Kredyt we frankach po śmierci kredytobiorcy. SN oddalił skargę kasacyjną banku

II CSKP 258/23

2

G.P.,

Ł.P.

i

M.A.

wnieśli

o

zasądzenie

od Banku spółki akcyjnej w W. łącznie na ich rzecz kwoty 118 071,30 zł z odsetkami

ustawowymi za opóźnienie od 20 kwietnia 2021 r.

do dnia zapłaty i kosztami procesu.

Wyrokiem z 31 grudnia 2021 r. Sąd Okręgowy w Sieradzu zasądził

od pozwanej na rzecz: G.P. kwotę 109 041,72 zł z ustawowymi odsetkami za

opóźnienie od 20 kwietnia 2021 r. do dnia zapłaty (pkt 1), Ł.P. kwotę 4514,79 zł z

ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 20 kwietnia 2021 r.

do dnia zapłaty (pkt 2), M.A. kwotę 4514,79 zł z ustawowymi odsetkami za

opóźnienie od 20 kwietnia 2021 r. do dnia zapłaty (pkt 3), oddalił powództwo w

pozostałym zakresie (pkt 4) i rozstrzygnął o kosztach procesu

(pkt 5-7).

Wyrokiem z 25 sierpnia 2022 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi oddalił apelację strony

pozwanej (pkt 1) oraz rozstrzygnął o kosztach postępowania odwoławczego (pkt 2).

Sąd Apelacyjny podzielił ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Okręgowy

i przyjął je za własne. Zgodnie z tymi ustaleniami, istotnymi z punktu widzenia

rozpoznania skargi kasacyjnej, małżonkowie G.P. i Z.P. zawarli z Bankiem spółką

akcyjną w K. umowę kredytu hipotecznego, na podstawie której bank udzielił im

kredytu w wysokości 61 800 CHF na okres 300 miesięcy na dokończenie budowy

domu jednorodzinnego oraz na spłatę kredytu hipotecznego w innym banku. Okres

wykorzystania kredytu wynosił 8 miesięcy, a okres spłaty 286 miesięcy. W okresie

wykorzystania kredytu i kolejnych 6 miesięcy bank udzielił kredytobiorcom karencji w

spłacie kapitału.

Kwota kredytu lub transzy kredytu miała zostać wypłacona w złotych

po przeliczeniu według kursu kupna waluty kredytu obowiązującego w banku,

zgodnie z tabelą kursów walut [...] ogłaszaną w siedzibie banku,

w dniu wypłaty kredytu lub transzy. Zgodnie harmonogramem wypłata kredytu

nastąpić miała w dwóch transzach – pierwszej w kwocie 49 050 CHF, której

planowany termin uruchomienia wyznaczono na 14 sierpnia 2003 r., i drugiej

II CSKP 258/23

3

w kwocie 12 750 CHF, której planowany termin uruchomienia wyznaczono

na 31 marca 2004 r.

Kredytobiorcy zobowiązani byli do zapłaty prowizji bankowej od kwoty

przyznanego kredytu w wysokości 927 CHF.

Z.P. zawarł z Towarzystwem Ubezpieczeń […] spółką akcyjną w W. umowę

ubezpieczenia „Specjalnie dla Kredytobiorców” potwierdzoną polisą nr […]. Ochroną

ubezpieczeniową został on objęty od 29 maja 2003 r. Suma ubezpieczenia na

wypadek

jego

śmierci

lub

inwalidztwa

w dniu zawarcia umowy ubezpieczenia wynosiła 170 000 zł. Suma ta obniżała

się zgodnie z haromonogramem stanowiącym załącznik do polisy ubezpieczeniowej,

opracowanym przez ubezpieczyciela na podstawie danych przedstawionych przez

ubezpieczonego. Uposażonym z tej polisy ubezpieczeniowe był […], który miał

otrzymać 100 % wypłaty.

Na podstawie zawartej umowy kredytu wypłacono kredytobiorcom kwotę:

14 sierpnia 2003 r. – 136 412,96 zł; 7 stycznia 2004 r. – 37 125,45 zł i 15 września

2004 r. (po potrąceniu prowizji w kwocie 349,33 zł z kwoty 22 464,70 zł) –

22 115,37 zł. Łącznie kredytobiorcy otrzymali kwotę 195 653,78 zł.

