Klient kontra bank o zapłatę. Skarga oddalona

Wyrokiem z 5 sierpnia 2021 r. Sąd Rejonowy dla Warszawy Śródmieścia

w Warszawie zasądził od pozwanego Bank S.A. w W. (dalej Bank) na rzecz powódki

I.S. kwotę 33 462,64 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 5 lutego 2021 r.,

a także kwotę 8 848,98 CHF z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 5 lutego

2021 r. oraz oddalił powództwo w pozostałej części.

Sąd pierwszej instancji ustalił, że w dniu 16 maja 2008 r. powódka zawarła

z pozwanym Bankiem umowę kredytu w kwocie 434.602,53 franków szwajcarskich

(CHF) na okres i cel wskazany w umowie, przy czym Sąd, w uzasadnieniu

zaskarżonego wyroku, opisał szczegółowo postanowienia umowne i sposób

wykonywania tej umowy. Uruchomienie kredytu miało nastąpić w transzach

wyrażonych w złotych, w wysokości określonej w umowie przedwstępnej sprzedaży

kredytowanej nieruchomości zawartej przez powódkę z deweloperem, w kwocie nie

większej niż 861.729,90 zł na wskazany w umowie rachunek bankowy. Zgodnie

z umową, kredyt został wypłacony powódce w złotych, w kolejnych transzach

w okresie od maja 2008 r. do października 2009 r. w łącznej kwocie 811.040,06 zł,

stanowiącej równowartość kwoty 341.204,12 CH. Wnioskiem z 4 sierpnia 2017 r.

powódka zwróciła się do Rzecznika Finansowego o przeprowadzenia

pozasądowego postępowania w sprawie rozwiązania sporu z pozwanym Bankiem,

domagając się, w związku z zarzucaną przez nią nieważnością umowy kredytu

i zawartymi w niej niedozwolonymi postanowieniami umownymi, zwrotu na jej rzecz

kwot 119.548,25 zł i 88.180,79 CHF z tytułu spłaty kredytu w okresie od 8 września

2008 r. do stycznia 2017 r.. Postępowanie zakończyło się brakiem porozumienia

pomiędzy powódką a pozwanym Bankiem, co stwierdził Rzecznik Finansowy

w protokole z 27 lutego 2020 r. Powódka uiściła na rzecz pozwanego Banku z tytułu

spłaty rat kredytu kwoty 135.345,90 zł w okresie od 5 czerwca 2008 r. do 5 grudnia

2011 r. (w tym 33.462,64 zł w okresie od 5 lipca 2011 r. do 5 grudnia 2011 r.) oraz

31.094,37 CHF w okresie od 5 stycznia .2012 r. do 5 września 2013 r. (w tym

9.661,76 CHF w okresie od 5 stycznia .2012 r do 5 czerwca 2012 r.).

II CSKP 240/24

3

Opierając się na tych ustaleniach faktycznych Sąd pierwszej instancji podniósł,

że zawarta przez strony umowa kredytu jest w całości nieważna (art. 58 § 1 i 3 k.c.),

co uzasadnia żądanie powódki o zwrot równowartości uiszczonych przez nią,

w wykonaniu tej umowy, rat kredytu (stanowiących świadczenie nienależne) na

podstawie art. 405 zw. z art. 410 § 1 k.c.., co w konsekwencji doprowadziło do

uwzględnienia powództwa w przeważającej części. W uzasadnieniu wyroku Sąd

Rejonowy zawarł obszerne rozważania i wywody prawne, dotyczące roszczenia

powódki, obejmującego żądanie zwrotu rat kredytu uiszczonych w latach 2008-2013,

wyjaśniając szczegółowo motywy rozstrzygnięcia.

Wyrokiem z 13 lipca 2022 r., Sądu Okręgowy w Warszawie oddalił apelację

pozwanego Banku, podzielając ustalenia faktyczne i oceny prawne Sądu

Rejonowego.

