Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi banku i zasądził od niego 5400 zł kosztów

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest

sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

w nawiązaniu do powyższych przesłanek, a rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego

w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika

z oceny, czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym, o których

jest mowa w art. 3989 § 1 k.p.c.

Pozwany wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na

potrzebę wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości

i wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.), to jest

art. 3851 § 1, 3 i 4 k.c., a także art. 3851 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 58 § 1 i 3 k.c. oraz

art. 358 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 56 k.c., art. 3851 § 2 k.c. w zw. z art. 58 § 1 i 3 k.c.

w zw. z art. 3531 k.c. oraz art. 19 § 1 k.p.c. w zw. z art. 21 k.p.c.

Skarżący powołał się też na potrzebę rozstrzygnięcia istotnego zagadnienia

prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), które przedstawił w formie pytań: - „czy w świetle

art. 3852 k.c., możliwe jest uznanie przez sąd za niedozwolone postanowień umowy

kredytu odniesionego do waluty obcej dotyczących stosowanego do przeliczeń kursu

waluty obcej poprzez odesłanie do tabeli kursowej stosowanej przez bank, jeżeli

w chwili jej zawarcia stanowi ona dla kredytobiorcy-konsumenta rozwiązanie

korzystniejsze ekonomicznie?”; - „czy okoliczności, od których zależy uznanie

postanowień umowy kredytu dotyczących sposobu ustalania kursu waluty obcej

przez odesłanie do tabeli kursowej stosowanej przez bank za sprzeczne z dobrymi

obyczajami, są tożsame z okolicznościami prowadzącymi do uznania ich za rażąco

naruszające interesy konsumenta, a w konsekwencji, czy postanowienia te, uznane

przez Sąd za sprzeczne z dobrymi obyczajami, mogą zostać automatycznie uznane

za rażąco naruszające interesy konsumenta?”; - „czy art. 358 k.c. w brzmieniu

obowiązującym w dacie zawarcia umowy (tj. w brzmieniu z 28 grudnia 2009 r.) może

zostać zastosowany jako przepis dyspozytywny w miejsce postanowień umowy

II CSKP 1285/24

3

i regulaminu wyeliminowanych ze stosunku prawnego z powodu abuzywności?”; -

„czy w świetle art. 3841 w zw. z art. 3531 k.c. w zw. z art. 4 ustawy z dnia 29 lipca

2011 r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw w zw. z art.

69 ust. 2 pkt 4a oraz art. 75b oraz w zw. z art. 109 ust. 2 ustawy z dnia 29 sierpnia

1997 r. Prawo bankowe (Dz. U. z 2002 r. Nr 72, poz. 665, z późn. zm.), zmiana

regulaminu, do którego odsyła umowa kredytu indeksowanego do waluty obcej w ten

sposób, że klauzule indeksacyjne w nim zawarte nie naruszają ani przepisów prawa

ani interesów konsumentów, wyklucza możliwość stwierdzenia nieważności umowy

(ew. ustalenia nieistnienia stosunku prawnego z niej wynikającego)?”.

Zgodnie z ustaloną linią orzecznictwa, powołanie się na występowanie

w sprawie istotnego zagadnienia prawnego jako na przesłankę przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania wymaga określenia problemu o charakterze

abstrakcyjnym, nierozstrzygniętego w dotychczasowym orzecznictwie

i wymagającego pogłębionej wykładni. Skarżący powinien to zagadnienie

sformułować oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą tezę

o możliwości rozbieżnych ocen prawnych w związku ze stosowaniem przepisów, na

tle których ono powstało. Zagadnienie powinno być ponadto „istotne” z uwagi na

wagę problemu interpretacyjnego, którego dotyczy dla systemu prawa. Skoro jednak

skarga kasacyjna jest wnoszona w konkretnej sprawie, to zarówno charakter

rozpoznawanego roszczenia, jak i ustalony przez sądy meriti stan faktyczny, którym

Sąd Najwyższy byłby związany (art. 3983 § 3 i art. 39813 § 2 k.p.c.), musi pozostawać

w związku z przedstawionym przez skarżącego zagadnieniem prawnym i pozwalać

na jego rozstrzygnięcie.

