Bank nie przeforsował skargi kasacyjnej w sporze o kredyt frankowy z 2006 r.

Wyrokiem z 21 października 2021 r. Sąd Okręgowy w Bielsku-Białej ustalił, że

umowa o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych waloryzowana kursem CHF zawarta

w dniu 7 sierpnia 2006 r. pomiędzy R.K., M.S. a Bank1 spółką akcyjną w W.

(poprzednikiem prawnym pozwanego Banku spółki akcyjnej w W.) jest nieważna (pkt

1); zasądził od pozwanego na rzecz powodów 53 017,11 CHF oraz 93 644,24 zł

z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 27 listopada 2020 r. do dnia zapłaty

(pkt 2) i orzekł o kosztach postępowania (pkt 3).

Wyrokiem z 8 lutego 2023 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach uchylił zaskarżony

wyrok w punktach 2. oraz 3. i w tym zakresie przekazał sprawę do ponownego

rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Bielsku - Białej, pozostawiając temu Sądowi

rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego (pkt 1); oddalił apelację

pozwanego w pozostałej części (pkt 2).

Pozwany wniósł skargę kasacyjną, w której zaskarżył wyrok Sądu

Apelacyjnego w części, tj. w zakresie punktu 2. We wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania skarżący powołał szereg zagadnień prawnych, które ujął

w formie następujących pytań:

- „Czy postanowienia waloryzacyjne umowy kredytu indeksowanego

(waloryzowanego), określające wysokość kwoty kredytu i wysokość rat kapitałowo-

odsetkowych wyrażoną w walucie obcej poprzez odesłanie do Tabeli Kursów Walut

Obcych banku-kredytodawcy, bez określenia w treści umowy szczegółowych zasad

obliczania tych kursów, na przykład w postaci wzoru matematycznego, wykraczają

poza granice zakreślone w ramach zasady swobody umów opisanej w art. 3531 k.c.

i czy naruszają art. 69 ust. 1 i 2 pkt 2 pr. bank.”;

- „Czy dopuszczalne jest równoczesne stwierdzenie przez Sąd, że określone

postanowienie umowne jest zarówno nieważne na podstawie art. 58 § 1 k.c., jako

sprzeczne z art. 3531 k.c. w zw. z art. 69 ust. 1 i 2 pr. bank., jak i bezskuteczne, jako

postanowienie niedozwolone w rozumieniu art. 3851 § 1 i 2 k.c.”;

- „Czy żądanie ustalenia nieważności umowy stanowi roszczenie

dopuszczalne na gruncie przepisów k.p.c., czy może być uwzględnione przez sąd

II CSKP 1253/24

3

rozpatrujący sprawę, a jeżeli takie sformułowanie roszczenia jest wadliwe, to jaki

powinien być skutek zgłoszenia takiego powództwa przez stronę powodową?";

- „Jeżeli stronie powodowej przysługuje dalej idące roszczenie o zapłatę,

wynikające ze stosunku prawnego w postaci nieważnej umowy kredytu

indeksowanego (waloryzowanego) kursem waluty obcej, to czy strona powodowa

posiada interes prawny w żądaniu ustalenia nieistnienia stosunku prawnego

wynikającego z umowy?”;

- „Czy Sąd w procesie cywilnym posiada kompetencję do poddania ocenie,

pod kątem abuzywności lub nieważności, takich postanowień umowy, co do których

strona powodowa w procesie nie formułowała zarzutów dotyczących ich

abuzywności lub nieważności?";

- „Czy dopuszczalne jest wyeliminowanie przez strony charakteru nieważności

lub niedozwolonego w rozumieniu art. 3851 k.c. postanowień umowy kredytu

dotyczących indeksacji do kursu waluty obcej, odsyłających do Tabeli Kursów Walut

Obcych banku-kredytodawcy, poprzez zastąpienie lub uzupełnienie ich, wskutek

zawarcia aneksu do umowy, postanowieniami pozbawionymi abuzywnego

charakteru”;

- „Czy w świetle celów art. 3851 k.c. oraz Dyrektywy 93/13, dopuszczalne jest

stwierdzenie upadku umowy kredytu, w oparciu o stwierdzenie niedozwolonego

charakteru w rozumieniu art. 3851 k.c. (abuzywność) części jej postanowień,

dotyczących indeksacji (waloryzacji) kredytu do waluty obcej, bez uprzedniego

poinformowania osób występujących po stronie powodowej, przez Sąd, o skutkach

upadku takiej umowy?"

