Sąd Najwyższy uchylił wyrok zasądzający od banku 353 tys. zł z kredytów frankowych

Wyrokiem z dnia 27 czerwca 2022 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie, po

rozpoznaniu sprawy w następstwie apelacji powoda J.L.,

w punkcie pierwszym (I) zmienił wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 19

października 2021 r. – oddalający w całości powództwo, w którym powód domagał

się zasądzenia od pozwanego Bank S.A. w W. kwoty 336.518,58 zł

z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia wniesienia powództwa do dnia

zapłaty z tytułu nadpłaty powstałej na skutek stosowania w umowach kredytowych

zawartych przez strony w 2007 r. i 2008 r. klauzul niedozwolonych oraz kwoty

16.803,55 zł z odsetkami ustawowymi od dnia wniesienia powództwa do dnia zapłaty

z tytułu pobranych składek na ubezpieczenie niskiego wkładu własnego (pkt 1)

i rozstrzygający o kosztach postępowania (pkt 2) – częściowo w ten sposób, że

zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 353.322,13 zł wraz z odsetkami

ustawowymi za opóźnienie od dnia 5 października 2021 r. do dnia zapłaty, oraz co

do kosztów, w punkcie drugim (II) oddalił apelację w pozostałym zakresie,

a w punkcie trzecim (III) orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego.

Ustalone w sprawie i istotne na obecnym etapie postępowania okoliczności -

z uwzględnieniem utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego dotyczącego

kredytów indeksowanych do waluty obcej (denominowanych w takiej walucie) oraz

treści zarzutów kasacyjnych – przedstawiały się następująco:

W związku z zamiarem nabycia lokalu mieszkalnego powód ubiegał się

o kredyt w Banku1 S.A. (poprzednik prawny pozwanego; dalej – „Bank”),

a doradca polecił mu kredyt waloryzowany do franka szwajcarskiego i przedstawił

symulację raty kredytu.

W dniu 22 sierpnia 2007 r. między powodem a Bankiem doszło do zawarcia

umowy o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych […] waloryzowany kursem CHF

(„Umowa 1”) w kwocie 417.400 zł, na 30 lat, na finansowanie przedpłat na poczet

budowy i nabycia od inwestora zastępczego odrębnej własności lokalu mieszkalnego

II CSKP 216/24

3

położonego w W. wraz z udziałem w prawie własności garażu wielostanowiskowego

oraz

refinansowanie

kosztów

prac

wykończeniowych

w przedmiotowym lokalu.

W umowie tej wskazano m.in., że:

- wypłata kredytu nastąpi przez przelanie kwot w złotych na rachunek

inwestora zastępczego (390.400 zł) oraz kredytobiorcy (27.000 zł) (§ 5 ust. 1 Umowy

1);

- raty kapitałowo-odsetkowe będą spłacane w złotych po uprzednim ich

przeliczeniu wg kursu sprzedaży CHF z tabeli kursowej Banku obowiązującego na

dzień spłaty z godziny 14:50 (§ 10 ust. 4 Umowy 1);

- kredytobiorca oświadczył, że został dokładnie zapoznany z warunkami

udzielania kredytu złotowego waloryzowanego kursem waluty obcej, w tym

w zakresie zasad dotyczących spłaty kredytu i w pełni je akceptuje, oraz że jest

świadomy, iż z kredytem waloryzowanym związane jest ryzyko kursowe, a jego

konsekwencje wynikające z niekorzystnych wahań kursu złotego wobec walut

obcych mogą mieć wpływ na wzrost kosztów obsługi kredytu (§ 29 ust. 2 Umowy 1).

W dniu 30 kwietnia 2008 r. między powodem a Bankiem1 doszło do zawarcia

drugiej umowy o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych […] waloryzowany kursem

CHF („Umowa 2”) w kwocie 1.000.000 zł, na 30 lat, na zakup nieruchomości

zabudowanej domem mieszkalnym, położonej we W., refinansowanie wkładu

własnego, pokrycie kosztów opłat okołokredytowych oraz prac remontowych

przedmiotowej nieruchomości.

