Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi ZUS w sprawie emerytury pomostowej

W wyroku z 3 lipca 2025 r., sygn. akt III AUa 157/24, Sąd Apelacyjny w

Krakowie – w sprawie z odwołania J. N. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń

Społecznych Oddziałowi w Tarnowie o prawo do emerytury pomostowej – oddalił

apelację organu rentowego od wyroku Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i

I USK 924/26

2

Ubezpieczeń Społecznych w Tarnowie z 18 grudnia 2023 r., sygn. akt IV U 728/23,

w którym Sąd Okręgowy zmienił zaskarżoną przez J. N. odmowną decyzję Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Tarnowie z 25 września 2023 r. w ten

sposób, że przyznał odwołującemu się prawo do emerytury pomostowej od 24

sierpnia 2023 r.

Powyższy wyrok Sądu Apelacyjnego organ rentowy zaskarżył skargą

kasacyjną. W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

wskazano, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, które nadto

wymaga dokonania wykładni przepisów prawnych wywołujących rozbieżności w

orzecznictwie sądów. Zachodzi bowiem wątpliwość, jak należy interpretować

przepis poz. 8 załącznika nr 1 do ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach

pomostowych (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1696 ze zm.), gdzie jako prace w

szczególnych warunkach wymienione są te, które wykonywane są bezpośrednio

przy ręcznym zestawianiu surowców lub ręcznym formowaniu wyrobów szklanych

w hutnictwie szkła, a konkretnie co należy uznawać za prace przy ręcznym

formowaniu wyrobów szklanych w hutnictwie szkła i czy można przyjmować, że

pracami tymi będą czynności związane z ręczną obsługą maszyn hutniczych?

W odpowiedzi na skargę kasacyjną ubezpieczony wniósł o: 1. odmówienie

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, względnie, w przypadku przyjęcia

skargi o: 2. oddalenie skargi kasacyjnej; 3. zasądzenie od organu rentowego na

rzecz odwołującego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego wraz z ustawowymi

odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do

dnia zapłaty.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna organu rentowego nie kwalifikuje się do przyjęcia jej do

merytorycznego rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy

przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne

zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących

poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów,

zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona. W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do

I USK 924/26

3

rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności

wymienionych w powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty

świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie

kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy. Wniesiona w

sprawie skarga kasacyjna zawiera wniosek o przyjęcie jej do rozpoznania

uzasadniony w ten sposób, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (art.

3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) oraz potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących

poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989

§ 1 pkt 2 k.p.c.). Nie można jednak uznać, że skarżący wykazał istnienie przesłanek

przyjęcia skargi do rozpoznania określonych w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.

W świetle utrwalonego już orzecznictwa Sądu Najwyższego dotyczącego

przyczyny przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania określonej w art. 3989 § 1 pkt

1 k.p.c., przedstawienie okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi

kasacyjnej ze względu na występujące w sprawie istotne zagadnienie prawne

polega na sformułowaniu samego zagadnienia wraz ze wskazaniem konkretnego

przepisu prawa, na którego tle to zagadnienie występuje oraz wskazaniu

argumentów prawnych, które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, w tym

także na sformułowaniu własnego stanowiska przez skarżącego. Wywód ten

powinien być zbliżony do tego, jaki jest przyjęty przy przedstawianiu zagadnienia

prawnego przez sąd odwoławczy na podstawie art. 390 k.p.c. (T. Wiśniewski (w:) D.

Dończyk, J. Iwulski, G. Jędrejek, I. Koper, G. Misiurek, M. Orecki, P. Pogonowski, S.

Sołtysik, D. Zawistowski, T. Zembrzuski, T. Wiśniewski, Kodeks postępowania

cywilnego. Komentarz. Tom. II. Artykuły 367–50539, Warszawa 2021, art. 390; A.

