4014737).

W rozpatrywanej sprawie stan taki nie występuje. Uzasadnienie wniosku

o przyjęcie skargi do rozpoznania nie zostało sprecyzowane w odpowiedniej

argumentacji określającej przekonujący wywód, którym wykazano by walor

oczywistej zasadności skargi kasacyjnej w rozumieniu przepisu art. 3989 § 1 pkt 4

k.p.c. Uzasadnienie wniosku o przyjęcie do rozpoznania rozpatrywanej skargi

kasacyjnej koncentruje się na założeniach będących w istocie prostą negacją

stanowiska zaskarżonego postanowienia Sądu Apelacyjnego w Katowicach.

Skarżąca twierdzenia o oczywistych i rażących „uchybieniach prawnych, których

dopuścił się sąd II instancji, wydając zaskarżony wyrok (…) nie precyzuje we

wskazaniu odpowiednich regulacji – konkretnie określonych przepisów prawa,

z których naruszeniem, wiązałaby to twierdzenie. W takiej gołosłowności

postawionych kwestii nie ma odpowiedniego wywodu, którym wykazano by

stwierdzoną oczywistą zasadność skargi kasacyjnej w rozumieniu przepisu

art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Uzasadnienie wniosku – poza prostą negacją – nie

uwzględnia stanowiska zaskarżonego postanowienia Sądu drugiej instancji. Z

uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że ubezpieczona przedłożyła

nowe dowody, w tym aktualne zaświadczenia lekarskie, które nie były dostępne

I USK 870/26

5

w toku wcześniejszego postępowania. Dokumenty te stanowiły podstawę do

wydania zaskarżonej decyzji przez organ rentowy. Jednakże dokumenty te w żaden

sposób nie stwierdzają, że dolegliwości natury psychiatrycznej powstały

u ubezpieczonej w okresie wymaganym przez ustawę do uzyskania prawa do renty

socjalnej. Faktycznie w przedłożonych dokumentach jest informacja, że proces

chorobowy obserwowano w latach młodzieńczych, oraz że w okresie nauki

w szkole podstawowej zdarzały się niezrozumiałe zachowania, nieuzasadnione lęki,

skłonność do izolowania się - planowano wówczas podjęcie diagnostyki, ale nie

doszła ona do skutku. W odniesieniu do powyższej okoliczności nie można z niej

wywodzić zasadności żądania, bowiem jest ona wyłącznie wynikiem

przeprowadzonego wywiadu medycznego przez lekarza, a nie oceną medyczną.

Subiektywne przekonanie o powstaniu czynników chorobotwórczych w okresie

młodzieńczym ubezpieczonej nie może stanowić postawy do ingerencji

w zaskarżoną decyzję. Nadto rację ma organ rentowy, który wskazał, że znaczenie

dla sprawy mogłaby mieć nie dokumentacja aktualna, ale z lat istotnych dla sprawy.

Okoliczności powstania niezdolności do pracy ubezpieczonej były już

przedmiotem postępowania sądowego. Na podstawie przeprowadzanych

postępowań wskazano, iż niezdolność ubezpieczonej nie powstała w wymaganym

wieku, co zostało potwierdzone przeprowadzonymi opiniami biegłych w toku

postępowania przed sądami obu instancji w sprawie III AUa 1783/20.

W konsekwencji w ocenie Sądu drugiej instancji nie pojawiły się nowe, istotne

okoliczności faktyczne, które mogłyby stanowić podstawę do wydania odmiennej

decyzji organu rentowego, jak i orzeczenia sądowego. W związku z tym Sąd

Okręgowy był uprawniony do odrzucenia odwołania z powołaniem się na powagę

rzeczy osądzonej. Wydanie przez organ rentowy nowej decyzji, także co do

świadczenia będącego przedmiotem wcześniejszej decyzji i postępowania

wcześniej zakończonego prawomocnym wyrokiem sądu, wszczętego w wyniku

wniesienia od niej odwołania, uprawnia ubiegającego się o świadczenie do

wniesienia kolejnego odwołania do sądu, a wszczęta w ten sposób sprawa cywilna

nie jest sprawą o to samo świadczenie w rozumieniu art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c.