W umowie tej wskazano m.in., że:

- wypłata kredytu nastąpi przez przelanie kwot w złotych na rachunek zbywcy

(830.000 zł) oraz kredytobiorcy na refinansowanie wkładu własnego, pokrycie

kosztów opłat okołokredytowych i kosztów związanych z remontem nieruchomości

(§ 5 ust. 1 Umowy 2);

- raty kapitałowo-odsetkowe będą spłacane w złotych polskich po uprzednim

ich przeliczeniu wg kursu sprzedaży CHF z tabeli kursowej Banku obowiązującego

na dzień spłaty z godziny 14:50 (§ 10 ust. 4 Umowy 2);

II CSKP 216/24

4

- kredytobiorca oświadczył, że został dokładnie zapoznany z warunkami

udzielania kredytu złotowego waloryzowanego kursem waluty obcej, w tym

w zakresie zasad dotyczących spłaty kredytu i w pełni je akceptuje, oraz że jest

świadomy, iż z kredytem waloryzowanym związane jest ryzyko kursowe, a jego

konsekwencje wynikające z niekorzystnych wahań kursu złotego wobec walut

obcych mogą mieć wpływ na wzrost kosztów obsługi kredytu (§ 29 ust. 2 Umowy 2).

Umowa 2 negocjowana była w zakresie marży oraz opłaty przygotowawczej.

W dniach 4 czerwca 2010 r. i 22 lipca 2010 r. strony zawarły aneksy

przewidujące spłatę kredytów bezpośrednio w CHF. § 10 ust. 4 Umów zyskały

brzmienie: raty odsetkowe oraz kapitałowo-odsetkowe spłacane są w walucie

waloryzacji kredytu tj. CHF.

Pracownicy Banku mieli obowiązek informować osoby wnioskujące o kredyt

waloryzowany o ryzyku walutowym, tabeli kursowej, spreadzie walutowym.

Reklamacją z dnia 7 września 2018 r. powód, zastępowany przez

profesjonalnego pełnomocnika, wezwał Bank S.A. do usunięcia klauzul abuzywnych

§ 1 ust. 3, § 1 ust. 3A, § 10 ust. 4 zawartych w obu Umowach, jednakże Bank

rozpatrzył reklamacje negatywnie.

W uzasadnieniu pozwu powód zamieścił argumenty oparte na nieważności

Umowy, jednakże przedstawiane rozliczenia zakładały utrzymanie umowy jako

kredytu typowo złotowego z oprocentowaniem według stopy referencyjnej Llbor.

Dopiero w toku rozprawy w dniu 21 września 2021 r. powód potwierdził swą

świadomość skutków nieważności, chciał zastosowania tej sankcji, wyrażając

gotowość rozliczenia z Bankiem (stanowisko to potwierdzono w załączniku do tej

rozprawy).

W zakresie istotnym na obecnym etapie postępowania Sąd Apelacyjny przyjął,

korygując ocenę Sądu pierwszej instancji, że:

- schemat przeliczeń założony w Umowach obejmował postanowienia

indeksacyjne, wprowadzające zasadę przeliczania zobowiązań, oraz postanowienia

kursowe, określające sposób tego przeliczenia; postanowienia indeksacyjne

powiązane są z ryzykiem kursu wymiany, określają główny przedmiot Umów

II CSKP 216/24

5

i stanowią kluczowy element kredytów waloryzowanych, a postanowienia kursowe

współokreślają świadczenia główne;

- zastosowanie przez Bank wzorca wskazywało na brak indywidualnego

uzgodnienia postanowień przeliczeniowych Umów; system podwójnego przeliczania

i warunki jego przeprowadzenia wpisane był w mechanizm waloryzacji i nie był

elementem realnych uzgodnień;

- postanowienia przeliczeniowe nie były sformułowane w sposób przejrzysty;

