SN odmówił przyjęcia skargi płatnika o ubezpieczenia społeczne zleceniobiorcy

Wyrokiem z dnia 14 maja 2025 r. Sąd Apelacyjny w Poznaniu oddalił apelację

T.N. i B.N. od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 10 listopada 2022 r.,

którym oddalono odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział

w Poznaniu z dnia 18 czerwca 2021 r., stwierdzającej, że B.N. jako osoba

wykonująca pracę na podstawie umowy zlecenia u płatnika składek T.N. nie podlega

obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowy, wypadkowemu od dnia 23

grudnia 2019 r.

Sąd Apelacyjny zwrócił uwagę, że w rozpoznawanej sprawie przedmiotem

zaskarżonej decyzji organu rentowego była kwestia istnienia spornego podlegania

odwołującej się ubezpieczeniom społecznym w związku z zawarciem spornej umowy

zlecenia z dnia 23 grudnia 2019 r. Jednakże, wbrew twierdzeniom apelacji, organ

I USK 912/26

2

rentowy w decyzji tej rozstrzygał o podleganiu B.N. obowiązkowym ubezpieczeniom

społecznym, a nie ubezpieczeniom w ogólności. Wynika to nie tylko wprost z treści

sentencji decyzji z dnia 18 czerwca 2021 r., jak również z tego, iż nie istnieje pojęcie

podlegania ubezpieczeniom społecznym w ogóle - są one albo obowiązkowe albo

dobrowolne (w sytuacji, gdy dany ubezpieczony już podlega obowiązkowym

ubezpieczeniom lub nie może im podlegać). Przede wszystkim jednak przedmiot

zaskarżonej decyzji (wyłączenie odwołującej z obowiązkowych ubezpieczeń

społecznych) wynikał z tego, że to sam płatnik składek w dniu 30 kwietnia 2020 r.

zgłosił B.N. właśnie do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych, a nie

dobrowolnych. Wbrew zaś twierdzeniom apelacji, dokonanie korekty zgłoszenia do

ubezpieczeń na skutek błędów czy omyłek płatnika składek spoczywa na płatniku, w

myśl zasad wynikających z treści art. 36 ustawy systemowej. W ocenie Sądu

Apelacyjnego słusznie zatem Sąd Okręgowy, postanowieniem z dnia 10 listopada

2022 r. - na podstawie przepisu art. 47710 § 2 k.p.c. - przekazał do ZUS wniosek

odwołujących w zakresie ustalenia podlegania B.N. dobrowolnym ubezpieczeniom

społecznym z tytułu spornej umowy zlecenia, zawarty w piśmie odwołujących z dnia

15 września 2021 r. - jako nowe żądanie, dotychczas nierozpoznane przez organ

rentowy. Gdyby bowiem Sąd pierwszej instancji orzekł również w zakresie

podlegania odwołującej się dobrowolnym ubezpieczeniom społecznym, jak sugeruje

strona apelująca, to nie ulega wątpliwości, że Sąd ten wyszedłby poza granice

zaskarżonej decyzji. W tej sytuacji doszłoby do wyrokowania co do przedmiotu, który

nie był objęty zaskarżoną decyzją.

Skargę kasacyjną oparto na naruszenia przepisów postępowania które miało

istotny wpływ na wynik sprawy a mianowicie: art. 47714 § 1 i 2 k.p.c., art. 47714a k.p.c.,

art. 47710 § 2 k.p.c.

Zdaniem skarżącego w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, a

mianowicie, czy zakres rozstrzygnięcia sądu w sprawie z odwołania od decyzji

organu rentowego wyznacza stricte i literalnie sentencja decyzji organu, czy sądy w

takich sprawach winny również badać rzeczywisty zakres rozstrzygnięcia

uszczegółowiony w uzasadnieniu decyzji, zwłaszcza w sprawach, w których

sentencja decyzji w oczywisty sposób nie obejmuje całości zakresu rozstrzygnięcia

opisanego w uzasadnieniu decyzji?

Sąd Najwyższy zważył:

I USK 912/26

3

Brak jest podstaw uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania.

W myśl art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Wskazanie zagadnienia prawnego uzasadniającego wniosek o rozpoznanie

skargi kasacyjnej powinno nastąpić przez określenie przepisów prawa, w związku z

którymi zostało sformułowane i wskazanie argumentów, które prowadzą do

rozbieżnych ocen. Chodzi więc o przedstawienie wyraźnych wątpliwości co do

określonego przepisu (normy) lub zespołu przepisów (norm), albo szerzej i bardziej

ogólnie - wątpliwości co do pewnego uregulowania prawnego (instytucji prawnej).

