SN nie wyłączy sędzi Renaty Żywickiej z rozpoznania wniosku o test niezawisłości

Przed Sądem Najwyższym-Izbą Odpowiedzialności Zawodowej zawisła

sprawa dyscyplinarna sędzi Sądu Najwyższego w stanie spoczynku X. Y. (sygn. akt

I ZSK 14/23). Do jej rozpoznania został wylosowany skład Sądu Najwyższego

tworzony przez SSN Marię Szczepaniec. W dniu 7 sierpnia 2024 r. wpłynął wniosek

obrońcy obwinionej o zbadanie spełnienia przez SSN Marię Szczepaniec wymogów

niezawisłości i bezstronności (sygn. akt I ZB 64/24). Do rozpoznania tego wniosku

został wylosowany skład Sądu Najwyższego z udziałem m.in. SSN Renaty

Żywickiej.

W dniu 26 września 2024 r. wpłynął wniosek obrońcy obwinionej

o wyłączenie SSN Renaty Żywickiej od udziału w rozpoznaniu sprawy o sygn. akt

I ZB 64/24. Uzasadniając ten wniosek, obrońca podniósł, że postępowanie

wywołane wnioskiem obrońcy o zbadanie spełnienia wymogów niezawisłości

I ZO 160/24

2

i bezstronności przez SSN Marię Szczepaniec dotyczy bezpośrednio SSN Renaty

Żywickiej. Przejawia się to w tym, że nominację na stanowisko sędziego Sądu

Najwyższego otrzymała na mocy uchwały Krajowej Rady Sądownictwa, której skład

został ukształtowany na podstawie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie

ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U.

z 2018 r. poz. 3), a zatem rozpoznając wniosek o zbadanie spełnienia wymogów

niezawisłości i bezstronności przez SSN Marię Szczepaniec, SSN Renata Żywicka

rozpoznałaby sprawę, która dotyczy jej bezpośrednio, bowiem również musiałaby

wypowiedzieć się co do swojego, własnego statusu sędziego.

Dodatkowo wnioskodawca zwrócił się o wyłączenie od rozpoznania

niniejszego wniosku kilkudziesięciu wymienionych z imienia i nazwiska sędziów

Sądu Najwyższego z uwagi na to, że niniejsza sprawa dotyczy ich bezpośrednio, co

przejawia się w nominowaniu ich na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego na

mocy uchwały Krajowej Rady Sądownictwa, której skład został ukształtowany na

podstawie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie

Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3), co powoduje,

że sędziowie ci nie spełniają standardów przewidzianych w ustawie zasadniczej

oraz Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, w związku

z czym, rozpoznając wniosek o wyłączenie, musieliby ocenić prawidłowość

powołania SSN Renaty Żywickiej do orzekania, w sytuacji gdy sami zostali wadliwie

powołani do orzekania przez nieprawidłowo ukształtowaną Krajową Radę

Sądownictwa, co implikuje, że ta sprawa dotyczy ich bezpośrednio.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wniosek w zakresie, w jakim zawiera żądanie wyłączenia od udziału w

rozpoznaniu tego wniosku sędziów Sądu Najwyższego niewyznaczonych do jego

rozpoznania jest niedopuszczalny, natomiast w zakresie żądania wyłączenia od

udziału w sprawie o sygn. akt I ZB 64/24 SSN Renaty Żywickiej, nie zasługuje na

uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z utrwaloną linią

orzeczniczą wniosek o wyłączenie sędziego może dotyczyć wyłącznie sędziego

wyznaczonego do rozpoznania danej sprawy, a zatem nie może mieć on

I ZO 160/24

3

charakteru blankietowego i służyć abstrakcyjnemu wykluczeniu sędziów

z potencjalnego orzekania (por. wyrok SN z dnia 23 sierpnia 2007 r., SNO 41/07;

postanowienia SN: z dnia 21 czerwca 2012 r., III KO 34/12; z dnia 16 października

2014 r., II KO 62/14; z dnia 14 grudnia 2016 r., III KO 99/16). W tej sytuacji wniosek

obrońcy o wyłączenie „na przyszłość” kilkudziesięciu sędziów Sądu Najwyższego,

którzy ewentualnie zostaliby wyznaczeni do rozpoznania niniejszego wniosku, jako

niedopuszczalny, nie mógł wywołać jakichkolwiek skutków procesowych.