Umowy przewidywały przeliczenia dokonywane wyłącznie przez pozwanego

i według niesprecyzowanych kryteriów; nie opisano też potencjalnych zagrożeń

związanych z systemem przeliczeń, istotnych dla dokonania całościowej oceny

opłacalności transakcji (formalne odebranie od powoda oświadczeń w tej mierze nie

może być wystarczające, a wiedza o zależności rat kredytu od waluty obcej nie

świadczy o świadomości poziomu ryzyka kursowego oraz prawdopodobieństwie jego

ziszczenia się; treść §§ 29 Umów i § 23 ust. 3 regulaminu sugeruje natomiast, że

ryzyko miało dotyczyć tylko wysokości odsetek lub wysokości rat, a nie salda kredytu

w walucie spłaty; w materiale sprawy nie ma podstaw do przyjęcia, że powodowi

przedstawiono symulacje zmian, które byłyby adekwatne do konkretnych warunków

kredytowania i obrazowały niekorzystny dla kredytobiorcy scenariusz zdarzeń);

- do rejestru klauzul niedozwolonych wpisano analogiczną klauzulę (wyrok

Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 27 grudnia 2010 r., sygn. akt XVII

Amc 1531/09), co jest istotne w kontekście rozszerzonej prawomocności wyroku

wydanego w trybie kontroli abstrakcyjnej; ponadto odwołanie do kursów walut z tabeli

obowiązującej w banku oznacza naruszenie równorzędności stron umowy przez

nierównomierne rozłożenie uprawnień i obowiązków między partnerami stosunku

obligacyjnego;

- co do klauzul ryzyka walutowego: nie można wykluczyć dopuszczalności

przy umowach kredytowych przeniesienia części ryzyka związanego ze zmianami

gospodarczymi na konsumenta, należy jednak rozważyć fachową wiedzę

przedsiębiorcy, jego siłę negocjacyjną, stosowane wobec konsumenta zachęty,

założony rozkład ryzyka; Bank stworzył wrażenie bezpieczeństwa produktu, oferując

kredyt powiązany z walutą obcą jako produkt tani, szeroko stosowany, bez

II CSKP 216/24

6

wyjaśnienia, jakie czynniki wpływały na stabilizację kursu CHF w dacie zawierania

Umów i mogły spowodować wzrost tego kursu w wieloletnim okresie związania stron,

oraz bez wyliczeń i analiz, jak wzrost kursu CHF może przełożyć się na wysokość

zadłużenia i wysokość miesięcznych rat; tymczasem o ile ryzyko Banku starano się

minimalizować - trudno też realnie rozważać spadek kursu CHF tak radykalny, by

wypłacone środki nie zostały praktycznie zwrócone - o tyle powód został narażony

na ryzyko nieograniczone, z niebezpieczeństwem powstania znacznie wyższych

kosztów kredytu, niż te których oczekiwał na etapie zawierania umowy;

- nie wchodziło w rachubę zastąpienie niedozwolonych postanowień innymi,

gdyż jest to dopuszczalne tylko wyjątkowo w przypadkach, w których usunięcie

nieuczciwego postanowienia umownego, wbrew woli konsumenta, zobowiązywałoby

sąd do unieważnienia umowy jako całości, narażając go tym samym na szczególnie

szkodliwe skutki; in casu zaś postawa powoda wskazywała na rozważenie

konsekwencji upadku Umów, a jego dotychczasowe oświadczenia nie dowodziły, by

sanował niedozwolone klauzule;

- bez spornych klauzul Umowy nie mogły obowiązywać, gdyż wyłączenie

waloryzacji oznaczałoby nie tylko przemieszania instytucji z różnych typów kredytów

(kredyt typowo złotowy z oprocentowaniem Libor dla CHF), z naruszeniem ich natury,

ale przede wszystkim istotne przekształcenie Umów i zaniknięcie założonego w niej

ryzyka kursowego; gdyby nawet ograniczyć rozważania do samej tylko klauzuli

kursowej, to eliminacja klauzul doprowadziłaby do zerwania powiązania pomiędzy

kwotą środków faktycznie wypłaconych w PLN a sumą rat kredytowych w CHF;

- uznanie Umów kredytu za nieważne powoduje, że strony powinny sobie

zwrócić kwoty otrzymane w związku ze spłatą rat kredytu wraz z odsetkami i opłatami

towarzyszącymi (art. 410 § 1 w związku z art. 405 k.c.).