W dniu 14 sierpnia 2003 r. kredytobiorcy zapłacili kredytodawcy prowizję w kwocie

2672,63 zł, ponieśli też koszty ubezpieczenia kredytu w okresie przejściowym

w kwocie 469,32 zł.

W dniu 2 lipca 2004 r. G.P. i Z.P. złożyli wniosek

o zmianę warunków umowy kredytu i podwyższenie kredytu o kwotę 23 000 zł.

W związku z tym 10 września 2004 r. zawarli oni z Bankiem aneks nr 1 do umowy

kredytu hipotecznego z 13 sierpnia 2003 r., na podstawie którego zmieniono warunki

umowy w ten sposób, że kwota kredytu została podwyższona o 8110 CHF, kredyt

udzielony został na 300 miesięcy, w tym okres wykorzystania na 14 miesięcy, a okres

spłaty na 286 miesięcy. Zmieniono też Załącznik nr 2 do umowy w ten sposób,

że ustalono wysokość trzeciej transzy kredytu na kwotę 8110 CHF i ustalono

planowany termin jej wypłaty na 30 września 2004 r.

Z.P. zmarł […] 2012 r. W dniu 1 sierpnia 2012 r. powódka zawarła z pozwanym

bankiem aneks nr 2/2012 do powyższej umowy kredytu,

II CSKP 258/23

4

na podstawie którego, w związku ze śmiercią Z.P., prolongowano spłatę rat

kapitałowych kredytu w okresie od 16 kwietnia 2012 r.

do 16 września 2012 r.

Po śmierci Z.P. Towarzystwo Ubezpieczeń […] wypłaciło pozwanemu jako

uposażonemu z polisy nr […] kwotę 121 524,46 zł. W dniu 6 września 2012 r.

powódka zawarła z pozwanym aneks nr 3/2012 do umowy kredytu, na podstawie

którego to świadczenie z polisy zaliczono na spłatę kapitału kredytu.

W dniu 3 lutego 2017 r. powódka zawarła z pozwanym aneks nr 4/2012

do umowy kredytu, na podstawie którego dokonano częściowej spłaty kapitału

kredytu. Ponadto pobrano od powódki prowizję za wcześniejszą częściową spłatę

kapitału, zaś 2 maja 2017 r. pobrano od niej prowizję za przedterminową całkowitą

spłatę kapitału.

Postanowieniem z 22 stycznia 2013 r. Sąd Rejonowy w Wieluniu stwierdził,

że spadek po Z.P. na podstawie ustawy nabyli jego żona G.P. oraz jego dzieci Ł.P. i

M.P.

w

częściach

równych,

po 1/3 każdy z nich. W dniu 15 czerwca 2017 r. M.P. – na skutek zawarcia związku

małżeńskiego – zmieniła nazwisko i od tego czasu nazywa

się M.A.

Do śmierci Z.P. kredytobiorcy wpłacili pozwanemu kwotę

98 076,11 zł z tytułu umowy kredytu. Po jego śmierci powódka wpłaciła kwotę

90 832,56 zł.

Pismem z 8 kwietnia 2021 r., doręczonym 12 kwietnia 2021 r., pełnomocnik

powodów wystosował do pozwanego banku ostateczne przesądowe wezwanie

do zapłaty, w którym żądał od pozwanego zapłaty powodom w terminie 7 dni kwoty

313 725,08 zł.

Od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi skargę kasacyjną w całości wywiodła

strona pozwana, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego,

tj.: art. 56 k.c., art. 65 § 2 w zw. z art. 3851 § 1 i 2 k.c. oraz art. 3852 § 1 k.c.

w zw. z art. 6 ust. 1 w zw. z art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w zw. z art. 288 TFUE oraz

art. 2 i 54 Traktatu akcesyjnego w zw. z art. 2, 9 i 87 Konstytucji; art. 58 § 1 i 3 k.c.

w zw. z art. 47 Karty Praw Podstawowych UE w zw. z art. 3531 w zw. z art. 405 k.c.

II CSKP 258/23

5

oraz art. 410 § 1 k.c.; art. 69 ust. 3 pr. bank.; art. 358 § 2 k.c.;

art. 3 i 4 ust. 2 dyrektywy 93/13; art. 24 w zw. z art. 32 ustawy o NBP;

art. 496 w zw. z art. 497 k.c.

