Sąd Najwyższy nie przyjął skargi płatnika składek w sporze o podstawę wymiaru składek

Decyzją z dnia 12 listopada 2019 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział

w Gdańsku stwierdził, iż podstawę wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia

społeczne, to jest emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe oraz ubezpieczenie

zdrowotne K.G. jako pracownika u płatnika składek H. za okres od czerwca 2012 r.

do grudnia 2017 r. stanowią kwoty wyszczególnione w tabeli w sentencji decyzji.

Odwołanie płatnika składek zostało wyrokiem Sadu Okręgowego w Gdańsku

z dnia 5 lipca 2024 r. oddalone. Sąd Apelacyjny w Gdańsku, wyrokiem z dnia

24 kwietnia 2025 r., oddalił apelację płatnika składek. W uzasadnieniu wyroku

szczegółowo uzasadnił dlaczego uważa, że organ rentowy prawidłowo zastosował

I USK 968/26

2

art. 8 ust 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń

społecznych (ustawa systemowa).

Płatnik składek złożył skargę kasacyjną, zaskarżył wyrok Sądu odwoławczego

w całości, zarzucając mu naruszenie prawa materialnego i przepisów postępowania,

to jest:

- art. 8 ust. 2a ustawy systemowej przez wadliwe zastosowanie tego przepisu

do umów o świadczenie usług zawieranych przez zainteresowanego z podmiotami

trzecimi jako wykonywanych na rzecz jego pracodawcy, podczas gdy nie zostało w

żadnym stopniu wykazane, by umowy te były realizowane na rzecz pracodawcy

wnioskodawcy – R.S.;

- art. 233 § 1 k.p.c. przez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów

przeprowadzonych w sprawie, dokonanej wybiórczo, wbrew zasadom logiki i

doświadczenia życiowego;

- art. 2352 § 1 k.p.c. przez jego niezastosowanie i niepominięcie dowodów w

postaci protokołów nielegalnie przeprowadzonej kontroli u płatnika składek;

- art 47714 § 21 k.p.c. przez jego niezastosowanie i oddalenie odwołania

płatnika składek, podczas gdy decyzja określająca wymiar podstawy wymiaru

składek zainteresowanego (będącego ubezpieczonym) została wydana z rażącym

naruszeniem przepisów o postępowaniu przed organem rentowym, to jest wydana w

oparciu o materiał dowodowy uzyskany nielegalnie.

Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, ponieważ jest

ona oczywiście uzasadniona. Zdaniem skarżącego, naruszenie przez Sądy niższych

instancji art. 8 ust. 2a ustawy systemowej oraz wskazanych przepisów postępowania

jest w niniejszej sprawie bezdyskusyjne. W sprawie tej organ rentowy był obowiązany

wykazać, iż zainteresowany wykonywał w ramach umów o świadczenie usług pracę

na rzecz pracodawcy, który zatrudniał go na podstawie umowy o pracę. Tymczasem

organ rentowy nie dość, że nie wykazał, by praca była wykonywana na rzecz

wymienionego podmiotu (stosując w sposób nieuprawniony wykładnię rozszerzającą

przepisów prawa materialnego), to zgromadził dowody w sprawie w sposób

naruszający bezwzględnie obowiązujące przepisy prawa.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

I USK 968/26

3

Stosownie do art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1),

istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność

postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). Wypada

również dodać, iż zgodnie z art. 3984 § 2 k.p.c. skarga kasacyjna powinna zawierać

wniosek o przyjęcie do rozpoznania i jego uzasadnienie. Należy zatem stwierdzić, że

wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że

zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w powołanym wcześniej

art. 3989 § 1 k.p.c., a jego uzasadnienie winno zawierać argumenty świadczące o

tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje

potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy. Skarga kasacyjna nie jest

bowiem (kolejnym) środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego

rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, z uwagi

na przeważający w jej charakterze element interesu publicznego. Służy ona kontroli

prawidłowości stosowania prawa, nie będąc instrumentem weryfikacji trafności

ustaleń faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego orzeczenia.