Partyk (w:) Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz aktualizowany. Art. 1–

50539. Tom I, red. O. M. Piaskowska, Gdańsk 2025, art. 390; M. Manowska (w:)

Apelacja w postępowaniu cywilnym. Komentarz. Orzecznictwo, Warszawa 2025, art.

390). Głównym zadaniem omawianej instytucji jest zapewnienie prawidłowej

wykładni i doprowadzenie do jednolitości orzecznictwa sądów powszechnych (K.

Osajda, Przesłanki odmowy podjęcia uchwały przez Sąd Najwyższy w

postępowaniu cywilnym, (w:) J. Gudowski, K. Weitz (red.), Aurea praxis aurea

theoria. Księga pamiątkowa ku czci profesora Tadeusza Erecińskiego, t. 1,

Warszawa 2011, s. 427 i n.; T. Wiśniewski, Przebieg procesu cywilnego, Warszawa

I USK 924/26

4

2013, s. 383). Analogicznie należy traktować wymogi konstrukcyjne samego

zagadnienia prawnego, formułowanego w ramach przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1

k.p.c. oraz jego związek ze sprawą i skargą kasacyjną, która miałaby zostać

rozpoznana przez Sąd Najwyższy. Zagadnienie prawne powinno: 1) być

sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie faktycznym sprawy

wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń; 2) być przedstawione w sposób

ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie

uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej subsumcji i

rozstrzygnięcia konkretnego sporu; 3) pozostawać w związku z rozpoznawaną

sprawą; 4) dotyczyć zagadnienia budzącego rzeczywiście istotne (poważne)

wątpliwości. Istotność zagadnienia prawnego konkretyzuje się zaś w tym, że w

danej sprawie występuje zagadnienie prawne mające znaczenie dla rozwoju prawa

i praktyki sądowej. Wymóg ten jest uzasadniony publicznymi celami rozpoznania

przez Sąd Najwyższy skargi kasacyjnej. Ograniczenie się przez skarżącego do

pytania nie jest wystarczającym określeniem zagadnienia prawnego, jeżeli

zagadnienie prawne nie zostało oderwane od kontrowersji dotyczących ustaleń

faktycznych oraz przedstawione bez odniesienia się do ogólnych problemów

interpretacyjnych celem służenia wyjaśnieniu prawa (postanowienia Sądu

Najwyższego z: 16 lutego 2017 r., I CSK 555/16, LEX nr 2255332; 12 marca 2025

r., I USK 345/23, Lex nr 3845591; 24 września 2025 r., I CSK 2125/25, LEX nr

3916284), a także nie przeprowadzono analizy wskazującej na jego istotność,

ponadto nie wykazano, dlaczego zagadnienie to jest istotne w niniejszej sprawie

(postanowienia Sądu Najwyższego z: 26 maja 2022 r., I CSK 1069/22, LEX nr

3448150; 27 listopada 2024 r., I CSK 3581/23, LEX nr 3786932; 21 stycznia 2026 r.,

I USK 152/26, LEX nr 4015783; 24 lutego 2026 r., I USK 661/26, LEX nr 4030998).

Strona skarżąca – opierając wniosek o przyjęcie jej skargi do rozpoznania na

przyczynie przyjęcia skargi określonej w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. – powinna nie

tylko określić, które przepisy wymagają wykładni, ale także wskazać, na czym

polegają poważne wątpliwości związane ze stosowaniem tych przepisów wraz z

podaniem doktrynalnego lub orzeczniczego źródła tych wątpliwości. Konieczne jest

opisanie tych wątpliwości, wskazanie argumentów, które prowadzą do rozbieżnych

ocen prawnych, a także przedstawienie własnej propozycji interpretacyjnej. Jeżeli