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego wniósł pozwany,

zaskarżając go w części, tj. co do pkt I (pierwszego) oraz pkt III (trzeciego). Zarzucił

naruszenie prawa materialnego, tj. art. 3851 § 1 w związku z art. 3852 k.c., art. 3851

§ 1 k.c., art. 3851 § 1 i 3 k.c., art. 3851 § 1 k.c. w związku z art. 4 ust. 2 dyrektywy

Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków

w umowach konsumenckich (Dz. Urz. WE L 95 z dnia 21 kwietnia 1993 r., s. 29 ze

II CSKP 216/24

7

zm.; polskie wydanie specjalne Dz. Urz.UE: rozdział 15, t. 2, s. 288 z późniejszymi

sprostowaniami; dalej: „dyrektywa 93/13”), art. 3851 § 2 k.c. w związku z art. 6 ust. 1

dyrektywy 93/13, z art. 65 § 2 i z art. 358 § 2 k.c., art. 410 w związku z art. 405 i art.

406 k.c., jak również naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 47943 k.p.c.

w związku z art. 9 ustawy o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów

oraz niektórych innych ustaw z dnia 5 sierpnia 2015 r. (Dz.U. poz. 1634), z art. 232

k.p.c. oraz z art. 6 k.c. Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej

części i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie do ponownego

rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Stwierdzając niedozwolony charakter spornych postanowień Umowy oraz jej

nieważność (trwałą bezskuteczność), Sąd Apelacyjny napiętnował nie tylko

pozostawienie Bankowi dowolności w zakresie określania kursu CHF (klauzule

kursowe), ale w istocie także obciążenie powoda nieograniczonym ryzykiem

walutowym (klauzula indeksacyjna, klauzula ryzyka walutowego). W konsekwencji

również zarzuty skarżącego zostały sformułowane dwutorowo i zmierzają najpierw

do poważenia tezy o abuzywności klauzuli ryzyka walutowego i związanym z nią

upadku Umowy. Pozwala to pozwanemu twierdzić, że sama abuzywność klauzul

kursowych nie prowadziłaby do takiego skutku, zwłaszcza w art. 358 § 2 k.c., a także

zasad ogólnych i art. 65 k.c., na podstawie których zobowiązanie kredytobiorcy

mogło być spełnione w walucie krajowej przy zastosowaniu kursu średniego NBP.

Kwestionując niedozwolony charakter obciążenia powoda nieograniczonym

ryzykiem walutowym, skarżący starał się wykazać, że - wbrew stanowisku Sądu

Apelacyjnego - dochował wymaganego standardu informacyjnego (tj. standardu

obowiązującego w dacie zawarcia Umowy) i że postanowienie odnoszące się do

waloryzacji kredytu było indywidualnie negocjowane, gdyż zostało wprowadzone do

Umów na wniosek samego konsumenta, po dokonaniu przez niego samodzielnie

wyboru waluty waloryzacji kredytu.

Jednakże argumentacja ta pomija utrwalone i przekonujące orzecznictwo

Sądu Najwyższego, z którego wynika, jakie przesłanki muszą być spełnione, aby

można było przyjąć, że konsument został należycie poinformowany o ryzyku

II CSKP 216/24

8

walutowym związanym z zaciągnięciem kredytu indeksowanego do waluty obcej, co

wskazywałoby na jednoznaczność postanowienia wprowadzającego to ryzyko

i wykluczało jego kontrolę pod kątem abuzywności, zważywszy, iż chodzi

o postanowienie określające świadczenie główne (por. art. 3851 § 1 zd. 2 k.c.).