- „Czy jest zgodna z zasadami proporcjonalności, równości i pewności prawa,

wynikającymi z Konstytucji oraz przepisów prawa unijnego, jak również z celami

Dyrektywy 93/13 oraz z celami art. 3851 § 2 k.c., wykładnia polegająca na twierdzeniu,

że niezwiązanie stron klauzulą spreadu, ma skutkować niezwiązaniem również

klauzulą ryzyka”;

- „Czy stwierdzenie przez Sąd nieważności lub niezwiązania konsumenta

normą, zawartą w umowie kredytu indeksowanego (waloryzowanego) do kursu

waluty obcej, regulującą odesłanie do konkretnego źródła pochodzenia kursu

walutowego (kursu kupna i sprzedaży, tzw. klauzula spreadu), przy jednoczesnym

II CSKP 1253/24

4

stwierdzeniu że konsument jest związany normą, zgodnie z którą wartość

wzajemnych świadczeń uzależniona jest od kursu waluty obcej (tzw. klauzula ryzyka),

skutkuje koniecznością dokonania wykładni postanowień umowy z pominięciem

klauzuli spreadu, natomiast z wykorzystaniem przepisów dyspozytywnych

w brzmieniu aktualnym na dzień zamknięcia rozprawy, w szczególności art. 358

§ 2 k.c. lub art. 24 ust. 3 ustawy NBP”.

Ponadto skarżący wskazał, że w sprawie zachodzi konieczność wykładni

przepisów wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, tj. art. 3531 k.c.

w zw. z art. 69 ust. 1 i 2 pkt 2 Prawa bankowego ; art. 58 § 1 k.c. i art. 3851 § 1 i 2

k.c.; art. 189 k.p.c. w zw. z art. 1301a § 1 k.p.c.; art. 321 § 1 k.p.c.; art. 3851 § 1 i 2

k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13; art. 3851 § 2 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1

Dyrektywy 93/13; art. 3851 § 2 k.c. w zw. z art. 7 ust. 1 i 8b ust. 1 Dyrektywy 93/13

i art. 3531 k.c. w zw. z art. 2, 31 ust. 3 i 32 ust. 1 Konstytucji; art. 316 § 1 k.p.c.

w zw. z art. 3851 k.c. § 2, w zw. z art. 3 k.c. w zw. z 6 ust. 1 i 7 ust. 1 Dyrektywy 93/13;

art. 358 § 2 k.c. w zw. z art. 3851 § 2 k.c.; art. 24 ust. 3 ustawy o NBP w zw.

z art. 3851 § 2 k.c.

W odpowiedzi powód wniósł o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania i zasądzenie na jego rzecz od pozwanego zwrotu kosztów zastępstwa

procesowego przed Sądem Najwyższym według norm przepisanych.

Postanowieniem z 4 grudnia 2024 r., I CSK 3994/23, Sąd Najwyższy przyjął

do rozpoznania skargę kasacyjną pozwanego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości

lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając

na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania, ustawodawca zmierzał do zagwarantowania,

że skarga kasacyjna, nadzwyczajny środek zaskarżenia prawomocnych orzeczeń,

będzie pełnić przypisane jej funkcje publicznoprawne. Ograniczenie przesłanek

do czterech ma więc zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą

II CSKP 1253/24

5

być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga kasacyjna nie stanie się

instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie.

Zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy z 29 maja 2026 r. o szczególnych

rozwiązaniach w zakresie rozpoznawania spraw dotyczących zawartych

z konsumentami umów kredytu denominowanego lub indeksowanego do franka

szwajcarskiego (Dz. U. z 2026 r. poz. 985; dalej: ustawa frankowa) Sąd Najwyższy

może zmienić postanowienie o przyjęciu do rozpoznania skargi kasacyjnej i odmówić

przyjęcia jej do rozpoznania, gdy w sprawie nie występuje już istotne zagadnienie

prawne lub nie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, ani nie zachodzą

okoliczności określone w art. 3989 § 1 pkt 3 lub 4 k.p.c.

Po wydaniu postanowienia z 4 grudnia 2024 r. zagadnienia podniesione przez

pozwanego były przedmiotem wykładni Trybunału Sprawiedliwości UE oraz Sądu

Najwyższego, a istniejące przez pewien czas rozbieżności w interpretacji

i stosowaniu przepisów wymienionych przez pozwanego w skardze kasacyjnej

zostały już rozstrzygnięte.

W tym kontekście należy przypomnieć, że istotnym zagadnieniem prawnym

w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest zagadnienie nowe, nierozwiązane

dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie może przyczynić się do rozwoju

prawa. Zagadnienie prawne powinno, przede wszystkim, być sformułowane

w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie faktycznym sprawy wynikającym

z dokonanych przez sąd ustaleń (postanowienie Sądu Najwyższego z 7 czerwca

2001 r., III CZP 33/01), a jednocześnie zostać przedstawione w sposób ogólny

i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej

odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej subsumpcji i rozstrzygnięcia

konkretnego sporu (postanowienia Sądu Najwyższego: z 15 października 2002 r.,

III CZP 66/02; z 22 października 2002 r., III CZP 64/02; z 5 grudnia 2008 r.,

III CZP 119/08).

Z kolei oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

na potrzebie wykładni przepisów prawa budzących poważne wątpliwości

lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.)

wymaga wykazania jaki konkretny przepis prawa, zastosowany w danej sprawie,

jest przedmiotem rozbieżnej wykładni w judykaturze sądowej i na czym rozbieżność

II CSKP 1253/24

6

ta polega, co wymaga przytoczenia orzeczeń sądów wydanych w takich samych

lub istotnie zbliżonych stanach faktycznych, względnie, jaki konkretny przepis prawa,

zastosowany w danej sprawie, wymaga interpretacji ze strony Sądu Najwyższego,

z czego potrzeba ta wynika i z jakich powodów dotychczasowy dorobek doktryny

i orzecznictwa jest w tej mierze niewystarczający. Nieodzowne jest ponadto,

podobnie jak w przypadku przyczyny kasacyjnej określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.,

wykazanie związku między oczekiwaną od Sądu Najwyższego wykładnią prawa

a wynikiem postępowania kasacyjnego (postanowienia Sądu Najwyższego:

z 15 października 2002 r., II CZ 102/02; z 29 lipca 2015 r., I CSK 980/14;

z 19 czerwca 2018 r., IV CSK 56/18).

Ponowna analiza skargi kasacyjnej wykazała, że w sprawie nie zachodzą

powołane wyżej przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi wątpliwości, że określenie

wysokości należności obciążającej kredytobiorcę z odwołaniem do tabel kursowych

ustalanych jednostronnie przez bank, bez wskazania obiektywnych kryteriów

oznaczania kursu waluty jest nietransparentne, pozostawia pole do arbitralnego

działania banku i obciąża kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz narusza

równorzędność stron umowy kredytu (zob. np. wyroki SN: z 26 maja 2022 r.,

II CSKP 650/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 48; z 13 października 2022 r.,

II CSKP 864/22, OSNC 2023, nr 5, poz. 50, i z 5 lutego 2025 r., II CSKP 1973/22).

Takie postanowienia umowne, kształtując prawa i obowiązki konsumenta w sposób

sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy są niedozwolone

i nie wiążą konsumenta w świetle art. 3851 k.c. (zob. np. wyroki SN: z 13 maja

2022 r., II CSKP 464/22; z 27 maja 2022 r., II CSKP 314/22; z 9 września 2022 r.,

II CSKP 794/22; z 28 października 2022 r., II CSKP 902/22, i z 20 września 2024 r.,

II CSKP 1094/23).