I USK 924/26

5

zaś skarżący powołuje się na rozbieżności w orzecznictwie sądowym, to

zobowiązany jest przytoczyć te orzeczenia Sądów, przy czym musi wykazać, że

występująca w nich rozbieżność ma swoje źródło w różnej wykładni przepisu albo

wykazać, że wykładnia dokonana przez Sąd drugiej instancji sprzeczna jest z

jednolitym stanowiskiem doktryny lub orzecznictwa Sądu Najwyższego. Chodzi

przy tym o różnice w wykładni przepisu prawa, a nie o dysonans w jego

zastosowaniu. Ponadto, ze względu na publiczne cele, jakie ma do spełnienia

rozpoznanie przez Sąd Najwyższy skargi kasacyjnej, skarżący powinien także

wykazać celowość dokonania wykładni przepisu przez Sąd Najwyższy ze względu

na potrzeby praktyki sądowej (postanowienia Sądu Najwyższego z: 19 października

2012 r., III SK 15/12, LEX nr 1228636; 27 sierpnia 2021 r., III CSK 19/21, LEX nr

3400487), argumenty wskazujące na konieczność wypracowania reguł dotychczas

nieomówionych w orzecznictwie i doktrynie oraz by wyjaśnienie tej kwestii mogło

mieć bezpośrednie znaczenie dla rozwoju prawa - a w następstwie, aby doszło do

spełnienia wskazanego publicznego celu skargi kasacyjnej.

Uwzględniając przedstawione wyżej założenia interpretacyjne, Sąd

Najwyższy stwierdza, że skarżący nie przedstawia ani występującego w sprawie

istotnego zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) ani potrzeby wykładni

przepisów prawnych w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. Przede wszystkim

postawiona w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie do rozpoznania rozpatrywanej

skargi kasacyjnej kwestia została sprowadzona do postawienia prostego pytania o

zastosowanie w sprawie określonych przepisów prawa. Brakuje w takim ujęciu

uzasadnienia wniosku odpowiedniej argumentacji jurydycznej - praktyka

powoływania wcześniejszych orzeczeń poprzez ich cytowanie ma na celu także

kontrolowaną ewolucję znaczeń terminów prawnych (M. Matczak, Teoria

precedensu czy teoria cytowań? (w:) A. Śledzińska-Simon, M. Wyrzykowski (red.),

Precedens w polskim systemie prawa, Warszawa 2010, s. 121) - którą skarżący

wykazałby, że w sprawie rzeczywiście występują przyczyny przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania określone w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. W postawionym

pytaniu nie uwzględnia się stanowiska zaskarżonego wyroku Sądu drugiej instancji

– stanowiska bardzo szeroko przedstawionego w uzasadnieniu zaskarżonego

wyroku.

I USK 924/26

6

Sąd Apelacyjny w Krakowie przedstawił, że rozstrzygnięcie sprawy zależało

od wyjaśnienia, czy odwołujący spełnia wszystkie przesłanki wymagane do nabycia

prawa do świadczenia emerytalnego, przewidzianego na gruncie przepisów ustawy

z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r.,

poz. 1696). Wydając zaskarżoną decyzję z dnia 25 września 2023 r., organ rentowy

nie kwestionował spełnienia przez odwołującego - jako osobę urodzoną po dniu 31

grudnia 1948 r. - pięciu z sześciu warunków do przyznania emerytury pomostowej,

wyliczonych w ramach art. 4 przedmiotowej ustawy w postaci: osiągnięcia wieku 60

lat; posiadania okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym

charakterze wynoszącego co najmniej 15 lat (do dnia 31 grudnia 2008 r.);

posiadania wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego w wymiarze co

najmniej 25 lat i wykonywania przed dniem 1 stycznia 1999 r. pracy w szczególnych

warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o

emeryturach pomostowych, lub art. 32 i art. 33 ustawy o emeryturach i rentach z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Według Sądu drugiej instancji sporna pozostawała wyłącznie kwestia

realizacji przez odwołującego warunku wykonywania po dniu 31 grudnia 2008 r.

pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu art.