W skardze kasacyjnej pozwany Bank zarzucił naruszenie:

-art. 65 § 1 k.c. w zw. z art. 69 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r – Prawo bankowe

(dalej prawo bankowe) przez wadliwą wykładnię postanowień umownych w sposób

wskazany w tej podstawie kasacyjnej;

- art. 65 § 1 k.c. przez wadliwą wykładnię pkt 1, pkt 5, pkt 8.8. umowy, § 2 pkt 20,

§ 4 ust.5, pkt 5 i § 9 ust. 4 regulaminu, stanowiącego integralną część umowy kredytu,

w sposób wskazany w tej podstawie kasacyjnej;

-art. 3851 § 1 k.c. w zw. z art. 3 ust. 1 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z 5 kwietnia

1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz. Urz. UE

L.95 z 21 kwietnia 1993 r.- dalej Dyrektywa 93/13) przez wadliwe przyjęcie, że

zakwestionowane postanowienia umowne są niedozwolone jako sprzeczne

z dobrymi obyczajami i rażąco naruszające interesy konsumenta;

- art. 3851 § 1 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 Dyrektywy Rady 93/13 przez przyjęcie, że

w sytuacji wyeliminowania zakwestionowanych postanowień umownych nie jest

możliwe dalsze obowiązywanie umowy;

- art. 3851 § 1 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 Dyrektywy Rady 93/13 w zw. z art. 5 k.c.

w zw. z art. 2 Konstytucji oraz z art. 2 i 3 Traktatu o Unii Europejskiej przez orzeczenie

II CSKP 240/24

4

sankcji rażąco surowej wobec stopnia naruszenia oraz prowadzącej do rażącej

dysproporcji praw i obowiązków stron na niekorzyść Banku,

- art. 1 ust. 2 w zw. z art. 3 ust. 1 Dyrektywy Rady 93/13 w zw. z art. 3851 § 1 k.c.

przez uznanie, że zakwestionowane przez powódkę klauzule przeliczeniowe należy

uznać za nieuczciwe z tej przyczyny, że mechanizm ustalania kursów walut nie został

określony w umowie i regulaminie, co miało dawać Bankowi całkowitą dowolność

w ich określaniu,

- art. 3851 § 1 i § 2 k.c. w zw. z art. 3531 k.c. w zw. z art. 58 § 1 k.c. przez przyjęcie,

że uznanie postanowień za abuzywne powoduje, że po ich eliminacji, umowa

narusza art. 3531 k.c. i z tej przyczyny na podstawie art. 58 § 1 k.c. i jest nieważna,

- art. 410 k.c. w zw. z art. 405 k.c. przez błędne przyjęcie, że spełnione przez

kredytobiorcę świadczenia są nienależnie, podczas gdy zawarta przez strony umowa

jest ważna i wiąże strony w całości,

- art. 481 k.c. w zw. z art. 455 k.c. w zw. z art. art. 405 k.c. i art. 410 § 1 k.c. przez

zasądzenie odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 33 570,29 PLN i od kwoty

9 661,76 CHF od 5 lutego 2021 r.,

- art. 5 k.c. przez błędne niezastosowanie tego przepisu w okolicznościach niniejszej

sprawy i oddalenie apelacji pozwanego w całości, podczas gdy powódka, żądając

stwierdzenia nieważności umowy kredytu i zwrotu kwot, które uprzednio wpłaciła na

poczet jej wykonania, nadużyła przysługujących jej praw podmiotowych,

a wywodzone przez nią żądania naruszają zasady współżycia społecznego, w tym

zasadę zaufania w obrocie gospodarczym, zasadę równości i zasadę

sprawiedliwości społecznej.

Powołując się na te podstawy kasacyjne, pozwany wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu

w Warszawie do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego

wyroku w całości i orzeczenie co do istoty sprawy przez uwzględnienie apelacji

pozwanego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

II CSKP 240/24

5

Nie są zasadne rozbudowane i wielowątkowe zarzuty naruszenia art. 65 k.c.

i art. 3851 k.c. w związku z przytoczonymi w podstawach kasacyjnych przepisami

kodeksu cywilnego, prawa bankowego, Dyrektywy 93/13, Konstytucji i Traktatu o Unii

Europejskiej. Kwestie w nich poruszone zostały już wszechstronnie rozważone

i rozstrzygnięte w orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz Trybunału Sprawiedliwości

Unii Europejskiej (dalej: TSUE), w świetle którego nie doszło do naruszenia

przytoczonych w skardze norm prawnych.