Powracając do kwestii żądanego przez obrońcę wyłączenia SSN Renaty

Żywickiej od udziału w sprawie o sygn. akt I ZB 64/24, należy uznać za

nieuprawniony pogląd wnioskodawcy, upatrujący naruszenia art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k.

w tym, że objęta wnioskiem sędzia rozstrzygałaby w sprawie o sygn. akt I ZB 64/24

w oparciu o okoliczności, które również jej bezpośrednio dotyczą. Zgodnie z art. 40

§ 1 pkt 1 k.p.k. sędzia jest z mocy prawa wyłączony od udziału w sprawie, jeżeli

sprawa dotyczy tego sędziego bezpośrednio. Wykładnia językowa tego określenia

nie pozostawia wątpliwości, że chodzi tu o sprawę, która wprost ma związek z

osobą sędziego, a więc taka sprawa, rozstrzygnięciem której sędzia jest osobiście

zainteresowany z uwagi na fakt, że rozstrzygnięcie to oddziałuje na jego prawa lub

obowiązki. Zwrot „bezpośrednio”, którym posługuje się powołany przepis, oznacza

zatem, że pomiędzy sprawą określonego sędziego, a jego osobą, nie ma ogniw

pośrednich. Należy zwrócić uwagę, że przepisy o wyłączeniu sędziego mają

charakter wyjątkowych, a więc nie podlegają wykładni rozszerzającej. Taka

wykładnia natomiast niewątpliwie związana jest ze stanowiskiem wyrażonym we

wniosku. Uwzględniając powyższe należy stwierdzić, że rozstrzygnięcie w sprawie

z wniosku o przeprowadzenie tzw. testu niezawisłości i bezstronności SSN Marii

Szczepaniec nie dotyczy bezpośrednio SSN Renaty Żywickiej, w żaden sposób też

nie będzie oddziaływało na sferę jej praw i obowiązków, nie będzie też miało

znaczenia prejudycjalnego w jakiekolwiek sprawie, której wynikiem byłaby ona

osobiście zainteresowana. Do realizacji przesłanki wyłączenia sędziego, o której

mowa w art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k., zaistnienie relacji „bezpośredniości” jest wymagane.

Jedynie na marginesie warto wskazać (przykładowo), że zgodnie

z utrwalonym orzecznictwem orzekanie przez sędziów w sprawach dotyczących

wynagrodzeń sędziowskich nie jest kwalifikowane jako orzekanie we własnej

I ZO 160/24

4

sprawie, bowiem rozstrzygnięcia te dotyczą indywidualnego interesu konkretnego

sędziego i nie odnoszą skutku w stosunku do całej grupy zawodowej.

Podobnie, w realiach niniejszej sprawy nie ziścił się warunek, którego

spełnienie wywołuje skutek w postaci wyłączenia sędziego z mocy art. 40 § 1 pkt 1

k.p.k.

Z kolei zapatrywania prawne wnioskodawcy upatrujące nienależytej obsady

sądu w okolicznościach związanych ze sposobem normatywnego ukształtowania

procedury powołania SSN Renaty Żywickiej na stanowisko sędziowskie są

nietrafne, a biorąc pod uwagę obowiązujący porządek prawny, są wręcz z nim

sprzeczne.

Zgodnie z treścią art. 29 § 4 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie

Najwyższym (Dz. U. z 2024 r. poz. 622), zwanej dalej u.s.n., okoliczności

towarzyszące powołaniu sędziego Sądu Najwyższego nie mogą stanowić wyłącznej

podstawy do podważenia orzeczenia wydanego z udziałem tego sędziego lub

kwestionowania jego niezawisłości i bezstronności. Trzeba też mieć na uwadze

treść § 3 powołanego artykułu, w świetle którego niedopuszczalne jest ustalanie lub

ocena przez Sąd Najwyższy lub inny organ władzy zgodności z prawem powołania

sędziego lub wynikającego z tego powołania uprawnienia do wykonywania zadań

z zakresu wymiaru sprawiedliwości. Wnioskodawca domaga się więc podjęcia

działań, które są prawnie niedopuszczalne.

Powyższych konstatacji nie podważa powołana w uzasadnieniu wniosku

argumentacja, odwołująca się do treści uchwały połączonych Izb: Cywilnej, Karnej

oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia

2020 r., sygn. akt BSA I-4110-1/20. Zawarte w tej uchwale zapatrywania co do

nienależytej obsady sądu (art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.) tworzonego przez sędziów

powołanych na zajmowane stanowiska sędziowskie w Sądzie Najwyższym na

wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym

przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie

Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3) utraciły swą

aktualność, wobec wejścia w życie – z dniem 21 kwietnia 2020 r. – wyroku

Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020 r., sygn. akt U 2/20. W

powołanym orzeczeniu Trybunał Konstytucyjny uznał wspomnianą uchwałę za

I ZO 160/24

5

niezgodną z art. 179, art. 144 ust. 3 pkt 17, art. 183 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 8 ust. 1,

art. 7 i art. 2 Konstytucji, art. 2 i art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej,

a także z art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych

wolności. Należy przypomnieć, że skutkiem wejścia w życie powołanego

orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego jest utrata mocy obowiązującej aktu, którego

niezgodność z normami prawnymi wyższego rzędu została stwierdzona w tym

orzeczeniu, co jasno wynika z art. 190 ust. 3 Konstytucji.