3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych (art. 4 pkt 6 ustawy o emeryturach

pomostowych), co sprowadzało się do wyjaśnienia, czy praca, jaką J. N. wykonywał

w trakcie zatrudnienia w K. po dniu 31 grudnia 2008 r. (w okresie: od 1 stycznia

2009 r. do 16 lutego 2009 r. i od 1 czerwca 2009 r. do 30 czerwca 2009 r.)

stanowiła pracę w szczególnych warunkach w rozumieniu art. 3 ust.1 ustawy o

emeryturach pomostowych wskazaną w ramach punktu 8 załącznika nr 1 do tej

ustawy tj. pracę bezpośrednio przy ręcznym zestawianiu surowców lub ręcznym

formowaniu wyrobów szklanych w hutnictwie szkła.

Sąd drugiej instancji stwierdził – na podstawie analizy zgromadzonego w

sprawie materiału dowodowego - , że odwołujący się przez cały okres zatrudnienia,

a nie tylko do dnia 31 grudnia 2008 r. wykonywał pracę odpowiadającą kryteriom

nie tylko pracy w warunkach szczególnych w rozumieniu art. 32 i art. 33 ustawy o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, tj. pracy polegającej

na formowaniu wyrobów szklanych, wymienionej w poz. 3 działu XIII wykazu A,

I USK 924/26

7

stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r.

w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych

warunkach lub w szczególnym charakterze, ale też pracy z poz. 8 załącznika nr 1

do ustawy o emeryturach pomostowych, czyli pracy bezpośrednio przy ręcznym

zestawianiu surowców lub ręcznym formowaniu wyrobów szklanych w hutnictwie

szkła. Ubezpieczony – zatrudniony na stanowisku maszynisty maszyn, maszynisty

maszyn do formowania wyrobów szklanych, a w ostatnim okresie maszynisty

maszyn - weryfikatora formowania – zajmował się obsługą ogromnej maszyny

(nazywanej automatem) wyposażonej w kilkadziesiąt form, do których wlewano

rozgrzane, płynne szkło o temperaturze około 1300°C. Nie było przy tym tak, że

odwołujący niejako „odgórnie” sterował pracą takiej maszyny czy jedynie

„programował” jej pracę, albowiem w istocie ręcznie przestawiał i ustawiał formy w

trakcie pracy tegoż automatu, który cały czas się kręcił. Praca odwołującego

polegała w szczególności na oczyszczaniu form tej maszyny i sprawdzaniu, czy w

każdej z nich znajduje się odpowiednia ilość korka. Gdy formy były już

przygotowane, odwołujący musiał najpierw je zdjąć przy użyciu rękawic z maszyny,

która cały czas pracowała, a potem ponownie założyć te gorące formy na automat.

Również ręcznie odwołujący ustawiał parametry nadmuchu powietrza na tej

maszynie i prędkość obrotu tegoż automatu. Przy zmianie asortymentu dokonywał

wymiany form, oczka, wytłocznika, stępia, ssawki próżniowej i parametrów

prędkościowych maszyny. Kontrolował też, czy wyroby gotowe, które ostatecznie

trafiały do transportera, są prawidłowe, a w tym celu musiał je brać do ręki i oglądać,

a wyroby te miały wówczas temperaturę nawet 700°C. z tych też względów

odwołujący był wyposażony w specjalne rękawice azbestowe oraz specjalne buty,

aby gorące szkło nie poparzyło mu nóg.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego odwołujący się, wykonując ręcznie powyższe