W ramach podstawy naruszenia art. 65 k.c. skarżący, w istocie, polemizuje

z ocenami prawnymi Sądów meriti, wynikającymi z wykładni umowy kredytu

i stanowiącego jej część regulaminu, dokonanej na gruncie ustaleń faktycznych tej

sprawy. W szczególności pozwany zakwestionował wykładnię umowy, prowadzącą

Sąd do wniosku, że nie była ona umową walutową w CHF, lecz umową

denominowaną do CHF, zawierała mechanizm przeliczeniowy, ustalany

jednostronnie przez Bank i obowiązujący powódkę zarówno przy wypłacie na jej

rzecz kredytu, jak i spłacie przez nią rat kredytu, opisany w umowie i regulaminie,

umowa zawierała w tym zakresie postanowienia niedozwolone w rozumieniu

art. 3851 k.c. oraz dyrektywy 93/13, a zatem niewiążące dla powódki, a ich eliminacja

prowadziła do upadku umowy kredytu i obowiązku zwrotu przez Bank otrzymanych

od powódki świadczeń. Tymczasem, w świetle ugruntowanego już orzecznictwa

Sądu Najwyższego i TSUE, wykładnia przedmiotowej umowy przez Sąd Apelacyjny

jest prawidłowa, pozostaje w zgodzie z dyrektywami wykładni oświadczeń woli,

wskazanymi w art. 65 § 1 i 2 k.c. oraz doprowadziła Sąd Okręgowy do prawidłowej

konkluzji o zasadności powództwa powódki.

Zasadnie przyjął Sąd drugiej instancji, że przedmiotowa umowa nie była

umową kredytu walutowego, albowiem nie posiadała cech charakteryzujących ten

typ umowy, na podstawie której bank wypłaca kredytobiorcy, na jego wniosek, kredyt

w walucie obcej i w tejże walucie obcej kredytobiorca spłaca umówione raty kredytu.

Zarówno wykładnia tej umowy, jak i wniosek Sądu, że była to umowa denominowana

do waluty obcej są prawidłowe, skoro w świetle jej treści kredyt miał być wypłacony

i został wypłacony powódce wyłącznie w złotych, w granicach sumy, jednoznacznie

II CSKP 240/24

6

wskazanej w umowie i wyrażonej w złotych (czym zresztą powódka była

zainteresowana, skoro kredyt miał służyć pokryciu ceny kupna nieruchomości

położonej w Polsce i wyrażonej w złotych), zaś mechanizm przeliczeniowy ustalony

jednostronnie przez pozwany Bank i służący wyliczeniu zarówno kwoty kredytu, jak

i jego rat, był dla powódki obligatoryjny.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego dominuje aktualnie pogląd (po

początkowym okresie przyjmowania poglądu przeciwnego), że klauzule kształtujące

mechanizm indeksacji (denominacji), zastrzeżone w umowie kredytu złotowego

indeksowanego do waluty obcej (lub kredytu złotowego denominowanego w walucie

obcej) określają główne świadczenia stron (zob. wyroki Sądu Najwyższego

z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, Nr 2, poz. 20; z 4 kwietnia