W szczególności Sąd zastrzegał m.in., że ogólne pouczenie konsumenta, iż wahania

kursów waluty obcej, do której kredyt jest denominowany/indeksowany, wpłyną na

wysokość salda kredytu oraz wysokość raty kapitałowo-odsetkowej wyrażonej

w walucie krajowej, jest niewystarczające dla stwierdzenia, że bank udzielił

kredytobiorcy konsumentowi wystarczającej informacji (por. wyroki Sądu

Najwyższego z dnia 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18, niepubl., z dnia 10 maja

2022 r., II CSKP 285/22, z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22, niepubl, z dnia 13

maja 2022 r., II CSKP 464/22, z dnia 24 czerwca 2022 r., II CSKP 10/22, niepubl.,

z dnia 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22, niepubl., z dnia 20 lutego 2023 r.,

II CSKP 809/22, niepubl., z dnia 28 lutego 2023 r., II CSKP 763/22, niepubl. i z dnia

25 października 2023 r., II CKSP 820/23). Kryteria te zostały uszczegółowione

w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22, gdzie

wskazano, że kluczowe znaczenie ma uświadomienie konsumentowi, iż silna

deprecjacja waluty krajowej może pociągać za sobą konsekwencje trudne do

udźwignięcia przez konsumenta. Zdaniem Sądu prawidłowa informacja powinna

uwzględniać kilka istotnych elementów. Przede wszystkim uświadamiać

konsumentowi - wyraźnie i z należytą powagą - że ryzyko silnej deprecjacji jest trudne

do oszacowania w perspektywie długookresowej (in casu Umowa była zawarta na

30 lat) i nie powinno być lekceważone (pozostaje realne). Wymaganiu temu nie czyni

zadość np. podawanie „uspokajających” informacji o historycznych wahaniach waluty

indeksacji w okresie nieproporcjonalnym do przewidywanego czasu trwania umowy

kredytu, które może wręcz usypiać czujność kredytobiorcy, wywołując wrażenie

o jedynie hipotetycznym charakterze zagrożeń. Istotne jest również zwrócenie uwagi

na powagę tego zagrożenia w aspekcie możliwego rozmiaru deprecjacji waluty

krajowej, a w szczególności podkreślenie, że może być ona gwałtowna i drastyczna

(przekraczać nawet kilkadziesiąt procent), z uwzględnieniem sytuacji majątkowej

konkretnego konsumenta, decydującej o tym, jaki stopień deprecjacji waluty

indeksacji przekraczać będzie granice jego zdolność do spłacania kredytu.

II CSKP 216/24

9

Wymagana w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej,

a przemilczana w skardze kasacyjnej - informacja co do tego, że konsekwencje silnej

deprecjacji mogą być trudne do udźwignięcia dla konsumenta, nie powinna

ograniczać się do ogólnego stwierdzenia o jej wpływie na wysokość zadłużenia czy

nawet rat, ale obrazować ów wpływ konkretnymi wyliczeniami. Konsument powinien

być też uświadomiony, że deprecjacja taka może powodować utratę zdolności do

spłaty kredytu, z czym wiąże się poważne ryzyko utraty nieruchomości – stanowiącej

częstokroć miejsce zamieszkania konsumenta - obciążonej hipoteką

zabezpieczającą spłatę kredytu. Jeżeli Umowa przewiduje mechanizmy

ograniczające czy łagodzące ryzyko kursowe, konsument powinien być też odrębnie

poinformowany o zasadzie ich działania (np. czy może żądać przewalutowania

kredytu) i krokach, które powinien podjąć w celu skorzystania z nich (por. też wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 19 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22, niepubl.). W tym

kontekście Sąd Najwyższy podkreślał też, że nawet przestrzeganie przez bank

obowiązującego w dacie zawarcia umowy standardu wynikającego z rekomendacji

S Komisji Nadzoru Bankowego dotyczącej dobrych praktyk w zakresie ekspozycji

kredytowych zabezpieczonych hipotecznie wydanej w 2006 r., nie wyklucza oceny,

iż bank nie udzielił konsumentowi należytej informacji, a ocena ta może przesądzać

nietransparentność klauzuli ryzyka walutowego (por. np. wyroki Sądu Najwyższego

z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22 i z dnia 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22

i z dnia 25 października 2023 r., II CKSP 820/23, postanowienie Sądu Najwyższego

z dnia 30 września 2022 r., I CSK 2071/22, niepubl. i tam przywoływane orzeczenia).