czynności bezpośrednio przy formowaniu wyrobów szklanych w K. S.A., był

narażony na czynniki ryzyka, o których mowa w art. 3 ust. 1 ustawy o emeryturach

pomostowych, definiujące prace w szczególnych warunkach określone w

załączniku nr 1 do tej ustawy. W myśl art. 3 ust. 1 wskazanej ustawy: prace w

szczególnych warunkach to prace związane z czynnikami ryzyka, które z wiekiem

mogą z dużym prawdopodobieństwem spowodować trwałe uszkodzenie zdrowia,

I USK 924/26

8

wykonywane w szczególnych warunkach środowiska pracy, determinowanych

siłami natury lub procesami technologicznymi, które mimo zastosowania środków

profilaktyki technicznej, organizacyjnej i medycznej stawiają przed pracownikami

wymagania przekraczające poziom ich możliwości, ograniczony w wyniku procesu

starzenia się jeszcze przed osiągnięciem wieku emerytalnego, w stopniu

utrudniającym ich pracę na dotychczasowym stanowisku. Jak zaś wynika wprost z

dyspozycji art. 3 ust. 2 pkt 2 lit a ustawy o emeryturach pomostowych,

przedmiotowe czynniki ryzyka związane są z rodzajami pracy w szczególnych

warunkach determinowanych procesami technologicznymi, w tym pracami w

warunkach gorącego mikroklimatu, na które składają się prace wykonywane w

pomieszczeniach, w których wartość wskaźnika obciążenia termicznego WBGT

wynosi 28°C i powyżej, przy wartości tempa metabolizmu pracownika powyżej 130

W/m2.

W konsekwencji odwołujący spełnił wszystkie przesłanki niezbędne do

przyznania mu emerytury pomostowej, ponieważ także po 31 stycznia 2008 r.

wykonywał pracę w szczególnych warunkach bezpośrednio przy ręcznym

formowaniu wyrobów szklanych w hutnictwie, determinowaną czynnikiem ryzyka,

jakim były warunki gorącego mikroklimatu, a zatem pracę w szczególnych

warunkach w rozumieniu art. 3 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych.

Ustawodawca, definiując w art. 3 ustawy o emeryturach pomostowych prace

w szczególnych warunkach, przyjął, że są to prace związane z czynnikami ryzyka,

które z wiekiem mogą z dużym prawdopodobieństwem spowodować trwałe

uszkodzenie zdrowia, wykonywane w szczególnych warunkach środowiska pracy,

determinowanych siłami natury lub procesami technologicznymi, które mimo

zastosowania środków profilaktyki technicznej, organizacyjnej i medycznej stawiają

przed pracownikami wymagania przekraczające poziom ich możliwości,

ograniczony w wyniku procesu starzenia się jeszcze przed osiągnięciem wieku

emerytalnego, w stopniu utrudniającym ich pracę na dotychczasowym stanowisku.

Wykaz tych prac określa załącznik nr 1 do tej ustawy. Z kolei definiując pojęcie prac

o szczególnym charakterze ustawodawca przyjął, że są to prace wymagające

szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej,

których możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający

I USK 924/26

9

bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się

przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności

psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się. Wykaz takich prac określa

załącznik nr 2 do ustawy. Wykaz prac określonych w art. 3 ust. 1 i 3 jest zamknięty i

nie podlega uzupełnieniu, co oznacza, że cech pracy "o szczególnym charakterze"

lub "w szczególnych warunkach" nie mogą posiadać inne prace, choćby sposób ich

wykonywania i ich jakość mogła obniżyć się z wiekiem (postanowienie Sądu

Najwyższego z 22 czerwca 2021 r., II USK 202/21, Lex Nr 3352460; wyrok

Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu 29 czerwca 2011 r., IV SA/Po

335/11, LEX Nr 863891).

Skarżący w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie do rozpoznania rozpatrywanej

skargi kasacyjnej nie przedstawił przekonującej argumentacji polemicznej, którą

zakwestionowałby prawidłowość stanowiska zaskarżonego wyroku w zakresie

analiz interpretacyjnych przepisów prawa określających omawianą kwestię, w

kontekście próby wykazania przyczyn przyjęcia skargi do rozpoznania określonych

w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.

Stwierdzając, że nie zachodzą przyczyny przyjęcia skargi, określone w art.

3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy postanowił w punkcie pierwszym zgodnie z art. 3989

§ 2 k.p.c. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie drugim niniejszego postanowienia ma

podstawę w art. 98 § 1, § 11 i § 3 k.p.c.

[a.ł]