2019 r., I CSK 159/17; z 9 maja 2019 r., I CSK 242/18; z 21 czerwca 2021 r.,

I CSKP 55/21 oraz z 3 lutego 2022 r., II CSKP 459/22). Skarżący zarzucił wadliwe

przyjęcie przez Sąd drugiej instancji, że postanowienia umowy stron przewidujące

mechanizm przeliczania waluty obcej na złote i odwrotnie przy użyciu kursu tej waluty

obowiązującego w Banku nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Zarzut

ten jest niezasadny, albowiem w orzecznictwie Sądu Najwyższego i TSUE

wyjaśniono już, że wymaganie wyrażenia postanowienia umownego w sposób

jednoznaczny, prostym i zrozumiałym językiem jest spełnione w sytuacji, w której

umowa przedstawia konsumentowi w sposób przejrzysty działanie mechanizmu

waloryzacyjnego tak, aby konsument był w stanie oszacować, w oparciu

o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z tej umowy

konsekwencje ekonomiczne, związane z zaciągnięciem wieloletniego zobowiązania

kredytowego, waloryzowanego kursem waluty obcej. Konsument powinien być jasno

poinformowany przez bank, że podpisując umowę kredytu indeksowanego do waluty

obcej, ponosi przez cały okres obowiązywania umowy nieograniczone niczym ryzyko

kursowe, które z ekonomicznego punktu widzenia może okazać się dla niego trudne

do udźwignięcia w przypadku silnej deprecjacji waluty, w której otrzymuje

wynagrodzenie (zob. wyroki TSUE z 10 czerwca 2021 r., C - 776/19, C - 782/19;

z 30 kwietnia 2014 r., C-26/13 oraz z 20 września 2017 r., C-186/16, a także wyrok

Sądu Najwyższego z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22). W wyroku z 10 czerwca

2021 r., C - 776/19, C - 782/19, TSUE wyjaśnił, że wykładni art. 3 ust. 1 Dyrektywy

II CSKP 240/24

7

93/13 należy dokonywać w ten sposób, że postanowienia umowy kredytu, które

powodują skutek w postaci ponoszenia przez kredytobiorcę nieograniczonego ryzyka

kursowego, mogą doprowadzić do powstania znaczącej nierównowagi wynikających

z tej umowy kredytu praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta, jeśli

przedsiębiorca nie mógłby racjonalnie oczekiwać, przestrzegając wymogu

przejrzystości w stosunku do konsumenta, że ten konsument zaakceptowałby,

w następstwie indywidualnych negocjacji, nieproporcjonalne ryzyko kursowe, które

wynika z takich postanowień. W uzasadnieniu wyroku z 27 listopada 2019 r.

II CSK 483/18, Sąd Najwyższy podniósł, że nie jest wystarczające wskazanie

w umowie, że ryzyko związane z zmianą kursu waluty ponosi kredytobiorca oraz

odebranie od niego oświadczenia o standardowej treści, że został poinformowany

o ponoszeniu ryzyka, wynikającego ze zmiany kursu waluty oraz przyjął do

wiadomości i akceptuje to ryzyko. Wprowadzenie do umowy kredytowej, zawieranej

na wiele lat, mechanizmu działania ryzyka kursowego, wymagało szczególnej

staranności Banku w zakresie wyraźnego wskazania zagrożeń, wiążących się

z oferowanym kredytem, tak by konsument miał pełne rozeznanie konsekwencji

ekonomicznych zawieranej umowy. W takim stanie rzeczy przedkontraktowy

obowiązek informacyjny w zakresie ryzyka kursowego powinien zostać wykonany

w sposób jednoznacznie i zrozumiale unaoczniający konsumentowi, który z reguły

posiada jedynie elementarną znajomość rynku finansowego, że zaciągnięcie tego

rodzaju kredytu jest bardzo ryzykowne. Ochrona konsumenta może zostać

zapewniona jedynie wtedy, gdy uwzględnione zostaną jego rzeczywiste i tym samym

bieżące interesy, a nie interesy, jakie miał w okolicznościach istniejących w chwili

zawarcia danej umowy.

Klauzule waloryzacyjne, które określają główne świadczenia stron i nie zostały

wyrażone w umowie kredytu w sposób jasny i precyzyjny, podlegają badaniu pod

kątem spełnienia przesłanek z art. 3851 § 1 k.c. Nie jest zasadny kasacyjny zarzut

wadliwego przyjęcia przez Sąd Apelacyjny, iż zakwestionowane przez Sąd

postanowienia umowne stanowią niedozwolone postanowienia umowne.

