Sędzia SN chciał wyłączyć trzech kolegów powołanych z udziałem nowej KRS

Pismem z 10 lutego 2023 r. SSN Tomasz Artymiuk – wyznaczony do udziału w

rozpoznaniu sprawy o sygn. akt I ZB 6/23, wniósł na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. w

zw. z art. 42 § 1 k.p.k. i art. 29 § 24 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie

Najwyższym, o wyłączenie sędziów Sądu Najwyższego Ewy Stefańskiej, Mariusza

Załuckiego i Marka Siwka od udziału w rozpoznaniu sprawy o sygnaturze akt I ZB

6/23.

W uzasadnieniu złożonego wniosku wskazał, że jako wylosowany członek

składu orzekającego, a jednocześnie jego Przewodniczący i sprawozdawca,

I ZO 24/23

2

zauważa, że wskazani przez niego w petitum wniosku sędziowie nie powinni

orzekać w składzie rozstrzygającym w przedmiocie wniosku obrońcy sędziego X.Y.

Nadmienił, że postępowanie prowadzone w oparciu o przepisy art. 29 § 5 i n.

u.SN, które przewiduje badanie spełnienia przez sędziego Sądu Najwyższego (lub

sędziego delegowanego do pełnienia czynności sędziowskich w Sądzie

Najwyższym) wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem

okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu (tzw.

test sędziego), stanowi postępowanie wpadkowe (incydentalne) w ramach

postępowania głównego. Świadczy o tym m.in. to, że uprawnionym do złożenia

wniosku o przeprowadzenie takiego testu jest strona lub uczestnik postępowania

przed Sądem Najwyższym (art. 29 § 7 u.SN). Wniosek ten może być złożony

wobec sędziego Sądu Najwyższego wyznaczonego do składu rozpoznającego m.in.

środek zaskarżenia (art. 29 § 6 pkt 1 u.SN), a badanie spełnienia przez sędziego

Sądu Najwyższego wymogów niezawisłości i bezstronności nie jest dopuszczalne

in abstracto, lecz musi być odniesione do konkretnej sprawy, skoro wchodzi w

rachubę: „jeżeli w okolicznościach danej sprawy może to doprowadzić do

naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik

sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru

sprawy” (art. 29 § 6 u.SN), natomiast uwzględniając wniosek Sąd Najwyższy

wyłącza sędziego od rozpoznania danej sprawy (art. 29 § 18 u.SN). Dodał, że

wprawdzie przepisy art. 29 § 5 i n. u.SN nie przewidują wprost możliwości złożenia

wniosku o wyłączenie sędziego wylosowanego do składu Sądu Najwyższego, który

ma przeprowadzić „test sędziego”, to jednak nie sposób przyjmować, że takiej

możliwości nie ma.

Wskazał, że skoro w tym postępowaniu wpadkowym dokonywane jest

badanie czy sędzia wyznaczony do składu Sądu Najwyższego rozpoznającego m.in.

środek zaskarżenia powinien go rozpoznać z punktu widzenia zagwarantowania

dochowania w takim postępowaniu wymogów niezawisłości i bezstronności z

uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i postępowaniu po

powołaniu, to nie może budzić wątpliwości, że chodzi tu o „sprawę” we wcześniej

wskazanym znaczeniu. W jego ocenie oczywistym jest, że również wniosek o

przeprowadzenie tzw. testu sędziego powinien zostać rozpoznany przez Sąd

I ZO 24/23

3

Najwyższy w składzie, co do którego nie występują jakiekolwiek wątpliwości, w tym

co do bezstronności czy obiektywizmu zasiadających w nim sędziów Sądu

Najwyższego.

W ocenie wnioskodawcy poza sporem pozostaje, że sędziowie Sądu

Najwyższego Ewa Stefańska, Mariusz Załucki i Marek Siwek powołani zostali na

wniosek KRS ukształtowanej powołaną wyżej ustawą. Tym samym sędziowie Ci,

zasiadając w składzie orzekającym przeprowadzającym test sędziego, musieliby

wypowiedzieć się odnośnie do okoliczności, która również ich bezpośrednio

dotyczy. Wypowiedzenie się w tym układzie przez wymienionych w niniejszym

wniosku sędziów co do powyższej kwestii może zostać i to realnie, w odbiorze

zewnętrznym, odczytane jako postąpienie utrwalające obraz sądu jako działającego

w warunkach braku bezstronności.

Zwrócił uwagę, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego Izby Karnej utrwalone

jest już stanowisko, iż w razie podnoszenia w kasacji zarzutów związanych z

nienależytą obsadą sądu powszechnego, w związku z powołaniem sędziego

wchodzącego w skład takiego sądu na wniosek KRS w składzie ukształtowanym

ustawą z 2017 r., sędzia Sądu Najwyższego powołany na ten urząd przy udziale

tejże KRS podlega wyłączeniu nie tylko od rozpoznawania takiej kasacji, ale także

od rozpoznawania wniosku o wyłączenie innego sędziego Sądu Najwyższego

powołanego w takiej procedurze, a wyznaczonego do rozpoznania pierwotnego

wniosku o wyłączenie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W niniejszej sprawie nie ma normatywnych podstaw do wyłączenia SSN

Marka Siwka, SSN Mariusza Załuckiego oraz SSN Ewy Stefańskiej od udziału w

rozpoznaniu sprawy o sygn. akt I ZB 6/23.