Trzeba przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym stanowiskiem judykatury

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, jeżeli zaskarżone tą skargą

orzeczenie zapadło wskutek oczywistego naruszenia prawa, zaś oczywiste

naruszenie prawa powinno być rozumiane jako widoczna, bez potrzeby dokonywania

pogłębionej analizy jurydycznej, sprzeczność wykładni lub stosowania prawa z jego

brzmieniem albo powszechnie przyjętymi regułami interpretacji (por. postanowienie

Sądu Najwyższego z 26 lutego 2001 r., I PKN 15/01, OSNAPiUS 2002 nr 20, poz.

494 oraz z 17 października 2001 r., I PKN 157/01, OSNAPiUS 2003 nr 18, poz. 437)

i jest możliwe do przyjęcia tylko wówczas, gdy orzeczenie jest niewątpliwie

sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej wykładni przepisami prawa (por.

orzeczenie Sądu Najwyższego z 30 stycznia 1963 r., II CZ 3/63, OSPiKA 1963 nr 11,

poz. 286). Powołanie się przez autora skargi kasacyjnej na przesłankę zawartą

w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. zobowiązuje go zatem do przedstawienia wywodu

prawnego zmierzającego do wykazania kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów

prawa materialnego lub procesowego polegającej na jego oczywistości, widocznej

prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, co daje podstawy

do uznania skargi za oczywiście uzasadnioną, to jest podlegającą uwzględnieniu

I USK 968/26

4

(por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 grudnia 2009 r., II PK 223/09, LEX nr

585777 oraz z 3 lutego 2010 r., II PK 304/09, LEX nr 602695).

Znając wskazane wymogi, jest jasne, że rozpoznawana przez Sąd Najwyższy

skarga kasacyjna nie jest oczywiście uzasadniona w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4

k.p.c. Przede wszystkim Sąd Najwyższy zauważa, że argumentacja mająca

uzasadniać oczywistą zasadność skargi kasacyjnej, ogranicza się w dużej mierze do

teoretycznego wywodu, mającego wyjaśnić, co ta oczywista zasadność oznacza, w

niewielkim stopniu zaś odnosi się do okoliczności faktycznych danej sprawy.

Natomiast uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

nie można utożsamiać z uzasadnieniem podstaw skargi. Oba elementy

konstrukcyjne spełniają zasadniczo odmienne funkcje na różnych etapach

postępowania kasacyjnego. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i

jego uzasadnienie jest immanentnie związany z instytucją przedsądu, w trakcie

którego Sąd Najwyższy decyduje o przyjęciu bądź odmowie przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania. Jeśli natomiast chodzi o podstawy skargi kasacyjnej i ich

uzasadnienie, to Sąd Najwyższy przystępuje do ich oceny już po przyjęciu skargi, na

etapie jej merytorycznego rozpoznania. Konieczne jest więc, aby oba te elementy

funkcjonowały niezależnie.

Ponadto argumentacja zawarta w skardze sprowadza się do przedstawienia

stanu faktycznego sprawy wynikającego z dokonanej przez skarżącą własnej oceny

zebranego w tej sprawie materiału dowodowego. Z całą pewnością brakuje jej zatem

waloru ogólności i uniwersalności, a co szczególnie znamienne, w istocie stanowi

ona próbę podważenia przeprowadzonej przez Sąd drugiej instancji oceny materiału

dowodowego oraz dokonanych na tej podstawie ustaleń faktycznych, z których Sąd

ten wyprowadził wniosek, że z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynikało, że

doszło do współdziałania dwóch podmiotów gospodarczych.

Sąd Najwyższy podkreśla w związku z tym, że powoływanie się na błąd w

przeprowadzonej ocenie dowodów i dokonanych na tej podstawie ustaleniach

faktycznych nie może być podstawą skargi kasacyjnej (art. 3983 § 3 k.p.c.), ponieważ

ustalenia te są wynikiem swobodnej oceny dowodów dokonywanej przez sąd meriti.