Abuzywność tych klauzul została już przesądzona w orzecznictwie Sądu

Najwyższego i TSUE, w którym wyjaśniono, że postanowienia umowy (regulaminu),

określające zarówno zasady przeliczenia kwoty udzielonego kredytu na złotówki przy

II CSKP 240/24

8

wypłacie kredytu, jak i spłacanych rat na walutę obcą, pozwalające bankowi

swobodnie kształtować kurs waluty obcej, mają charakter niedozwolonych

postanowień umownych, gdyż kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób

sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Sprzeczność

z dobrymi obyczajami i naruszenie interesów konsumenta polega w tym przypadku

na uzależnieniu wysokości świadczenia banku oraz wysokości świadczenia

konsumenta od swobodnej decyzji banku. Zarówno przeliczenie kwoty kredytu na

złotówki w chwili jego wypłaty, jak i przeliczenie odwrotne w chwili wymagalności

poszczególnych spłacanych rat, służy bowiem określeniu wysokości świadczenia

konsumenta. Takie postanowienia, które uprawniają bank do jednostronnego

ustalenia kursów walut, są nietransparentne i pozostawiają pole do arbitralnego

działania banku; obarczają kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz

naruszają równorzędność stron. Są one niedopuszczalne, niezależnie od tego, czy

swoboda przedsiębiorcy (banku) w ustaleniu kursu jest pełna, czy też w jakiś sposób

ograniczona, np. w razie wprowadzenia możliwych maksymalnych odchyleń od kursu

ustalanego z wykorzystaniem obiektywnych kryteriów (zob. wyroki Sądu

Najwyższego z 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14, OSNC 2016, Nr 11, poz. 134;

z 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16; z 27 lutego 2019 r., II CSK 19/18

oraz z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, Nr 2, poz. 20).

Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut błędnego uznania przez Sąd, że na

skutek eliminacji postanowień umownych znanych za abuzywne nie jest możliwe

dalsze obowiązywanie umowy, co powoduje jej upadek. Ta kwestia także została już

przesądzona w ugruntowanym orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazującym, że

abuzywne klauzule są od początku (ex tunc), z mocy samego prawa, dotknięte

bezskutecznością na korzyść kredytobiorcy, chyba że konsument następczo udzieli

świadomej i wolnej zgody na te klauzule i w ten sposób przywróci ich skuteczność

z mocą wsteczną (zob. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego - zasada

prawna - z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, Nr 9, poz. 56). W przypadku

odmowy ze strony konsumenta potwierdzenia tych klauzul, w sytuacji ich eliminacji

z umowy, nie jest dopuszczalne uzupełnienie przez sąd orzekający powstałej w ten

sposób luki w umowie (w celu umożliwienia kontynuacji stosunku prawnego), przez

zastosowanie art. 56 k.c., art. 65 k.c., art. 354 k.c., art. 41 prawa wekslowego

II CSKP 240/24

9

lub art. 358 § 2 k.c. przez przyjęcie, dla celów rozliczania się stron przy założeniu

dalszego obowiązywania umowy, średniego kursu waluty ustalanego przez

Narodowy Bank Polski (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 8 listopada 2022 r.,

II CSKP 1153/22 i z 31 stycznia 2023 r., II CSKP 941/22). Postulat zastąpienia

(substytucji) abuzywnych klauzul kursowych odwołaniem do kursu średniego

Narodowego Banku Polskiego nie uwzględnia koniecznego warunku tego rodzaju

zastąpienia, zgodnie z którym - w świetle powołanego utrwalonego orzecznictwa

- wchodzi ono w rachubę tylko wtedy, gdyby jego brak narażał konsumenta, przez

upadek umowy w całości, na szczególnie niekorzystne skutki, przy czym decydujące

w tym zakresie jest zdanie konsumenta. Nie ma także możliwości utrzymania

przedmiotowej umowy w mocy jako kredytu złotowego (w tej walucie powódce został

wypłacony kredyt) z oprocentowaniem według stawki LIBOR lub WIBOR, gdyż ten

zabieg prowadziłby do wyeliminowania z umowy klauzuli ryzyka walutowego,

charakterystycznego dla umowy kredytu indeksowanego czy denominowanego do

waluty obcej i uzasadniającego powiązanie stawki oprocentowania ze stawką LIBOR,

co jest równoznaczne z tak daleko idącym przekształceniem umowy, iż należy ją

uznać za umowę o odmiennej istocie i charakterze niż zamierzone przez strony,

choćby nadal chodziło tu tylko o inny podtyp czy wariant umowy kredytu (por.