Skarżący bank wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości

i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Łodzi do ponownego rozpoznania,

ewentualnie o jego uchylenie i orzeczenie co do istoty sprawy.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną powodowie wnieśli o jej oddalenie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna pozwanego banku podlegała w części odrzuceniu z uwagi

na jej niedopuszczalność.

Zgodnie art. 3984 § 1 pkt 1 i 3 k.p.c. skarga kasacyjna powinna zawierać

m.in. oznaczenie orzeczenia, od którego jest wniesiona, ze wskazaniem,

czy jest ono zaskarżone w całości czy w części (pkt 1), oraz wniosek o uchylenie

lub uchylenie i zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia

i zmiany (pkt 3). Elementy te mają dla skargi charakter konstrukcyjny,

a ich brak nie podlega usunięciu. Wiąże się z tym m.in. określenie wartości

przedmiotu zaskarżenia w sprawach o prawa majątkowe, co do których przewidziano

dolny limit dopuszczalności skargi kasacyjnej z uwagi na tę wartość

(art. 3982 § 1 k.p.c.).

Należy zauważyć, że skarżący bank określił wartość przedmiotu zaskarżenia

przez zsumowanie roszczeń przysługujących każdemu z powodów, co było

oczywiście błędne z uwagi na treść wyroku Sądu Okręgowego (pkt 1-3), a apelacja

pozwanego banku wniesiona od tego wyroku została oddalona przez

Sąd Apelacyjny. Oznacza to, że wartość przedmiotu zaskarżenia powinna zostać

ustalona odrębnie co do każdego z powodów, przy czym Sąd Najwyższy nie jest

związany podaną przez skarżącego wartością przedmiotu zaskarżenia. W związku

z tym skarga kasacyjna, jako niedopuszczalna w części, tj. w odniesieniu

do powodów Ł.P. i M.A., w przypadku których wartość przedmiotu zaskarżenia

wynosiła po 4514,79 zł, powinna zostać odrzucona przez Sąd Apelacyjny na

podstawie art. 3984 § 1 pkt 1 i 3 w zw. z art. 3986 § 2 k.p.c. Wobec nieodrzucenia jej

II CSKP 258/23

6

przez Sąd drugiej instancji podlegała ona odrzuceniu przez Sąd Najwyższy, na

podstawie art. 3986 § 3 k.p.c.

W pozostałym zakresie skarga kasacyjna okazała się bezzasadna.

Odnosząc się do zarzutów naruszenia licznych przepisów prawa

materialnego, należy wskazać, że były to zarzuty na ogół w ostatnich latach

przedstawiane przez pozywane banki w tzw. sprawach frankowych, a bezzasadność

zdecydowanej większości z nich została już przesądzona w orzecznictwie Sądu

Najwyższego oraz Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Zasadniczy zarzut

podnoszony przez pozwany bank sprowadzał się do zakwestionowania interesu

prawnego powodów, który uzasadniałby dochodzenie przez nich ustalenia

nieważności umowy kredytu, oraz do zakwestionowania zaistnienia podstaw

upoważniających Sądy meriti do stwierdzenia nieważności spornej umowy.

Jak wynika ze stanu faktycznego ustalonego w sprawie, G.P.

i Z.P. zawarli z pozwanym bankiem umowę kredytu denominowanego kursem CHF.

Według Sądów meriti postanowienia dotyczące przeliczenia kwoty kredytu i spłat na

CHF są abuzywne, a bez nich umowa nie może funkcjonować,

co prowadzi do wniosku o jej nieważności. Skarżący bank podważał to stanowisko,

formułując zarzuty, które, jak wyżej wspomniano, wielokrotnie były już przedmiotem

orzeczniczej analizy.

Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym skargę kasacyjną podziela poglądy

judykatury, w których wielokrotnie wyjaśniono, że określenie wysokości należności

obciążającej kredytobiorcę z odwołaniem do tabel kursowych ustalanych

jednostronnie przez bank, bez wskazania obiektywnych kryteriów oznaczania kursu

waluty, jest nietransparentne, pozostawia pole do arbitralnego działania banku

i obciąża kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem, oraz narusza równorzędność

stron umowy kredytu (zob. np. wyroki SN: z 26 maja 2022 r., II CSKP 650/22,

OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 48; z 13 października 2022 r., II CSKP 864/22,

OSNC 2023, nr 5, poz. 50). Takie postanowienia umowne, kształtując prawa

i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco

naruszają jego interesy, są niedozwolone i nie wiążą konsumenta (art. 3851 k.c.;

zob. wyroki SN: z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22; z 27 maja 2022 r.,

II CSKP 258/23

7

II CSKP 314/22; z 9 września 2022 r., II CSKP 794/22; z 28 października 2022 r.,

II CSKP 902/22). Postanowienia te należy uznać za niedozwolone niezależnie

od tego, czy swoboda banku w ustaleniu kursu waluty jest pełna, czy też w jakiś

sposób ograniczona, np. w razie wprowadzenia możliwych maksymalnych odchyleń

od kursu ustalanego z wykorzystaniem obiektywnych kryteriów.

Sąd drugiej instancji prawidłowo, jako niedozwolone, ocenił klauzule

przeliczeniowe zawarte w umowie stron, pozwalające pozwanemu bankowi

na arbitralne (dowolne) ustalanie kursu walutowego stanowiącego podstawę

do określenia wysokości udostępnionej powodom kwoty kredytu i wysokości

poszczególnych rat. Umowa łącząca strony nie limitowała swobody strony pozwanej

w ustalaniu kursu waluty, zatem nie tworzyła realnego instrumentu chroniącego

powodów przed ryzykiem arbitralności i nadużyć ze strony banku. Odwołanie

się w umowie do kursu ustalanego jednostronnie przez bank – bez wskazania zasad

jego obliczania – umożliwiało mu oddziaływanie na wysokość zadłużenia

kredytobiorców.

Należy też zauważyć, że wykładnia art. 3851 § 1 k.c., w kontekście pojęcia

„głównych świadczeń stron”, w aktualnej judykaturze Sądu Najwyższego nie budzi

wątpliwości. Klauzule przeliczeniowe zastrzeżone w umowie kredytu indeksowanego

lub denominowanego do waluty obcej określają główne świadczenie kredytobiorcy

(zob. m.in. wyroki SN: z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17; z 9 maja 2019 r.,

I CSK 242/18; z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18; z 30 września 2020 r.,

I CSK 556/18; z 2 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21; z 27 lipca 2021 r., V CSKP 49/21;

z 3 lutego 2022 r., II CSKP 415/22). W orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej podkreśla się również, że za postanowienia umowne mieszczące

się w pojęciu głównego przedmiotu umowy w rozumieniu art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13

należy uważać te, które określają podstawowe świadczenia w ramach danej umowy

i które z tego względu charakteryzują tę umowę (zob. wyroki TSUE: z 30 kwietnia

2014 r., C-26/13, Árpád Kásler i Hajnalka Káslerné Rábai przeciwko

OTP Jelzálogbank Zrt, pkt 49-50; z 26 lutego 2015 r., C-143/13, Bogdan Matei i Ioana

Ofelia Matei przeciwko SC Volksbank România SA, pkt 54; z 23 kwietnia 2015 r.,

C-96/14, Jean-Claude Van Hove przeciwko CNP Assurances SA, pkt 33,

i z 20 września 2017 r., C-186/16, Ruxandra Paula Andriciuc i in. przeciwko Banca

II CSKP 258/23

8

Românească SA, pkt 35). Za takie uznawane są klauzule indeksacyjne

lub denominacyjne (waloryzacyjne), jak i postanowienia odnoszące

się do ustalonego w walucie obcej mechanizmu waloryzacji świadczeń

(określane niekiedy jako „klauzule ryzyka walutowego”), które wiążą

się z obciążeniem kredytobiorcy (konsumenta) ryzykiem zmiany kursu waluty

i związanym z tym ryzykiem zwiększenia kosztu kredytu (zob. wyroki TSUE:

z 20 września 2017 r., C-186/16, Andriciuc i in., pkt 37; z 20 września 2018 r.,

C-51/17, OTP Bank i OTP Faktoring, pkt 68; z 14 marca 2019 r., C-118/17, Dunai,

pkt 48; z 3 października 2019 r., C-260/18, Dziubak, pkt 44).