Powyższej konstatacji nie zmienia zacytowany przez obrońcę pogląd Sądu

Najwyższego wyrażony w postanowieniu z dnia 25 czerwca 2020 r., K KZP 1/20,

w myśl którego zmiany legislacyjne, jakie nastąpiły po wydaniu wskazanej wyżej

uchwały połączonych Izb Sądu Najwyższego (obejmujące m.in. wprowadzenie

zasady wyrażonej w art. 29 § 3 u.s.n., zgodnie z którą niedopuszczalne jest

ustalanie lub ocena przez Sąd Najwyższy lub inny organ władzy zgodności

z prawem powołania sędziego lub wynikającego z tego powołania uprawnienia do

wykonywania zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości) nie skutkują utratą

wiążącego charakteru tej uchwały. Należy przypomnieć, że utrata mocy omawianej

uchwały, mającej zresztą charakter normatywny, wynika z wejścia w życie

powołanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Niezależenie od tego pogląd

ten jest błędny. Przyjęty w powołanej uchwale połączonych Izb Sądu Najwyższego

kierunek wykładni art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. jest wyraźnie sprzeczny

z jednoznacznym brzmieniem art. 29 § 3 u.s.n. zakazującym dokonywania oceny

wynikającego z aktu powołania sędziego uprawnienia do wykonywania wymiaru

sprawiedliwości. Twierdzenie, jakoby omawiana uchwała tego zagadnienia nie

dotyczyła, jest przymykaniem oczu na rzeczywistość, bowiem skutkiem tej uchwały

– gdyby pozostała ona w obrocie prawnym – jest właśnie zakwestionowanie prawa

do sprawowania wymiaru sprawiedliwości określonej grupy sędziów.

Z kolei powołane w uzasadnieniu wniosku orzeczenia Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz Europejskiego Trybunału Praw Człowieka

nie mają mocy powszechnie obowiązującej normy prawnej i nie wywierają skutków

erga omnes. Mają jedynie moc wiążącą w sprawach, na tle których zostały wydane.

Niezależnie od tego wskazują państwom uznającym zwierzchność tych Trybunałów

na potrzebę określonego ukształtowania obowiązującego w tych państwach

I ZO 160/24

6

porządku prawnego, nie ingerując samoistnie w treść norm prawnych w tym

porządku obowiązujących. W tej sytuacji powołanie się przez obrońcę

w uzasadnieniu wniosku o wyłączenie na orzecznictwo tych Trybunałów nie mogło

odnieść skutku w niniejszej sprawie.

Wymaga podkreślenia, że procedura, w jakiej nastąpiło powołanie Renaty

Żywickiej do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Sądu Najwyższego, w żaden

sposób nie wpływa na obiektywne postrzeganie jej bezstronności i niezawisłości

i nie może stanowić podstawy do formułowania poglądu o wadliwości wydawanych

z jej udziałem orzeczeń z uwagi na uchybienia wymienione w treści art. 439 § 1 pkt

2 k.p.k. Wskazana sędzia została powołana na wolne stanowisko sędziowskie

w Sądzie Najwyższym aktem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, po

przeprowadzeniu postępowania konkursowego przed Krajową Radą Sądownictwa,

zgodnie z obowiązującymi przepisami. Przepisy te nie zostały nigdy

zakwestionowane w drodze środków prawnych, które zgodnie z postanowieniami

art. 188, 191, 193 Konstytucji temu celowi służą.

Odnotować należy, że poza przywołaniem nieodpowiednich lub

niedopuszczalnych w świetle obowiązującego prawa okoliczności, obrońca nie

przedstawił żadnych, które są relewantne z punktu widzenia treści art. 41 § 1 k.p.k.,

a więc takich, które choćby uprawdopodobniają, że istnieje wątpliwość co do braku

bezstronnego rozstrzygnięcia sprawy przez sąd obsadzony przez SSN Renatę

Żywicką.

Konkludując, należy stwierdzić, że wniosek obrońcy o wyłączenie SSN

Renaty Żywickiej pozbawiony jest merytorycznych podstaw, w części zaś odwołuje

się do argumentacji, której rozważanie jest niedopuszczalne w świetle regulacji

zawartych w art. 29 § 3 i 4 u.s.n.

W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji.

[r.g.]

I ZO 160/24

7