Sąd Najwyższy oddalił wniosek o wyłączenie sędziego w sprawie prokuratora w stanie spoczynku

I ZO 155/26

2

Pismem z dnia 10 sierpnia 2026 r. (data wpływu do Sądu Najwyższego)

pełnomocnik objętego wnioskiem o zezwolenie na pociągnięcie do

odpowiedzialności karnej prokuratora byłej Prokuratury Apelacyjnej w [...] w stanie

spoczynku X. Y. wniósł o wyłączenie SSN Pawła Wojciechowskiego od udziału w

sprawie prowadzonej pod sygn. akt I ZI 43/22. W uzasadnieniu formułowanego

postulatu wnioskujący argumentował, iż wskazany we wniosku sędzia został

wadliwie powołany na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego, tj. na skutek

udziału w procedurze przed Krajową Radą Sądownictwa w trybie określonym

przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie

Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw. Nadto podniesiono, iż wskazany

Sędzia brał udział w wydaniu uchwały o sygn. akt I NZP 7/25 „podważającej

istniejący porządek prawny”. Jednocześnie autor wniosku wniósł o niewyznaczanie

do składu rozpoznającego wniosek o wyłączenie SSN Pawła Wojciechowskiego od

udziału w sprawie prowadzonej pod sygn. akt I ZI 43/22 sędziów powołanych przy

udziale organu ukształtowanego ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy

o Krajowej Radzie Sądownictwa.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wniosek w przedmiocie wyłączenia SSN Pawła Wojciechowskiego od

udziału w sprawie prowadzonej pod sygn. akt I ZI 43/22 nie zasługiwał na

uwzględnienie.

Odnośnie do argumentacji przytoczonej we wniosku, koncentrującej się

wokół kwestii związanych z procedurą nominacyjną sędziego objętego wnioskiem o

wyłączenie oraz zapatrywań prawnych zawartych w wybranych judykatach sądów

krajowych i międzynarodowych, wskazać należy, iż powyższa w zupełności pomija

obowiązujący w Rzeczypospolitej Polskiej stan prawny.

Na wstępie, przypomnienia wymaga, że zgodnie z treścią art. 190 ust. 1

Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie

obowiązującą i są ostateczne, co oznacza, że orzeczenia te wiążą sądy, Sąd

Najwyższy, a także strony, które nie mogą wywodzić skutków prawnych z

przepisów, których konstytucyjność została zakwestionowana. Orzecznictwo

I ZO 155/26

3

Trybunału Konstytucyjnego wskazuje natomiast, że niekonstytucyjnym, a zatem

niedopuszczalnym jest rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego, który obejmuje

zarzuty odnoszące się do okoliczności jego powołania (m.in. wyrok Trybunału

Konstytucyjnego z 10 marca 2022 r., sygn. akt K 7/21).

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 23 stycznia 2022 r., sygn. P 10/19,

orzekł, iż: art. 49 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania

cywilnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm.) w zakresie, w jakim za przesłankę

mogącą wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej

sprawie uznaje jakąkolwiek okoliczność odnoszącą się do procedury powoływania

tego sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej

Rady Sądownictwa do pełnienia urzędu, jest niezgodny z: a) art. 45 ust. 1

Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, b) art. 179 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17

Konstytucji; art. 31 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz.

U. z 2021 r. poz. 1904) w związku z art. 49 § 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. -

Kodeks postępowania cywilnego w zakresie, w jakim za przesłankę wyłączenia

sędziego z orzekania uznaje okoliczność, że obwieszczenie Prezydenta

Rzeczypospolitej Polskiej o wolnych stanowiskach sędziego w Sądzie Najwyższym,

na podstawie którego rozpoczyna się proces nominacyjny sędziów, stanowi akt

wymagający dla swojej ważności podpisu Prezesa Rady Ministrów (kontrasygnaty),

a konsekwencją jego braku jest wątpliwość co do bezstronności sędziego

powołanego do pełnienia urzędu w procedurze nominacyjnej rozpoczętej takim

obwieszczeniem, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 144 ust. 2 oraz art.

144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji; art. 1 w związku z art. 82 § 1 i art. 86, art. 87, art. 88

ustawy z 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym w zakresie, w jakim stanowi

normatywną podstawę rozstrzygania przez Sąd Najwyższy o statusie osoby

powołanej do sprawowania urzędu na stanowisku sędziego, w tym sędziego Sądu

Najwyższego, i wynikających z tego uprawnieniach takiego sędziego oraz

związanej z tym statusem skuteczności czynności sądu dokonanej z udziałem tej

osoby, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 10, art. 144 ust. 3 pkt 17 i art. 183

ust. 1 i 2 Konstytucji. Wprawdzie wskazany wyrok Trybunału dotyczy art. 49 k.p.c.,

jednak pozwala stwierdzić, że przedstawiona w nim wykładnia prawa rozciąga się

I ZO 155/26

4

również na problem stosowania art. 41 § 1 k.p.k. ze względu zbieżną podstawę

oceny dopuszczalności wyłączenia sędziego od rozpoznania sprawy na wniosek.