Sąd Najwyższy podziela pogląd wnioskodawcy co do możliwości wniesienia

o wyłączenie sędziego przez stronę lub uczestnika postępowania przed Sądem

Najwyższym, w sprawie tzw. testu sędziego. Wniosek o wyłączenie sędziów od

udziału w rozpoznaniu sprawy I ZB 6/23, złożony przez sprawozdawcę i zarazem

Przewodniczącego składu orzekającego w tej samej sprawie, został przez Sąd

Najwyższy potraktowany jako sygnalizacja - poinformowanie przez członka składu

I ZO 24/23

4

o uchybieniach mogących prowadzić do wyłączenia wskazanych we wniosku

sędziów.

Argumentacja wnioskodawcy upatrywała nienależytej obsady sądu

w okolicznościach związanych ze sposobem normatywnego ukształtowania

procedury powołania SSN Marka Siwka, SSN Mariusza Załuckiego oraz SSN Ewy

Stefańskiej na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego, na wniosek KRS

ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z 8 grudnia 2017 r. o

zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.

U. z 2018 r., poz. 3).

Sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko

Konstytucji oraz ustawom (art. 178 ust. 1 Konstytucji RP). Oznacza to, że

wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy nie może być dowolne.

W tym miejscu należy przypomnieć, że ustawa stanowi, iż „Niedopuszczalne

jest ustalanie lub ocena przez Sąd Najwyższy lub inny organ władzy zgodności z

prawem powołania sędziego lub wynikającego z tego powołania uprawnienia do

wykonywania zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości” – art. 29 § 3 ustawy z 8

grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym. Natomiast art. 29 § 4 ustawy stanowi, że:

„okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego Sądu Najwyższego nie mogą

stanowić wyłącznej podstawy do podważenia orzeczenia wydanego z udziałem

tego sędziego lub kwestionowania jego niezawisłości i bezstronności”.

Wnioskodawca nie przywołał innej argumentacji, pozwalającej na jej ocenę

przez Sąd w kontekście przepisu art. 41 § 1 k.p.k., który stanowi, że: „sędzia ulega

wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać

uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie”.

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 23 stycznia 2022 r., sygn. P 10/19, orzekł:

1. Art. 49 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania

cywilnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm.) w zakresie, w jakim za przesłankę

mogącą wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej

sprawie uznaje jakąkolwiek okoliczność odnoszącą się do procedury powoływania

tego sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej

Rady Sądownictwa do pełnienia urzędu, jest niezgodny z: a) art. 45 ust. 1

I ZO 24/23

5

Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, b) art. 179 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17

Konstytucji.

2. Art. 31 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z

2021 r. poz. 1904) w związku z art. 49 § 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks

postępowania cywilnego w zakresie, w jakim za przesłankę wyłączenia sędziego z

orzekania uznaje okoliczność, że obwieszczenie Prezydenta Rzeczypospolitej

Polskiej o wolnych stanowiskach sędziego w Sądzie Najwyższym, na podstawie

którego rozpoczyna się proces nominacyjny sędziów, stanowi akt wymagający dla

swojej ważności podpisu Prezesa Rady Ministrów (kontrasygnaty), a konsekwencją

jego braku jest wątpliwość co do bezstronności sędziego powołanego do pełnienia

urzędu w procedurze nominacyjnej rozpoczętej takim obwieszczeniem, jest

niezgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 144 ust. 2 oraz art. 144 ust. 3 pkt 17

Konstytucji.

3. Art. 1 w związku z art. 82 § 1 i art. 86, art. 87, art. 88 ustawy z 8 grudnia

2017 r. o Sądzie Najwyższym w zakresie, w jakim stanowi normatywną podstawę

rozstrzygania przez Sąd Najwyższy o statusie osoby powołanej do sprawowania

urzędu na stanowisku sędziego, w tym sędziego Sądu Najwyższego, i

wynikających z tego uprawnieniach takiego sędziego oraz związanej z tym

statusem skuteczności czynności sądu dokonanej z udziałem tej osoby, jest

niezgodny z art. 2 w związku z art. 10, art. 144 ust. 3 pkt 17 i art. 183 ust. 1 i 2

Konstytucji.

Wprawdzie wyrok Trybunału dotyczy art. 49 k.p.c., jednak pozwala stwierdzić,

że przedstawiona w nim wykładnia prawa rozciąga się również na problem

stosowania art. 41 § 1 k.p.k. ze względu na zbieżną podstawę oceny

dopuszczalności wyłączenia sędziego od rozpoznania sprawy na wniosek (iudex

suspectus).