Natomiast w wyroku z dnia 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22, sięgając również do

orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, Sąd Najwyższy

stwierdził, że ryzyko kursowe towarzyszące umowom pożyczki (kredytu) zawieranym

na bardzo długi czas jest na tyle poważne, że jeżeli ma nim być w całości obciążony

pożyczkobiorca (kredytobiorca), to niezbędne jest przedstawienie mu nie tylko

danych z okresu, kiedy nie miały miejsca zdarzenia powodujące istotne wahania

kursu waluty, lecz także przedstawienie zagrożeń będących wynikiem zdarzeń

nadzwyczajnych mogących spowodować 100 - 200% wzrost kursu. W świetle

poczynionych w sprawie i wiążących w postępowaniu kasacyjnym (por. art. 39813 §

2 k.p.c.) ustaleń nie można uznać, że przesłanki te zostały in casu spełnione. Wynika

II CSKP 216/24

10

z nich w szczególności, że powód nie został należycie poinformowany, w jaki sposób

silne osłabienie złotego wpłynie na wysokość salda zadłużenia.

Żadnych zastrzeżeń nie nasuwa też stanowisko Sądu odwoławczego co do

tego, że sporne postanowienia Umowy nie były indywidualnie negocjowane. Wbrew

wywodom skarżącego Sąd trafnie uznał, że okoliczność, iż powód, mając do wyboru

zwykły kredyt złotowy i kredyt indeksowany do waluty obcej (CHF), wybrał kredyt

indeksowany, nie jest jednoznaczna z indywidualnymi negocjacjami konkretnych

postanowień. Zgodnie bowiem z utrwalonym i trafnym orzecznictwem Sądu

Najwyższego dokonanie przez konsumenta wyboru między różnego rodzaju

umowami oferowanymi przez bank (w tym wybór kredytu indeksowanego do waluty

obcej - CHF, a nie kredytu złotowego) nie stanowi formy indywidualnego uzgodnienia

postanowień umowy w rozumieniu art. 3851 § 1 i 3 k.c., nie świadczy bowiem

o rzeczywistym wpływie konsumenta na treść postanowień umowy, którą wiąże się

z bankiem (por. wyrok Sądu Najwyższego z 27 kwietnia 2023 r., II CSKP 1027/22,

niepubl., postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 28 września 2023 r., I CSK

6388/22, niepubl., z dnia 5 października 2023 r., I CSK 420/23, niepubl. i z dnia

9 sierpnia 2024 r., I CSK 1807/23 i I CSK 1849/23, niepubl.). Istotne jest to, czy

konsument wywarł rzeczywisty wpływ na treść konkretnego postanowienia (por.

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22, niepubl.), czego

pozwany in casu nie wykazał.

Sąd Najwyższy wielokrotnie i przekonująco wyjaśniał też, że bez klauzuli

ryzyka walutowego umowa kredytu indeksowanego do waluty obcej nie może być

utrzymana, w tym jako zwykły kredyt złotowy (oprocentowany w sposób

charakterystyczny dla kredytów w walucie obcej albo kredytów złotówkowych), gdyż

byłoby to równoznaczne z tak daleko idącym jej przekształceniem, iż należałoby ją

uznać za umowę o odmiennej istocie i charakterze niż zamierzone przez strony,

choćby nadal chodziło tu tylko o inny podtyp czy wariant umowy kredytu (por. np.

wyroki Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021,

z. B, poz. 20, z dnia 13 kwietnia 2022 r., II CSKP 15/22, niepubl., z dnia 10 maja

2022 r., II CSKP 285/22 i II CSKP 382/22, niepubl., z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP

293/22, niepubl, z dnia 20 maja 2022 r., II CSKP 796/22, niepubl., z dnia 8 listopada

2022 r., II CSKP 1153/22, niepubl., z dnia 26 stycznia 2023 r., II CSKP 722/22,

II CSKP 216/24

11

niepubl., z dnia 31 stycznia 2023 r., II CSKP 941/22, niepubl., z dnia 20 lutego

2023 r., II CSKP 809/22, niepubl., z dnia 10 marca 2023 r., II CSKP 1017/22, niepubl.,

z dnia 27 kwietnia 2023 r., II CSKP 1016/22, niepubl., z dnia 25 maja 2023 r., II CSKP