O potrzebie wykładni przepisów prawnych jako przesłance przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania można mówić wtedy, gdy z mającego zastosowanie lub

mogącego mieć zastosowanie w sprawie przepisu dekodowane są różne normy

prawne, a brak jest wypowiedzi w doktrynie i orzecznictwie, które by te różnice

usuwały i wyjaśniały przyczyny ich występowania.

Postanowieniem z 13 grudnia 2024 r., I CSK 2411/23, Sąd Najwyższy przyjął

do rozpoznania skargę kasacyjną pozwanego wniesioną w niniejszej sprawie.

Zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy z 29 maja 2026 r. o szczególnych

rozwiązaniach w zakresie rozpoznawania spraw dotyczących zawartych

z konsumentami umów kredytu denominowanego lub indeksowanego do franka

II CSKP 1285/24

4

szwajcarskiego (Dz. U. z 2026 r., poz. 985; dalej - ustawa frankowa) Sąd Najwyższy

może zmienić postanowienie o przyjęciu do rozpoznania skargi kasacyjnej i odmówić

przyjęcia jej do rozpoznania, gdy w sprawie nie występuje już istotne zagadnienie

prawne lub nie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, ani nie zachodzą

okoliczności określone w art. 3989 § 1 pkt 3 lub 4 k.p.c.

Przepisy, o wykładnię których zabiega pozwany i na tle których sformułował

zagadnienia po wydaniu postanowienia z 13 grudnia 2024 r. stały się przedmiotem

wykładni Trybunału Sprawiedliwości UE oraz Sądu Najwyższego, a istniejące przez

pewien czas rozbieżności w ich wykładni i stosowaniu zostały już rozstrzygnięte.

Oceny, czy postanowienie umowne jest niedozwolone (art. 3851 § 1 k.c.),

dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy (uchwała składu siedmiu

sędziów Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1,

poz. 2). Wykładnia językowa art. 3851 § 1 zdanie pierwsze k.c. nie daje podstaw do

przyjęcia, że w ramach oceny abuzywności postanowienia istotny jest sposób jego

stosowania przez przedsiębiorcę. Decydujące znaczenie ma nie to, w jaki sposób

przedsiębiorca stosuje postanowienie i dla kogo jest to korzystne, lecz to, w jaki

sposób postanowienie kształtuje prawa i obowiązki konsumenta. Z przepisu wynika,

że przedmiotem oceny jest samo postanowienie, a więc wyrażona w określonej

formie (przeważnie słownej) treść normatywna, tzn. norma lub jej element

określający prawa lub obowiązki stron (zob. uchwałę siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z 20 listopada 2015 r., III CZP 17/15), a jej punktem odniesienia –

sposób oddziaływania postanowienia na prawa i obowiązki konsumenta. Samo

postanowienie może bezpośrednio kształtować prawa i obowiązki tylko w sensie

normatywnym, wpływając na zakres i strukturę praw lub obowiązków stron. Taka

interpretacja pozostaje w zgodzie z powszechnie akceptowanym poglądem, że art.

3851 k.c. jest instrumentem kontroli treści umowy (stosunku prawnego). To, w jaki

sposób postanowienie jest stosowane, jest kwestią odrębną, do której art. 3851 § 1

zdanie pierwsze k.c. wprost się nie odnosi (zob. uchwałę Sądu Najwyższego z 20

czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2). Sankcje będące

konsekwencją abuzywności postanowień umownych działają ze skutkiem ex tunc,

co oznacza, że zdarzenia o charakterze następczym w stosunku do daty zawarcia

II CSKP 1285/24

5

umowy zawierającej klauzule abuzywne pozostają bez znaczenia dla takiego

charakteru postanowień umownych (wyjątek stanowi wola konsumenta).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego obecnie dominuje pogląd, że klauzule

kształtujące mechanizm indeksacji, zastrzeżone w umowie kredytu złotowego

indeksowanego do waluty obcej (denominowanego w walucie obcej), stanowią

główne świadczenie kredytobiorcy (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego z 11 grudnia

2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr B, poz. 20, z 13 maja 2022 r., II CSKP

464/22 i z 10 marca 2023 r., II CSKP 1017/22 oraz powołane tam orzecznictwo).