Wskazać również należy na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2 czerwca

2020 r., sygn. akt P 13/19, w którym orzeczono, że:

Art. 49 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania

cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.) w zakresie, w jakim dopuszcza

rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego z powodu podniesienia okoliczności

wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na

I ZO 24/23

6

wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, jest niezgodny z art. 179 Konstytucji

Rzeczypospolitej Polskiej.

Wcześniej, 4 marca 2020 r., sygn. akt P 22/19, Trybunał Konstytucyjny

orzekł: art. 41 § 1 w związku z art. 42 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks

postępowania karnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 30), stosowany odpowiednio na

podstawie art. 741 pkt 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z

2020 r. poz. 75) w zakresie, w jakim dopuszcza rozpoznanie wniosku o wyłączenie

sędziego z powodu wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta

Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, w skład której

wchodzą sędziowie wybrani na podstawie art. 9a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o

Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz. U. z 2019 r. poz. 84, 609, 730 i 914 oraz z 2020

r. poz. 190), jest niezgodny z art. 179 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji

Rzeczypospolitej Polskiej.

Oznacza to, że ustrój i postępowanie przed sądami należą do ustawodawcy

– art. 176 ust. 2 Konstytucji RP. W tym zakresie decyduje zatem ustawa i polskie

prawo (zob. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z 14 lipca 2021 r., P 7/20, z 7

października 2021 r., K 3/21, z 24 listopada 2021 r., K 6/21, z 10 marca 2022 r., K

7/21, z 11 grudnia 2023 r., Kp 1/23).

Powołanie przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na stanowisko

sędziego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, której skład sędziowski

ukształtował ustawodawca, nie stanowi podstawy do odmowy uznania statusu

powołanego sędziego albo asesora sądowego (por. pkt 9 wyroku Naczelnego Sądu

Administracyjnego z 6 maja 2021 r. sygn. akt II GOK 2/18 i II GOK 6/18). Nie

stanowi również wystarczającej podstawy do wyłączenia sędziego od rozpoznania

sprawy ze względu na brak jego niezawisłości albo bezstronności albo uznania, że

skład sądu jest sprzeczny z przepisami prawa, lub w rozpoznaniu sprawy brał

udział sędzia wyłączony z mocy ustawy (por. wyrok Naczelnego Sądu

Administracyjnego z dnia 17 stycznia 2023 r., sygn. akt II OSK 2372/21,

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 maja 2023 r. sygn. akt I

FSK 2040/22, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 grudnia

2023 r. sygn. akt I FSK 1827/23). Wykładnia ta potwierdza negatywną ocenę

wniosku (sygnalizacji) w obecnej sprawie.

I ZO 24/23

7

Wymaga podkreślenia, że procedura, w jakiej nastąpiło powołanie SSN

Marka Siwka, SSN Mariusza Załuckiego oraz SSN Ewy Stefańskiej do pełnienia

urzędu na stanowiskach sędziów Sądu Najwyższego, nie wpływa na obiektywne

postrzeganie ich bezstronności i niezawisłości i nie może stanowić podstawy do

formułowania poglądu o wadliwości wydawanych z ich udziałem orzeczeń z uwagi

na uchybienia wymienione w treści art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Wskazani sędziowie

zostali powołani na wolne stanowiska sędziowskie w Sądzie Najwyższym aktem

Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, po przeprowadzeniu postępowania

konkursowego przed Krajową Radą Sądownictwa, zgodnie z obowiązującymi

przepisami. Przepisy te nie zostały nigdy zakwestionowane w drodze środków

prawnych, które zgodnie z postanowieniami art. 188, 191, 193 Konstytucji RP temu

celowi służą.

Za nieuprawniony należy uznać pogląd wnioskodawcy, że objęci wnioskiem

sędziowie rozstrzygaliby w sprawie o sygn. akt I ZB 6/23, w oparciu o okoliczności,

które również ich bezpośrednio dotyczą.

Zgodnie z art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k. sędzia jest z mocy prawa wyłączony od

udziału w sprawie, jeżeli sprawa dotyczy tego sędziego bezpośrednio. Taka

sytuacja nie występuje w tej sprawie.

Procesowe podstawy wyłączenia sędziego (k.p.k., k.p.c.) są samodzielne i

odrębne od określonego w ustawie testu niezawisłości i bezstronności sędziego.

Sumując, należy stwierdzić, że sygnalizacja SSN Tomasza Artymiuka

wskazująca na konieczność wyłączenia z urzędu SSN Marka Siwka, SSN Mariusza

Załuckiego oraz SSN Ewy Stefańskiej od udziału w rozpoznaniu sprawy o sygn. akt

I ZB 6/23 nie jest uprawniona. Opiera się na okolicznościach, które z mocy ustawy

– art. 29 § 3 i 4 u.SN – nie pozwalają na kwestionowanie statusu sędziów, a tym

samym nie składają się na podstawy wyłączenia z art. 40 i art. 41 k.p.k.

W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji.

[M. T.]

[a.ł]

I ZO 24/23

8

Zbigniew Korzeniowski