Postanowienie umowy lub wzorca umowy kredytu indeksowanego do waluty

obcej albo denominowanego w walucie obcej, określające sposób wyznaczania

kursu waluty na podstawie średniego kursu tej waluty korygowanego o marżę banku,

podlega ocenie co do abuzywności (art. 3851 § 1 k.c.) wyłącznie jako całość (uchwała

całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 24 czerwca 2026 r., III CZP 8/26). W razie

uznania, że postanowienie umowy kredytu stanowi niedozwolone postanowienie

umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że

II CSKP 1253/24

7

miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej

wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów, a ponadto w razie niemożliwości

ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub

denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie (uchwała składu

całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22). Sankcje

będące konsekwencją abuzywności postanowień umownych działają ze skutkiem

ex tunc, co oznacza, że zdarzenia o charakterze następczym w stosunku do daty

zawarcia umowy zawierającej klauzule abuzywne pozostają bez znaczenia dla

takiego charakteru tych postanowień umownych (wyjątek stanowi wola konsumenta).

W aktualnym orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi także wątpliwości

możliwość uznania, że kredytobiorcom przysługuje interes prawny w rozumieniu

art. 189 k.p.c. Podkreśla się, że interes prawny w żądaniu ustalenia istnienia albo

nieistnienia stosunku prawnego powinien być postrzegany elastycznie. Powyższy

interes należy oceniać, uwzględniając cele, którym służy sądowa ochrona prawna

oraz przedmiotowe granice prawomocności materialnej wyroku, wynikające

z art. 365 w zw. z art. 366 k.p.c. (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 10 maja 2022 r.,

II CSKP 163/22, wyrok Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2022 r., II CSKP 701/22).

Należy wskazać, że umowa kredytu hipotecznego zostaje zawarta na wiele lat,

znaczna część płatności jeszcze nie jest wymagalna w czasie bieżącego sporu.

Ponadto, zgodnie z art. 365§1 k.p.c. wynikający z wyroku stan związania

ograniczony jest, co do zasady, tylko do rozstrzygnięcia zawartego w sentencji

orzeczenia i nie obejmuje jego motywów. Stąd też, nawet w przypadku zasądzenia

na rzecz strony powodowej dochodzonej przez nią kwoty, bez umieszczenia

w sentencji stosownej wzmianki odnośnie do ustalenia nieważności umowy, wiązać

ją dalej będzie sporna umowa kredytu. Samo rozstrzygnięcie w kwestii żądania

zapłaty nie wiąże w kwestii oceny nieważności umowy w kolejnych sprawach między

stronami, zatem nie usuwa niepewności prawnej w związku z zawarciem wadliwej

umowy. W konsekwencji, wyrok odnoszący się jedynie do roszczenia dotyczącego

zapłaty nie kończy w definitywny sposób powstałego między stronami sporu. Nie

budzi wątpliwości, że kredytobiorca może mieć interes prawny w żądaniu ustalenia

nieistnienia stosunku prawnego nawet jeśli przysługuje roszczenie o zapłatę

(zob. wyrok Sądu Najwyższego z 10 maja 2022 r., II CSKP 163/22, wyrok Sądu

Najwyższego z 20 czerwca 2022 r., II CSKP 701/22, wyrok Sądu Najwyższego

z 23 czerwca 2022 r., II CSKP 616/22).

II CSKP 1253/24

8

Mając na względzie powyższe, Sąd Najwyższy stoi na stanowisku,

że najistotniejsze dla rozstrzyganej sprawy problemy prawne zostały już

wszechstronnie rozstrzygnięte w ugruntowanym orzecznictwie sądów krajowych

i unijnych. W związku z tym przedstawione w skardze kasacyjnej zagadnienia

prawne i wątpliwości interpretacyjne nie mają waloru nowości i nie mogą przyczynić

się do rozwoju prawa.

Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania (art. 3989 § 1 k.p.c.).

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 98 § 1, 11 i 3

w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c. oraz w zw. z § 2 pkt 7, § 10 ust. 4 pkt 2

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie

opłat za czynności adwokackie.

A.G.

[SOP]