Ponadto skarżący ma obowiązek nie tylko sformułować samo zagadnienie, ale także

- w uzasadnieniu wniosku - przedstawić odpowiednią jurydyczną argumentację

wskazującą na dopuszczalność i celowość rozwiązania problemu prawnego w

sposób preferowany przez skarżącego, a odmienny od sposobu rozstrzygnięcia tego

problemu przy wykorzystaniu zapatrywań wyrażonych przez Sąd drugiej instancji

(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 kwietnia 2018 r., I UK 252/17, LEX nr

2533238). W celu spełnienia przesłanki przewidzianej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. nie

wystarczy samo sformułowanie pytania do Sądu Najwyższego (postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 16 maja 2018 r., II CSK 12/18, LEX nr 2499783). W

rozpoznawanej sprawie skarżący nie powiązał sformułowanego zagadnienia z

przepisami prawa. Należy zauważyć, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego

ugruntowane jest stanowisko, zgodnie z którym wniosek o przyjęcie skargi do

rozpoznania i jego uzasadnienie podlegają analizie na etapie przedsądu, natomiast

przytoczone podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu

skargi do rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Oba te

elementy muszą być więc przez skarżącego wyodrębnione, oddzielnie

przedstawione i uzasadnione. Skarga kasacyjna powinna być tak zredagowana i

skonstruowana, aby Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać w uzasadnieniu jej

podstaw pozostałych elementów konstrukcyjnych skargi, ani tym bardziej się ich

domyślać (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 20 października 2016 r., I PK

I USK 912/26

4

59/16, LEX nr 2160130; z dnia 10 marca 2016 r., II CSK 10/16, LEX nr 2009500; z

dnia 26 lutego 2016 r., V CSK 518/15, LEX nr 2015640; z dnia 24 września 2015 r.,

II PK 27/15, LEX nr 2019527).

Ponadto w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się słusznie, że w

sytuacji, gdy skarga kasacyjna nie zarzuca obrazy jakiegokolwiek przepisu prawa

materialnego stanowiącego podstawę wyrokowania sądu odwoławczego, to w

konsekwencji nie jest możliwa ocena, czy naruszenie przepisów prawa procesowego

wskazanych w podstawie kasacyjnej mogło mieć - rzeczywiście - istotny wpływ na

wynik sprawy, czego wymaga art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c. Nie chodzi przy tym o czysto

teoretyczną możliwość takiego wpływu, lecz o wykazanie, że w okolicznościach

danej sprawy ten wpływ był (mógł być) realny, a można to stwierdzić dopiero

wówczas, gdy w skardze zostanie podniesiony adekwatny w konkretnych

okolicznościach faktycznych zarzut obrazy prawa materialnego. Zatem, aby uznać,

że wskazywane przez skarżącego uchybienia procesowe mogły mieć istotne

znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, niezbędne jest określenie przepisów prawa

materialnego, które stanowiły (lub powinny stanowić) podstawę roszczenia

zgłoszonego w pozwie. Innymi słowy, możliwość uznania przez Sąd Najwyższy

orzeczenia Sądu drugiej instancji za merytorycznie błędne uzależnione jest od oceny

materialnoprawnych zarzutów, a skoro ich nie powołano w skardze, to Sąd

Najwyższy traci możliwość takiej oceny, co przesądza los skargi kasacyjnej opartej

włącznie na drugiej podstawie kasacyjnej (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia z 8

listopada 2023 r., I USKP 15/23, LEX nr 3622599; z dnia 27 września 2023 r., II PSKP

26/22, LEX nr 3626223; z dnia 18 czerwca 2024 r., II USKP 9/24, LEX nr 3727965;

postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 23 stycznia 2014 r., I PK 208/13, LEX nr

1646059; z dnia 16 października 2012 r., I PK 125/12, LEX nr 1675322). Inaczej

rzecz ujmując, skarżący przy pomocy zarzutów naruszenia przepisów postępowania

powinien zmierzać do wykazania, że wadliwość procedowania przez Sąd drugiej

instancji była na tyle istotna, że doprowadziła do błędnego zastosowania przepisu

(przepisów) prawa materialnego będącego właściwą podstawą rozstrzygnięcia

zawartego w zaskarżonym orzeczeniu. Wynik sprawy to jej rozstrzygnięcie, które jest

oparte na przepisach prawa materialnego zastosowanych w ramach subsumcji

ustalonego w sprawie stanu faktycznego pod właściwy przepis. Zarzuty naruszenia

przepisów postępowania nie mogą być celem samym w sobie, lecz muszą służyć

wykazaniu błędnego zastosowania przepisu (przepisów) prawa materialnego, który

I USK 912/26

5

stanowi rzeczywistą podstawę prawną rozstrzygnięcia (por. postanowienia Sądu

Najwyższego: z dnia 10 czerwca 2021 r., III USK 163/21, LEX nr 3302371; z dnia 24

października 2006 r., II PK 38/06, LEX nr 950620; oraz wyroki Sądu Najwyższego: z

dnia 16 czerwca 2011 r., III UK 213/10, LEX nr 950436; z dnia 25 czerwca 2014 r.,

IV CSK 679/13, LEX nr 1511203; z dnia 9 lipca 2014 r., I PK 316/13, LEX nr 1511811;

z dnia 4 marca 2021 r., II USKP 27/21, LEX nr 3178194).

Uwzględniając wskazaną regułę, mając też w pamięci, że Sąd Najwyższy

rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach zgłoszonych podstaw (art. 39813 § 1

k.p.c.), Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

[A.P.]

[SOP]