Wobec powyższego zarzuty naruszenia przez Sąd drugiej instancji art. 65 k.c.,

art. 3851 § 1 k.c. oraz art. 1 ust. 2 w zw. z art. 4 ust. 1 i ust. 2 i art. 6 ust. 1 i ust. 2

dyrektywy 93/13 w zw. z art. 3851 § 1 k.c. okazały się bezzasadne.

Konsekwencją stwierdzenia, że dane postanowienie umowne ma charakter

niedozwolony w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c., jest działająca ex lege sankcja

bezskuteczności niedozwolonego postanowienia, połączona z przewidzianą

w art. 3851 § 2 k.c. zasadą związania stron umową w pozostałym zakresie

(zob. m.in uchwałę SN z 29 czerwca 2007 r., III CZP 62/07, OSNC 2008, nr 7-8,

poz. 87, oraz uchwałę składu siedmiu sędziów SN z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21,

OSNC 2021, nr 9, poz. 56, a także m.in. wyroki SN: z 30 maja 2014 r., III CSK 204/13;

z 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16; z 24 października 2018 r., II CSK 632/17;

z 8 lutego 2023 r., II CSKP 978/22). Uznanie bowiem, że postanowienia dotyczące

przeliczania kwoty kredytu i uiszczanych spłat na walutę obcą są niedozwolonymi

postanowieniami umownymi oznacza, że zgodnie z art. 3851 § 1 zd. 1 k.c. nie wiążą

one kredytobiorców. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wyjaśnił,

że art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, iż warunek

umowny uznany za nieuczciwy należy co do zasady uznać za nigdy nieistniejący,

tak, by nie wywoływał on skutków wobec konsumenta. W związku z tym sądowe

stwierdzenie nieuczciwego charakteru takiego warunku powinno mieć z reguły

skutek w postaci „przywrócenia” sytuacji prawnej i faktycznej konsumenta, w jakiej

znajdowałby się on bez tego warunku (zob. wyrok TSUE z 21 grudnia 2016 r.,

C-154/15, C-307/15 i C-308/15, Francisco Gutiérrez Naranjo i Ana María Palacios

II CSKP 258/23

9

Martínez przeciwko Cajasur Banco i Banco Bilbao Vizcaya Argentaria SA (BBVA),

pkt 61-62).

Przede wszystkim jednak Sąd Najwyższy w uchwale całego składu Izby

Cywilnej z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 (OSNC 2024, nr 12, poz. 118),

ugruntował dotychczasową linię orzeczniczą i przyjął (w materii objętej sporem

w niniejszej sprawie), że:

1. W razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego

lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej

stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym

stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny

sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.

2. W razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej

w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także

w pozostałym zakresie.

3. Jeżeli w wykonaniu umowy kredytu, która nie wiąże z powodu

niedozwolonego charakteru jej postanowień, bank wypłacił kredytobiorcy całość

lub część kwoty kredytu, a kredytobiorca dokonywał spłat kredytu, powstają

samodzielne roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia na rzecz każdej ze stron.

Należy wskazać, że odstąpienie od zasady prawnej, a taki status ma uchwała

całego skład Izby Sądu Najwyższego, jest możliwe tylko przez wydanie kolejnej

uchwały w analogicznym składzie (art. 88 ustawy o SN).

W związku z powyższym nie był również uzasadniony zarzut skargi

wskazujący na możliwość wypełnienia luki w umowie, powstałej na skutek usunięcia

z niej klauzuli przeliczeniowej (art. 3851 § 1 k.c.), przez odwołanie się do mechanizmu

ustalania kursu walutowego przewidzianego w art. 358 § 2 k.c., tj. przyjęcia

na potrzeby wyliczeń średniego kursu franka szwajcarskiego w NBP. W kwestii

ewentualnego stosowania przepisów prawa krajowego o charakterze

dyspozytywnym, w celu zastąpienia wyeliminowanych z umowy postanowień

abuzywnych, należy odwołać się do zacytowanego powyżej punktu 1 uchwały

z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22. W tym kontekście zasadne jest również