Powołać również w tym miejscu należy wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2

czerwca 2020 r., sygn. akt P 13/19, w którym orzeczono, że art. 49 § 1 ustawy z

dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz.

1460, ze zm.) w zakresie, w jakim dopuszcza rozpoznanie wniosku o wyłączenie

sędziego z powodu podniesienia okoliczności wadliwości powołania sędziego przez

Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, jest

niezgodny z art. 179 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Co do kwestii związanych z podstawą prawną złożonego wniosku o

wyłączenie należy również wskazać, że zgodnie z wyrokiem Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 4 marca 2020 r., sygn. akt P 22/19 (który wszedł w życie z

dniem 12 marca 2020 r.), przepis art. 41 § 1 k.p.k. utracił moc w zakresie, w jakim

dopuszczał rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego z powodu wadliwości

powołania sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek

Krajowej Rady Sądownictwa, w skład której wchodzą sędziowie wybrani na

podstawie art. 9a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa.

Już choćby z tego powodu rozważenie okoliczności przytoczonych we wniosku w

kontekście powołanego przepisu jest niedopuszczalne.

Nadto wskazać należy na pkt. I uchwały Sądu Najwyższego z dnia 10

października 2024 r., sygn. akt III CZP 44/23, której nadano moc zasady prawnej, w

którym to wskazano, iż żądanie sędziego lub wniosek o wyłączenie sędziego od

rozpoznania sprawy oparte wyłącznie na okolicznościach towarzyszących

powołaniu tego sędziego nie wywołuje skutków prawnych, a w takiej sytuacji

stosuje się per analogiam art. 531 § 2 i 3 k.p.c.

Skoro więc wniosek o wyłączenie SSN Pawła Wojciechowskiego od udziału

w sprawie prowadzonej pod sygn. akt I ZI 43/22 został oparty częściowo na

okolicznościach odnoszących się do jego powołania na stanowisko sędziego Sądu

Najwyższego z rekomendacji Krajowej Rady Sądownictwa w składzie

ukształtowanym z zastosowaniem art. 9a u.k.r.s., to należało uznać, że wniosek ten

I ZO 155/26

5

– jako pozbawiony podstaw formalnoprawych – jest niedopuszczalny z mocy

ustawy, co też wykluczało możliwość jego rozpoznania w tym zakresie.

Wymaga zaznaczenia, że procedura, w jakiej nastąpiło powołanie

wskazanego Sędziego do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Sądu

Najwyższego, w żaden sposób nie wpływa na obiektywne postrzeganie jego

bezstronności i niezawisłości i nie może stanowić podstawy do formułowania

poglądu o wadliwości wydawanych przez niego orzeczeń z uwagi na uchybienia

wymienione w treści art. 439 § 1 pkt 1 i 2 k.p.k. Wskazany sędzia został powołany

na wolne stanowisko sędziowskie w Sądzie Najwyższym aktem Prezydenta

Rzeczypospolitej Polskiej, po przeprowadzeniu postępowania konkursowego przed

Krajową Radą Sądownictwa, zgodnie z obowiązującymi przepisami. Przepisy te

nie zostały nigdy zakwestionowane w drodze środków prawnych, które zgodnie z

postanowieniami art. 188, 191, 193 Konstytucji temu celowi służą.

Powyższych konstatacji nie podważa również powołana w uzasadnieniu

wniosku argumentacja, odwołująca się do treści uchwały połączonych Izb: Cywilnej,

Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23

stycznia 2020 r., sygn. akt BSA I-4110-1/20. Zawarte w tej uchwale zapatrywania co

do nienależytej obsady sądu (art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.) tworzonego przez sędziów

powołanych na zajmowane stanowiska sędziowskie w Sądzie Najwyższym na

wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym

przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie

Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3) utraciły swą

aktualność, wobec wejścia w życie – z dniem 21 kwietnia 2020 r. – wyroku

Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020 r., sygn. akt U 2/20.

W powołanym orzeczeniu Trybunał Konstytucyjny uznał wspomnianą uchwałę

za niezgodną z art. 179, art. 144 ust. 3 pkt 17, art. 183 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 8

ust. 1, art. 7 i art. 2 Konstytucji, art. 2 i art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej, a

także z art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.