Pogląd ten uwzględnia stanowisko Trybunału Sprawiedliwości UE, zgodnie z którym

za postanowienia umowne mieszczące się w pojęciu „głównego przedmiotu umowy”

w rozumieniu art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 należy uważać te, które określają

podstawowe świadczenia w ramach danej umowy i które z tego względu

charakteryzują tę umowę (por. wyroki Trybunału Sprawiedliwości UE z 30 kwietnia

2014 r., C-26/13, K., pkt 49-50; z 26 lutego 2015 r., C-143/13, M., pkt 54; z 23 kwietnia

2015

r.,

C-96/14,

V.,

pkt

33;

z

20

września

2017 r., C-186/16, A., pkt 35). Za takie uznawane są klauzule indeksacyjne

(waloryzacyjne), jak i postanowienia dotyczące ustalonego w walucie obcej

mechanizmu waloryzacji świadczeń (określane niekiedy jako „klauzule ryzyka

walutowego”), które wiążą się z obciążeniem kredytobiorcy – konsumenta ryzykiem

zmiany kursu waluty i związanym z tym ryzykiem zwiększenia kosztu kredytu (zob.

wyroki Trybunału Sprawiedliwości UE z 20 września 2017 r., C-186/16, A., pkt 37; z

20 września 2018 r., C-51/17, O., pkt 68; z 14 marca 2019 r., C-118/17, D., pkt 48; z

3 października 2019 r., C-260/18, pkt 44).

Klauzule waloryzacyjne, które nie zostały wyrażone w umowie kredytu

w sposób jasny i precyzyjny, podlegają badaniu pod kątem spełnienia przesłanek

określonych w art. 3851 § 1 k.c. W orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości UE

wyjaśniono, że wymaganie wyrażenia warunku umownego prostym i zrozumiałym

językiem nakazuje, by umowa przedstawiała w sposób przejrzysty konkretne

działanie mechanizmu, do którego odnosi się ów warunek, a także, w zależności od

przypadku, związek między tym mechanizmem a mechanizmem przewidzianym

w innych warunkach, tak by konsument był w stanie oszacować, w oparciu

o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z tej umowy

konsekwencje ekonomiczne. Postanowienia umowy (regulaminu), określające

II CSKP 1285/24

6

zarówno zasady przeliczenia kwoty udzielonego kredytu na złotówki przy wypłacie

kredytu, jak i spłacanych rat na walutę obcą, pozwalające bankowi swobodnie

kształtować kurs waluty obcej, mają charakter niedozwolonych postanowień

umownych.

Jak wyjaśniono w orzecznictwie Sądu Najwyższego, jeżeli eliminacja

niedozwolonego postanowienia umownego doprowadzi do takiej deformacji regulacji

umownej, że na podstawie pozostałej jej treści nie da się odtworzyć treści praw

i obowiązków stron, to nie można przyjąć, iż strony pozostają związane pozostałą

częścią umowy. Koresponduje to z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, który przewiduje, że

nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców

z konsumentami nie będą wiążące dla konsumenta, a umowa w pozostałej części

będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu z niej

nieuczciwych warunków (zob. m.in. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21 oraz wyroki Sądu Najwyższego z 1 marca

2017 r., IV CSK 285/16 oraz z 24 października 2018 r., II CSK 632/17).

W wyroku z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, Trybunał Sprawiedliwości UE orzekł,

że wykładni art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy dokonywać w ten

sposób, że z jednej strony nie stoją one na przeszkodzie temu, by sąd krajowy usunął

jedynie nieuczciwy element warunku umowy zawartej między przedsiębiorcą

a konsumentem, w wypadku gdy odstraszający cel tej dyrektywy jest realizowany

przez krajowe przepisy ustawowe regulujące korzystanie z niego, o ile element ten

stanowi odrębne zobowiązanie umowne, które może być przedmiotem indywidualnej

kontroli pod kątem nieuczciwego charakteru. Z drugiej strony przepisy te stoją na

przeszkodzie temu, by sąd odsyłający usunął jedynie nieuczciwy element warunku

umowy zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem, jeżeli takie usunięcie

sprowadzałoby się do zmiany treści tego warunku poprzez zmianę jego istoty.

W razie stwierdzenia abuzywności klauzuli ryzyka walutowego i klauzul

przeliczeniowych utrzymanie umowy nie jest możliwe z prawnego punktu widzenia.