np. wyroki Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, z dnia 13 kwietnia

2022 r., II CSKP 15/22, z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22 i II CSKP 382/22,

z 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22, z 20 maja 2022 r., II CSKP 796/22,

z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22, z 26 stycznia 2023 r., II CSKP 722/22,

z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22, z dnia 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22,

z 29 listopada 2023 r., II CSKP 1753/22 oraz z dnia 24 maja 2024 r.,

II CSKP 1560/22.).

Jeżeli bez niedozwolonych postanowień umownych umowa nie może

obowiązywać i nie zaszły przesłanki umożliwiające zastosowanie regulacji

zastępczej, a konsument - tak jak ma to miejsce w okolicznościach sprawy

- postanowień abuzywnych nie potwierdził, nie udzielając następczo świadomej

i wolnej zgody na te klauzule i tym samym odmawiając przywrócenia im skuteczności

z mocą wsteczną, (zob. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego

z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, Nr 9, poz. 56; uchwała Sądu

II CSKP 240/24

10

Najwyższego z 16 lutego 2021 r., III CZP 11/20, OSNC 2021, Nr 6, poz. 40; wyroki

TSUE z 3 października 2019 r., C-260/18 i z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20 oraz wyroki

Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD, 2021, Nr 2,

poz. 20; z 16 września 2021 r., I CSKP 166/21 i z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22),

umowa jest trwale bezskuteczna (nieważna), a podstawą tej nieważności jest art. 58

k.c. (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 16 września 2021 r., I CSKP 166/21;

z 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22; z 25 października 2023 r., II CSKP 820/23;

z 9 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22, z 6 września 2024 r., II CSKP 1644/22,

z 12 grudnia 2025 r., II CSKP 650/23, zob. także postanowienie TSUE

z 30 maja 2024 r., C-325/23).

Nie są zasadne zarzuty skarżącego dotyczące naruszenia art. 3851 § 1 k.c.

w zw. z art. 6 ust. 1 Dyrektywy Rady 93/13 w zw. z art. 5 k.c. w zw. z art. 2 Konstytucji

oraz z art. 2 i 3 Traktatu o Unii Europejskiej przez orzeczenie przez Sąd w tej sprawie

sankcji rażąco surowej w postaci nieważności umowy kredytu, nieproporcjonalnej do

stopnia naruszenia przez Bank praw konsumentów oraz prowadzącej do rażącej

dysproporcji praw i obowiązków stron na niekorzyść pozwanego Banku.

W ugruntowanym orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz TSUE wskazuje się

konsekwentnie na wysoki stopień naganności i nielojalności działania banku jako

przedsiębiorcy wobec konsumenta, polegającego na obciążeniu kredytobiorcy

nieograniczonym (nieproporcjonalnym) ryzykiem walutowym (zob. wyroki Sądu

Najwyższego z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22; z 25 października 2023 r.,

II CSKP 820/23; z 19 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22, z 9 lipca 2024 r.,

II CSKP 249/24 r. i z3 grudnia 2024 r., II CSKP 1803/22, a także wyrok TSUE

z 10 czerwca 2021 r., C-776/19-C-782/19). Uznanie umowy za nieważną nie stanowi

zatem, wbrew zapatrywaniu pozwanego, sankcji rażąco surowej lub

nieproporcjonalnej, zwłaszcza przy uwzględnieniu odstraszającego celu dyrektywy

93/13 i uregulowań implementujących ją do krajowych porządków prawnych

(zob. wyroki Sądu Najwyższego z 8 kwietnia 2025 r., II CKSP 81/23

i z 8 kwietnia 2025 r., II CSKP 2169/22).