Należy przypomnieć, że skutkiem wejścia w życie powołanego orzeczenia

Trybunału Konstytucyjnego jest utrata mocy obowiązującej aktu, którego

I ZO 155/26

6

niezgodność z normami prawnymi wyższego rzędu została stwierdzona w tym

orzeczeniu, co jasno wynika z art. 190 ust. 3 Konstytucji.

Z kolei powołane w uzasadnieniu wniosku orzeczenia Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz Europejskiego Trybunału Praw Człowieka

nie mają mocy powszechnie obowiązującej normy prawnej i nie wywierają skutków

erga omnes. Mają jedynie moc wiążącą w sprawach, na tle których zostały wydane.

Niezależnie od tego wskazują państwom uznającym zwierzchność tych Trybunałów

na potrzebę określonego ukształtowania obowiązującego w tych państwach

porządku prawnego, nie ingerując samoistnie w treść norm prawnych w tym

porządku obowiązujących. W tej sytuacji powołanie się przez autora wniosku w

uzasadnieniu wniosku o wyłączenie na orzecznictwo tych Trybunałów nie mogło

odnieść skutku w niniejszej sprawie.

Podobnie – jako niemającą charakteru źródła prawa powszechnie

obowiązującego i odnoszącą skutek prawny w sprawie, na tle której została wydana

– należy ocenić powołaną w uzasadnieniu uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 2

czerwca 2022 r., sygn. akt I KZP 2/22. Wbrew twierdzeniom autora wniosku nie ma

ona zresztą charakteru zasady prawnej i wiązała jedynie sąd, który wystąpił z

pytaniem prawnym w trybie art. 441 § 1 k.p.k.

Co do zasady merytorycznemu rozpoznaniu podlega natomiast podnoszony

przez autora wniosku fakt udziału wskazanego Sędziego w wydaniu uchwały o

sygn. akt I NZP 7/25 „podważającej” w ocenie wnioskującego „istniejący porządek

prawny”.

Zgodnie z treścią art. 41 § 1 k.p.k. sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje

okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego

bezstronności w danej sprawie. Treść powołanego przepisu, dla stwierdzenia

podstawy wyłączenia sędziego, wymaga istnienia określonej kategorii okoliczności,

która, jeżeli zestawić ją z przedmiotem rozstrzygnięcia w określonej sprawie,

prowadzi do wniosku o uzasadnionej wątpliwości co do bezstronności sędziego,

mającego ją rozstrzygnąć. Oznacza to, że pomiędzy podnoszonymi

okolicznościami, które powinny mieć charakter rzeczywisty i obiektywny, a

I ZO 155/26

7

rozstrzygnięciem konkretnej sprawy musi zachodzić związek funkcjonalny,

pozwalający na możliwości wyprowadzenia z nich wniosku o istnieniu uzasadnionej

wątpliwości co do braku bezstronności w rozstrzygnięciu tej sprawy, a więc o

potencjalnie możliwym rozstrzygnięciu na korzyść jednej ze stron, bez

uzasadnionych podstaw. Uzasadniona wątpliwość co do bezstronności, w

rozumieniu art. 41 § 1 k.p.k., zachodzi zatem zawsze in concreto, a nie in abstracto.

Nie może zatem stanowić jedynie subiektywnego przekonania określonej osoby,

lecz winna być konkretna, realna, obiektywna i poddająca się zewnętrznej

weryfikacji (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 11 stycznia 2012 r., III KK

214/11, OSNKW 2012/4/4). Wymóg bezstronności sędziego należy rozumieć

zarówno w aspekcie „braku przejawów subiektywnej stronniczości sędziego lub

jego osobistych uprzedzeń”, jak i „konieczności obiektywnej bezstronności sądu,

który winien dawać wystarczające gwarancje, by wykluczyć wszelkie uprawnione

wątpliwości w tej mierze” (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 17 stycznia

2018 r., sygn. akt III KK 244/17, LEX nr 2433068). Jednocześnie w orzecznictwie

akcentowana jest konieczność zróżnicowania obiektywnej bezstronności sędziego i

jego bezstronności w odbiorze zewnętrznym, przy czym „co do odbioru

zewnętrznego z reguły odwołać się można do oceny sytuacji dokonanej przez

hipotetycznego, przeciętnie wykształconego, poprawnie logicznie myślącego

członka społeczeństwa, który nie jest osobiście zainteresowany wynikiem procesu”,

eliminując „wszystkie te sytuacje, w których wątpliwości wobec bezstronności

byłyby pochopne lub nieprawdziwe i łatwo można byłoby tego dowieść” (zob. wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 2009 r., sygn. akt III KK 257/08, LEX nr

532400).