Prawomocny wyrok rozstrzygający o braku prawa do świadczenia emerytalnego lub

rentowego nie jest zatem - co do zasady - przeszkodą do wystąpienia z ponownym

I USK 870/26

6

wnioskiem o to samo świadczenie. Taki wniosek jest dopuszczalny jednak

wówczas, gdy po uprawomocnieniu się wyroku wystąpiły nowe okoliczności mające

wpływ na prawo do świadczeń. W takiej sytuacji sprawa tocząca się w wyniku

rozpoznania nowego wniosku - wydania nowej decyzji - nie jest sprawą o to samo

roszczenie, które było przedmiotem rozstrzygnięcia w sprawie poprzednio

zakończonej wydaniem wyroku. Nowe zdarzenia zachodzące po uprawomocnieniu

się orzeczenia sądowego mogą bowiem spowodować przekształcenie treści praw

i obowiązków stron stosunku ubezpieczenia społecznego, gdyż nie jest wykluczone

spełnienie się lub upadek przesłanek materialnoprawnych warunkujących nabycie

prawa do konkretnych świadczeń. Podstawową regułą rządzącą tymi stosunkami

prawnymi jest właśnie możliwość wzruszenia ustaleń stanowiących podstawę

faktyczną prawomocnych orzeczeń sądu, także przez wydanie nowej decyzji

organu rentowego. Tak więc zmiana okoliczności, jaka nastąpi po wydaniu

prawomocnego orzeczenia sądu ubezpieczeń społecznych, otwiera stronie drogę

do ponownego rozpoznania sprawy w postępowaniu cywilnym. Strona skarżąca

takich okoliczności nie wykazała. Jak to wyprowadzono w zaskarżonym

postanowieniu, sprawa dotycząca odmowy ustalenia prawa do renty socjalnej dla

ubezpieczonej była już rozpatrywana prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego

w Katowicach w sprawie XI U 377/19 i wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Katowicach

w sprawie III AUa 1783/20, którymi oddalono odwołanie ubezpieczonej z uwagi na

to, że przyczyna naruszenia sprawności organizmu powodująca całkowitą

niezdolność do pracy powstała po ukończeniu nauki. Ponadto ze zgromadzonego

w sprawie materiału dowodowego jasno wynika, że zakres zgłoszonego przez

ubezpieczoną żądania w niniejszej sprawie jest tożsamy z żądaniem zgłoszonym

w prawomocnie osądzonej sprawie. W sprawie występuje tożsamość stron

procesowych, identyczność roszczeń, jak i stanu faktycznego stanowiącego

podstawę rozstrzygnięcia. W sprawie zachodzi powaga rzeczy osądzonej, gdyż nie

doszło do zmiany okoliczności mających wpływ na przyznanie prawa do

wnioskowanego świadczenia. Informacje podane w kartach informacyjnych

leczenia szpitalnego oraz zaświadczeniu o stanie zdrowia dotyczące daty

powstania przyczyny naruszenia sprawności organizmu powodującej całkowitą

niezdolność do pracy pochodzą wyłącznie od ubezpieczonej, a zatem nie są to

I USK 870/26

7

nowe dowody, mające wpływ na ujawnienie rzeczywistego stanu faktycznego.

Istniejący w sprawie stan faktyczny jest tożsamy z tym jaki istniał w chwili

zamknięcia rozprawy w poprzednim postępowaniu.

Skarżąca w uzasadnieniu wniosku nie przedstawiła przekonującej

argumentacji polemicznej, którą zakwestionowałby prawidłowość stanowiska Sądu

drugiej instancji w kontekście próby wykazania oczywistej zasadności jej skargi

kasacyjnej w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

Wypada przypomnieć, że wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego

uzasadnienie (art. 3984 § 2 k.p.c.) podlegają rozpoznaniu na etapie tzw.

„przedsądu”, natomiast przytoczone podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie

oceniane są dopiero po przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania, w trakcie jej

merytorycznego rozpoznawania. Oba te elementy muszą być więc przez

skarżącego wyodrębnione, oddzielnie przedstawione i uzasadnione. Sąd

Najwyższy w ramach „przedsądu” bada tylko wskazane w skardze okoliczności

uzasadniające przyjęcie jej do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne i ich

uzasadnienie (postanowienia Sądu Najwyższego z 30 stycznia 2025 r., III USK

106/24, LEX nr 3829552; 24 lutego 2026 r., I USK 661/26, LEX nr 4030998).

Stwierdzając, że nie zachodzą przyczyny przyjęcia skargi, określone

w art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy postanowił zgodnie z art. 3989 § 2 k.p.c.

(punkt pierwszy). Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie drugim niniejszego

postanowienia ma podstawę w art. 102 k.p.c.

[a.ł]