W świetle powyższych rozważań, nie zasługują na uwzględnienie także

pozostałe zarzuty kasacyjne, oparte na kwestionowaniu przez skarżącego poglądu

II CSKP 240/24

11

Sądu o nieważności umowy. Świadczenia spełnione przez powódkę na podstawie

i w wykonaniu nieważnej umowy są nienależne w rozumieniu art. 405 w zw.

z art. 410 § 1 i 2 k.c. i podlegają zwrotowi na jej rzecz, zgodnie z zaaprobowaną

w orzecznictwie Sądu Najwyższego teorią dwóch odrębnych kondykcji (zob. uchwała

składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego - zasada prawna - z 7 maja 2021 r.,

III CZP 6/21, OSNC 2021, Nr 9, poz. 56). Odsetki ustawowe za opóźnienie w zapłacie

należą się powódce do dnia wezwania pozwanego do zwrotu uiszczonych przez nią

kwot.

Nie jest trafny zarzut naruszenia przez Sąd art. 5 k.c. przez błędne

niezastosowanie tego przepisu w okolicznościach niniejszej sprawy i oddalenie

apelacji pozwanego w całości, podczas gdy powódka, żądając stwierdzenia

nieważności umowy kredytu i zwrotu kwot, które uprzednio wpłaciła na poczet jej

wykonania, nadużyła, zdaniem skarżącego, przysługujących jej praw podmiotowych,

a wywodzone przez nią żądania naruszają zasady współżycia społecznego, w tym

zasadę zaufania w obrocie gospodarczym, zasadę równości i zasadę

sprawiedliwości społecznej.

W ugruntowanym orzecznictwie Sądu Najwyższego wielokrotnie wskazano,

że zasady współżycia społecznego są pojęciem pozostającym w nierozłącznym

związku z całokształtem okoliczności danej sprawy i w takim całościowym ujęciu

wyznaczają podstawy, granice i kierunki jej rozstrzygnięcia w wyjątkowych

sytuacjach, które przepis ten ma na względzie (zob. wyroki Sądu Najwyższego:

z 22 listopada 1994 r., II CRN 127/94 i z 2 października 2015 r., II CSK 757/14).

Zastosowanie tego przepisu może mieć miejsce jedynie w sytuacjach wyjątkowych,

gdy uwzględnienie powództwa powodowałoby sytuację nieakceptowalną z przyczyn

aksjologicznych i powinno być sankcją wykonania przez stronę przysługującego jej

prawa podmiotowego w sposób naruszający fundamentalne wartości, których

urzeczywistnieniu ma służyć prawo. Argumentacja pozwanego Banku nie

uwzględnia, że to wskutek jego działania, polegającego na zawarciu w umowie

niedozwolonych postanowień umownych, doszło do naruszenia równowagi

kontraktowej i w konsekwencji do upadku umowy, zaś dochodzenie przez

konsumenta należnych mu w związku z tym uprawnień nie może być uznane za

nadużycie praw przysługujących konsumentowi. Za utrwalone w orzecznictwie

II CSKP 240/24

12

należy uznać przy tym stanowisko, że strona, która nie zachowuje się uczciwie

i lojalnie wobec drugiej strony, nie może powoływać się wobec niej na nadużycie

prawa, o którym stanowi art. 5 k.c. (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 13 czerwca

2000 r., V CKN 448/00 i z 12 czerwca 2013 r., II CSK 632/12.)

W tym stanie rzeczy, orzeczono, jak w sentencji (art. 39814 k.p.c.). O kosztach

postępowania kasacyjnego na rzecz powódki, która wniosła odpowiedź na skargę

kasacyjną, orzeczono na podstawie art. 98, 108, w zw. z art. 39821 i art. 391 § 1 k.p.c.

oraz § 10 ust.4 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości

z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (jedn. tekst:

Dz.U. z 2023 r., poz.1964).

Agnieszka Piotrowska

Władysław Pawlak

Roman Trzaskowski

(A.D.)

[SOP]