Zdaniem Sądu Najwyższego takich kryteriów żądanie zawarte we wniosku

natomiast nie spełnia. Wnioskujący nie przedstawił bowiem skonkretyzowanych

okoliczności, mogących wzbudzić u przeciętnego i rozsądnie rozumującego

obserwatora procesu uzasadnioną wątpliwość co do istnienia w sprawie o

sygnaturze akt I ZI 43/22 kierunkowego nastawienia sędziego - czy to do

uczestników, czy też do przedmiotu postępowania, która zestawiona z przedmiotem

rozstrzygnięcia w uprzednio powołanej sprawie prowadziłaby do wniosku o

uzasadnionej wątpliwości co do bezstronności sędziego. Podkreślić należy, iż

I ZO 155/26

8

wspomniana wątpliwość musi bowiem wynikać z pewnych okoliczności

faktycznych, np. zachowania sędziego wyrażającego swój stosunek do sprawy, a

nie - jak ma to miejsce w niniejszej sprawie - z faktu orzekania w sprawie o sygn.

akt I NZP 7/25, jakkolwiek niepowiązanej z przedmiotem sprawy o sygn. akt I ZI

43/22. Autor wniosku nie wykazał, aby wskazany Sędzia dokonał oceny sprawy o

sygn. akt I ZI 43/22 (jako orzekający) przed jej rozpoznaniem, bądź też wyrażał

opinię oceniającą uczestników tego postępowania, która świadczyłyby o jej

nastawieniu do sprawy lub osób w nim uczestniczących. Wbrew stanowisku

wnioskodawcy fakt orzekania w sprawie I NZP 7/25 nie daje podstawy do

wnioskowania, iż w rozpoznawanej sprawie zostały zaprezentowane poglądy

prawne mogące stanowić przyczynę jego wyłączenia w sprawie o sygnaturze akt I

ZI 43/22, której przedmiotem jest weryfikacja zasadności wniosku w przedmiocie

zezwolenia na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej prokuratora byłej

Prokuratury Apelacyjnej w [...] w stanie spoczynku X. Y.

Zważając na konstrukcję analizowanego żądania oraz zaprezentowany

przez obrońcę obwinionego sposób budowania argumentacji, mającej wykazać

zmaterializowanie przesłanki zawartej w uprzednio powoływanym przepisie, zdaje

się koniecznym przypomnienie jego – niejako zlekceważonej przez autora wniosku

- treści, która stanowi, iż „sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego

rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w

danej sprawie”. Nie trzeba szerszych wywodów by stwierdzić, że uprawnienie

sędziego do orzekania należy postrzegać w kategorii emanacji konstytucyjnej

zasady niezawisłości sędziowskiej (art. 178 ust. 1 Konstytucji RP). Niezawisłość

sędziowska, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego,

polega na tym, że sędzia działa wyłącznie w oparciu o prawo, zgodnie ze swoim

sumieniem i wewnętrznym przekonaniem (zob. wyroki Trybunału Konstytucyjnego:

z 14 kwietnia 1999 r., K. 8/99; z 27 stycznia 1999 r., K 1/98). Skoro sędzia w

sprawowaniu swojego urzędu ma być niezawisły, a więc nie podlegać żadnym

wpływom, oczywiste wydaje się, że w głosowaniu nad określoną kwestią będącą

przedmiotem danego postępowania zawsze może zajmować własne stanowisko.

Fakt jego odmienności od stanowiska wnioskującego z całą pewnością nie może

I ZO 155/26

9

stanowić podstawy wyłączenia wskazanego Sędziego od udziału w sprawie o

sygnaturze akt I ZI 43/22.

Odnosząc się natomiast do postulatu o niewyznaczanie do składu

rozpoznającego niniejszy wniosek o wyłączenie sędziów, których status jest

„kwestionowany”, a zatem - wnioskując na podstawie argumentacji przedstawionej

w zakresie głównego żądania wniosku - powołanych przy udziale organu

ukształtowanego ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej

Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, zasadniczego przypomnienia

wymaga, iż uregulowania Kodeksu postępowania karnego nie przewidują

wyłączenia sędziego in abstracto, gdyż zastosowanie powyższej instytucji

dopuszczalne jest w odniesieniu do konkretnej osoby, która została wyznaczona do

składu orzekającego w danej sprawie, a nie sędziego mogącego jedynie

teoretycznie, w przyszłości zostać wyznaczonym do jej rozpoznania (zob.

rozważania zawarte w postanowieniach Sądu Najwyższego z: 14 grudnia 2016 r.,

III KO 99/16, jak również postanowienia Sądu Najwyższego z: 25 stycznia 2012 r.,

SNO 49/11, Lex 1215806; 10 października 2014 r., SNO 51/14, Lex 1511819).

Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy orzekł jak w części

dyspozytywnej postanowienia.

[J.J.]

[r.g.]