1311/22, niepubl., z dnia 6 czerwca 2023 r., II CSKP 1159/22, niepubl., z dnia 25

lipca 2023 r., II CSKP 1487/22, niepubl., z dnia 28 lipca 2023 r., II CSKP 611/22,

niepubl., z dnia 8 listopada 2023 r., II CSKP 1530/22, niepubl., z dnia 21 listopada

2023 r., II CSKP 1675/22 i II CSKP 701/23, niepubl., z dnia 29 listopada 2023 r.,

II CSKP 1460/22, niepubl. i II CSKP 1753/22, z dnia 19 stycznia 2024 r., II CSKP

874/22, niepubl., z dnia 24 stycznia 2024 r., II CSKP 1496/22, niepubl., z dnia

6 września 2024 r., II CSKP 1644/22, niepubl. oraz z dnia 3 grudnia 2024 r., II CKSP

1803/22).

Zaaprobowanie stanowiska Sądu Apelacyjnego co do abuzywności klauzuli

ryzyka walutowego obciążającej powoda nieograniczonym ryzykiem i niemożliwości

utrzymania Umowy bez tej klauzuli sprawia, że bezprzedmiotowe – pozbawione

wpływu na rozstrzygnięcie sprawy - stało się rozważanie zarzutów skarżącego,

zmierzających w szczególności do zakwestionowania tezy o abuzywności klauzul

przeliczeniowych odsyłających do kursów ustalanych przez Bank, ewentualnie

możliwości ich zastąpienia odwołaniem do kursu średniego NBP. Nawet bowiem

przyznanie pozwanemu racji co do tych kwestii w żaden sposób nie rozwiązywałoby

problemu niedopuszczalnego obciążenia powodów nieograniczonym ryzykiem

walutowym (nie wyłączało tego ryzyka).

Odrębnej uwagi wymagał natomiast zarzut naruszenia art. 410 w związku

z art. 405 i art. 406 k.c., którego Bank dopatrzył się w przyjęciu, że wobec uznania

Umów za nieważne możliwe jest zasądzenie na rzecz powoda kwoty 353.322,13 zł,

w tym kwoty 336.518,58 zł tytułem zwrotu nienależnego świadczenia, uiszczonego

w okresie od dnia zawarcia każdej z Umów kredytu do listopada 2018 r. (zgodnie

z okresem sporu wskazanym w pozwie), tj. także za okres, w którym powód

dokonywał spłaty rat kredytu bezpośrednio w walucie obcej CHF, podczas gdy nie

jest możliwe żądanie zwrotu nienależnego świadczenia w postaci równowartości

sumy pieniężnej w innej walucie aniżeli faktycznie spełniono świadczenie.

II CSKP 216/24

12

W tej kwestii należy wskazać, że mimo ustalenia, iż w 2010 r. strony zawarły

aneksy do Umów, przewidujące spłatę kredytów bezpośrednio w CHF (zmiana § 10

ust. 4 Umów), i mimo nieustalenia, jakie kwoty powód spłacił z tytułu Umów, Sąd

Apelacyjny zasądził żądaną kwotę w złotówkach. Stanowisko takie nie zostało

szerzej uzasadnione – Sąd poprzestał na stwierdzeniu, że „wielkości wpłat nie były

kwestionowane, opierały się przede wszystkim na dokumentach wystawionych przez

samego pozwanego” – co sprawia, iż nie poddaje się ono kontroli kasacyjnej i nie

pozwala odeprzeć przedmiotowego zarzutu kasacyjnego. W szczególności nie jest

jasne, czy, na jakiej podstawie i po jakim kursie Sąd (a wcześniej powód) dokonał

przeliczenia ewentualnych kwot spłaconych w CHF na złotówki, i jak taki zabieg ma

się do art. 3191, art. 783 § 1 i art. 7981 k.p.c. tudzież art. 358 § 3 k.c.

Z tych względów, na podstawie art. 39814 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak

w sentencji.

Marta Romańska

Karol Weitz

Roman Trzaskowski

(K.L.)

[SOP]