Jest tak zwłaszcza wówczas, gdy unieważnienie tych klauzul doprowadziłoby nie

tylko do zniesienia mechanizmu indeksacji oraz różnic kursów walutowych, ale

również – pośrednio – do zaniknięcia ryzyka kursowego, które jest bezpośrednio

związane z indeksacją kredytu do waluty. W konsekwencji art. 6 ust. 1 dyrektywy

93/13 nie stoi na przeszkodzie temu, aby sąd krajowy, po stwierdzeniu nieuczciwego

II CSKP 1285/24

7

charakteru niektórych warunków umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej

i oprocentowanego według stopy procentowej bezpośrednio powiązanej ze stopą

międzybankową danej waluty, przyjął, zgodnie z prawem krajowym, że ta umowa nie

może nadal obowiązywać bez takich warunków z tego powodu, iż ich usunięcie

spowodowałoby zmianę charakteru głównego przedmiotu umowy (zob. wyroki

Trybunału Sprawiedliwości UE z 14 marca 2019 r., C-118/17, pkt 52; z 5 czerwca

2019 r., C-38/17, HS, pkt 43; z 3 października 2019 r., C-260/18, pkt 44 i 45;

wyrok Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/19).

W judykaturze wielokrotnie wskazywano na niedopuszczalność zastąpienia

niedozwolonych postanowień kursowych przez sięgnięcie do art. 358 § 2 k.c., do

przepisów o charakterze ogólnym, przewidujących, że skutki wyrażone w treści

czynności prawnej są uzupełniane w szczególności przez skutki wynikające z zasad

słuszności lub ustalonych zwyczajów, które nie stanowią przepisów dyspozytywnych

lub przepisów mających zastosowanie, jeżeli strony umowy wyrażą na to zgodę (zob.

wyroki Trybunału Sprawiedliwości UE z 3 października 2019 r., C-260/18, , pkt 62

oraz pkt 3 sentencji, z 8 września 2022 r., C-80/21, C-81/21 i C-82/21, D.B.P., pkt

77, z 12 stycznia 2023 r., C-395/21, D.V., pkt 63, 65 i z 16 marca 2023 r., C-6/22,

M.B. i in., pkt 56), wykładni oświadczeń woli (art. 65 k.c.) czy art. 41 Prawa

wekslowego (por. w szczególności wyroki Sądu Najwyższego z 27 maja 2022 r.,

II CSKP 395/22, z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22, z 20 lutego 2023 r., II CSKP

809/22, z 27 kwietnia 2023 r., II CSKP 1027/22, i z 19 stycznia 2024 r., II CSKP

874/22). W wyroku z 18 listopada 2021 r., C-212/20, A.S.A., pkt 68, 70, 78, teza,

Trybunał Sprawiedliwości UE stwierdził, że art. 5 i 6 dyrektywy 93/13 należy

interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie temu, by sąd krajowy

stwierdziwszy nieuczciwy w rozumieniu art. 3 ust. 1 tej dyrektywy charakter warunku

umowy zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem, dokonał wykładni tego

warunku w celu złagodzenia jego nieuczciwego charakteru, nawet jeśli taka

wykładnia odpowiadałaby wspólnej woli stron.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że przy kumulacji roszczeń

za podstawę obliczenia wpisu przyjmuje się ogólną wartość połączonych roszczeń

na podstawie art. 21 k.p.c. (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 18 lutego

2020 r., V CSK 443/19). Od powoda będącego konsumentem, dochodzącego

w jednym pozwie kilku roszczeń wynikających z czynności bankowych, pobiera się

II CSKP 1285/24

8

na podstawie art. 13a ustawy z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach

cywilnych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 755 ze zm.) jedną opłatę stałą, jeżeli

wartość przedmiotu sporu dla tych roszczeń, ustalona na podstawie art. 21 k.p.c.,

przewyższa kwotę 20.000 zł (zob. uchwała Sądu Najwyższego z 28 stycznia 2022 r.,

III CZP 38/22, OSNC 2022, nr 11, poz. 103).

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. w zw. z art.

20 ust. 1 ustawy frankowej oraz – co do kosztów postępowania – art. 98 § 1, 11 i 3

k.p.c. w zw. z art. 39821 i art. 391 § 1 k.p.c., § 2 pkt 7 w związku z § 10 ust. 4 pkt 2

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat

za czynności adwokackie (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r. poz. 215 ze zm.), orzeczono

jak w sentencji.

[dr]

[SOP]