Sąd Najwyższy, zgodnie z art. 39813 § 2 k.p.c., jest natomiast związany ustaleniami

faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia, co oznacza, że w

przypadku poddania skargi kasacyjnej merytorycznej ocenie i tak musiałby

uwzględnić owe ustalenia faktyczne przy rozpatrywaniu powołanych w skardze

I USK 968/26

5

zarzutów naruszenia prawa materialnego, którego przepisy stanowiły podstawę

prawną rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym wyroku.

Odnosząc się na marginesie sprawy do zarzutu podniesionego w skardze, iż

decyzja określająca wymiar podstawy wymiaru składek zainteresowanego

(będącego ubezpieczonym) została wydana z rażącym naruszeniem przepisów o

postępowaniu przed organem rentowym, należy przypomnieć, że w sprawach z

zakresu ubezpieczeń społecznych sąd powszechny nie jest uprawniony do orzekania

w przedmiocie nieważności decyzji administracyjnej, ale - przy uwzględnieniu

przesłanek określonych w odpowiednich przepisach Kodeksu postępowania

administracyjnego - rozpoznaje istotę sprawy, którą stanowi istnienie (nieistnienie)

wynikającego z przepisów prawa materialnego określonego prawa lub zobowiązania

stwierdzonego wadliwą decyzją organu rentowego. Sąd dokonuje merytorycznej, a

więc uwzględniającej przepisy prawa materialnego, kontroli prawidłowości decyzji

organu rentowego. Sądowe postępowanie w sprawach z zakresu ubezpieczeń

społecznych ma wprawdzie charakter kontrolny, dominujący jest jednak jego

charakter rozpoznawczy. Ta druga właściwość wyznacza rolę sądu - jest nią

samodzielna ocena przesłanek warunkujących prawo do świadczenia lub

zobowiązanie. Wynika to stąd, że od momentu wniesienia odwołania do sądu

rozpoznawana sprawa staje się sprawą cywilną, podlegającą rozstrzygnięciu wedle

reguł właściwych dla tej kategorii spraw. Zasadność odwołania ocenia się na

podstawie właściwych przepisów prawa materialnego i dlatego postępowanie

sądowe skupia się na wadach wynikających z naruszenia prawa materialnego, a

kwestia wad decyzji administracyjnych, spowodowanych naruszeniem przepisów

postępowania administracyjnego prowadzonego przed organem rentowym,

pozostaje w zasadzie poza przedmiotem tego postępowania (por. wyrok Sądu

Najwyższego z 17 marca 2016 r., III UK 84/15, LEX nr 2023932). Sąd ubezpieczeń

społecznych ocenia zasadność roszczeń odwołującego się, a nie formalną legalność

postępowania przed organem rentowym. Chociaż bezpośrednim przedmiotem

postępowania sądowego jest decyzja organu rentowego, to jednak sąd ubezpieczeń

społecznych wyjaśnia istotę sprawy dotyczącą prawa, zobowiązania albo roszczenia

strony, co znajduje wyraz w kompetencji tego sądu do oddalenia odwołania, jeżeli

nie ma podstaw do jego uwzględnienia (art. 47714 § 1 k.p.c.) albo zmiany zaskarżonej

decyzji w całości lub w części i orzeczenia co do istoty sprawy - art. 47714 § 2 k.p.c.

(por. wyroki Sądu Najwyższego: z 27 kwietnia 2010 r., II UK 336/09, LEX nr 604222;

I USK 968/26

6

z 8 maja 2012 r., II UK 240/11, OSNP 2013, nr 7-8, poz. 98, postanowienia Sądu

Najwyższego: z 23 listopada 2011 r., III UK 221/10, LEX nr 1124107; z 23 listopada

2011 r., III UK 38/11, LEX nr 1124106; z 23 listopada 2011 r., III UK 10/11, LEX nr

1124105 oraz uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 23 marca

2011 r., I UZP 3/10, OSNP 2011, nr 17-18, poz. 233).

Z przytoczonych względów, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

[A.P.]

[SOP]