wskazanie na wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej

II CSKP 258/23

10

z 26 marca 2019 r., C-70/17, Abanca Corporación Bancaria SA przeciwko Albertowi

Garcíi Salamance Santosowi i Bankia SA przeciwko Alfonsowi Antoniowi

Lau Mendozie i Verónice Yulianie Rodríguez Ramírez, w którym wykluczono,

aby sąd krajowy mógł zmieniać treść nieuczciwych warunków zawartych w umowach

(pkt 54). Oznacza to, że nieuprawnione jest zastąpienie przez sąd postanowień

niedozwolonych innymi, gdyż prowadziłoby to w istocie do zmiany treści łączącej

strony umowy. Możliwość takiej zmiany umowy przez sąd stoi w sprzeczności

z celami prewencyjnymi dyrektywy 93/13, gdyż przedsiębiorcy wiedzieliby, że nawet

w razie zastosowania klauzuli niedozwolonej umowa zostanie skorygowana przez

sąd w sposób możliwie najpełniej odpowiadający ich woli, a jednocześnie

dopuszczalny w świetle przepisów o niedozwolonych postanowieniach umownych

(zob. też wyrok TSUE z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, I.W. i R.W. przeciwko Bankowi

B. S.A., pkt 68). W związku z tym należy stwierdzić, że nie jest dopuszczalne

zastosowanie przepisów o charakterze dyspozytywnym w celu zastąpienia

wyeliminowanych z umowy postanowień abuzywnych.

Warto podkreślić, że wyeliminowanie abuzywnych klauzul przeliczeniowych

nie prowadzi do utrzymania w mocy umowy kredytu indeksowanego kursem CHF,

jako kredytu złotowego, oprocentowanego według stawki LIBOR (zob. np. wyroki SN:

z 17 marca 2022 r., II CSKP 474/22; z 13 kwietnia 2022 r., II CSKP 15/22;

z 26 kwietnia 2022 r., II CSKP 550/22; z 10 maja 2022 r., II CSKP 694/22;

z 20 maja 2022 r., II CSKP 796/22; z 26 stycznia 2023 r., II CSKP 875/22;

z 30 maja 2023 r., II CSKP 1536/22; z 22 czerwca 2023 r., II CSKP 1484/22;

por. jednak odmiennie wyroki SN: z 26 maja 2022 r., II CSKP 650/22;

z 1 czerwca 2022 r., II CSKP 364/22; z 18 sierpnia 2022 r., II CSKP 387/22;

z 28 września 2022 r., II CSKP 412/22; z 23 listopada 2022 r., II CSKP 923/22;

z 26 stycznia 2023 r., II CSKP 272/22).

Nie miał również racji skarżący bank, że przysługiwało mu prawo zatrzymania.

Sąd Apelacyjny słusznie nie zastosował art. 496 w zw. z art. 497 k.c. Sąd Najwyższy

w uchwale z 19 czerwca 2024 r., III CZP 31/23 (OSNC 2025, nr 3, poz. 25) wyjaśnił,

że prawo zatrzymania (art. 496 k.c.) nie przysługuje stronie, która może potrącić

swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony. W tym zakresie należy powołać

się również na uchwałę Sądu Najwyższego z 5 marca 2025 r., III CZP 37/24

II CSKP 258/23

11

(OSNC 2025, nr 11, poz. 98), w której stwierdzono, że w razie dochodzenia od banku

zwrotu świadczenia spełnionego na podstawie umowy kredytu, która okazała

się niewiążąca, bankowi nie przysługuje prawo zatrzymania na podstawie

art. 496 w zw. z art. 497 k.c. Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym skargę

kasacyjną w całości podziela oba te poglądy, nie aprobując poglądu przeciwnego,

wyrażonego w niektórych innych orzeczeniach Sądu Najwyższego na marginesie

innych wywodów (zob. uchwałę SN z 16 lutego 2021 r., III CZP 11/20, OSNC 2021,

nr 6, poz. 40; uchwały składu siedmiu sędziów SN z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21,

OSNC 2021, nr 9, poz. 56, i z 28 lutego 2025 r., III CZP 126/22, OSNC 2025, nr 11,

poz. 97).

Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy, na podstawie art. 39814 k.p.c.,

oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie

z art. 98 § 1, 11 i 3 w zw. z art. 99 k.p.c. w zw. z § 2 pkt 3 i 6, § 10 ust. 4 pkt 2

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie

opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm.).

Adam Doliwa

Tomasz Szanciło

Marcin Trzebiatowski

(P.H.)

[a.ł]