Odsetki od rat w CHF po nieważności kredytu. SN uchylił wyrok w tej części

Powódka K. P. wniosła ostatecznie o zasądzenie na jej rzecz od G. S.A. w W.

kwot 28.403,05 zł i 74.089,39 franków szwajcarskich (CHF) z odsetkami ustawowymi

za opóźnienie od 20 grudnia 2016 r., a ewentualnie o zasądzenie kwoty 107.190,64

zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 20 grudnia 2016 r.

Pozwany G. S.A. w W. wniósł o oddalenie powództwa.

Wyrokiem z 8 maja 2018 r. Sąd Okręgowy w Warszawie zasądził na rzecz

powódki od pozwanego kwotę 73.495,78 CHF z ustawowymi odsetkami za

opóźnienie.

Sąd Okręgowy ustalił, że 31 stycznia 2008 r. powódka zawarła z pozwanym

umowę kredytu hipotecznego w kwocie 235.162,74 zł indeksowanego do CHF, na

refinansowanie kredytu mieszkaniowego zaciągniętego w złotych, na remont

i pokrycie zobowiązań konsumpcyjnych. Pozwany rekomendował powódce ten

rodzaj kredytu jako najkorzystniejszy z powodu niskiej raty i stabilności waluty

indeksacji, a związku z tym bezpieczny. Informację o ryzyku kursowym ograniczył do

wskazania na możliwość wzrostu kursu CHF o 20%. Powódka oświadczyła, że jest

świadoma ryzyka kursowego i je akceptuje.

Kwota kredytu w chwili zawarcia umowy odpowiadała kwocie 108.419,89 CHF,

lecz ostateczna jego równowartość miała być określona po wypłacie ostatniej

transzy. Spłata kredytu miała nastąpić w 180 miesięcznych ratach kapitałowo-

odsetkowych. Oprocentowanie kredytu było zmienne i na dzień sporządzenia umowy

wynosiło 4,76 % w skali roku, na co składała się suma obowiązującej stawki DB CHF

i stałej marży banku 1,92 %. Powódka oświadczyła, że jest świadoma ryzyka

wynikającego ze zmiennego oprocentowania w całym okresie kredytowania i je

akceptuje. Rata kapitałowo-odsetkowa przy założeniu uruchomienia całego kredytu

w chwili sporządzenia umowy odpowiadałaby równowartości 843,88 CHF.

Rzeczywista wysokość rat odsetkowych lub kapitałowo-odsetkowych miała być

określona w harmonogramie spłat. Całkowity koszt kredytu na dzień sporządzenia

II CSKP 269/24

3

umowy miał wynosić 94.959,45 zł, bez uwzględnienia ryzyka kursowego. Ostateczna

wysokość całkowitego kosztu kredytu uzależniona była od zmian poziomu jego

oprocentowania w całym okresie kredytowania. Rzeczywista roczna stopa

oprocentowania miała wynosić 4,92 %, a jej ostateczna wysokość uzależniona była

od zmian poziomu oprocentowania kredytu w całym okresie kredytowania.

Według § 6 ust. 1 umowy, bankowa tabela kursów walut dla kredytów

dewizowych oraz indeksowanych kursem walut jest sporządzana przez

merytoryczną komórkę banku na podstawie kursów obowiązujących na rynku

międzybankowym w chwili sporządzania tabeli i po ogłoszeniu kursów średnich przez

NBP. Tabela jest sporządzana o godz. 16:00 każdego dnia roboczego i obowiązuje

przez cały następny dzień roboczy. Analogiczne postanowienia zawierał

§ 2 regulaminu. W § 9 ust. 2 umowy ustalono, że w dniu wypłaty kredytu lub każdej

jego transzy kwota wypłaconych środków będzie przeliczana do CHF po kursie

kupna walut określonym w tabeli kursów, obowiązującym w dniu uruchomienia

środków. Zgodnie z § 10 ust. 3 umowy wysokość zobowiązania miała być ustalona

jako równowartość wymaganej spłaty wyrażonej w CHF, po jej przeliczeniu po kursie

sprzedaży walut określonym w „Bankowej tabeli kursów walut dla kredytów

dewizowych oraz indeksowanych kursem walut obcych” do CHF obowiązującym

w dniu spłaty.

20 listopada 2008 r. strony zawarły aneks nr 1 do umowy kredytu przewidujący

obniżenie jego oprocentowania pod warunkiem założenia przez powódkę lokaty w G.

11 sierpnia 2009 r. strony zawarły aneks nr 2 do umowy kredytu, w którym powódka

zobowiązała się do spłat w walucie indeksacyjnej CHF.

Pozwany wypłacił środki z kredytu w trzech transzach do 6 sierpnia 2008 r. Do

28 lutego 2018 r. powódka uiściła na rzecz pozwanego z tytułu spłaty kredytu kwotę

w łącznej wysokości 31.178,74 zł oraz 73.495,78 CHF.

5 grudnia 2016 r. powódka złożyła oświadczenie o uchyleniu się od skutków

prawnych oświadczenia woli o zawarciu umowy kredytu hipotecznego

indeksowanego do CHF nr 82544 z 31 stycznia 2008 r.

Sąd Okręgowy nie podzielił zarzutów powódki o nieważności umowy z uwagi

na sprzeczność z art. 69 ust. 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - ustawy z 29 sierpnia

II CSKP 269/24

4

1997 r. - Prawo bankowe (aktualny tekst jedn. Dz.U. z 2026 r., poz. 38; dalej -

pr. bank) w brzmieniu z czasu zawarcia umowy oraz na podstawie art. 12 ust. 1 pkt

4 ustawy z 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym

(aktualny tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 845). Jako nieskuteczne, gdyż złożone bez

spełnienia ustawowych przesłanej ocenił też oświadczenia powódki o uchyleniu się

od skutków umowy z uwagi na zawarcie jej pod wpływem błędu ocenił.

Sąd Okręgowy za zasadne uznał zarzuty powódki o abuzywności

postanowień umownych dotyczących głównych świadczeń stron, lecz

sformułowanych niejednoznacznie. Sąd Okręgowy uznał, że w świetle art. 3851 k.c.

niedozwolony charakter mają: (a) § 1 ust. 1 umowy w zakresie, w jakim przewiduje

indeksowanie świadczeń kursem CHF, (b) § 9 ust. 2 umowy w zakresie, w jakim

przewiduje przeliczanie wypłacanych środków do CHF po kursie kupna walut

określonym w bankowej tabeli kursów walut dla kredytów dewizowych oraz

indeksowanych kursem walut obcych obowiązującej w dniu uruchomienia środków,

(c) § 10 ust. 3 umowy w zakresie, w jakim przewiduje, że wysokość zobowiązania

będzie ustalana jako równowartość wymaganej spłaty wyrażonej w CHF, po jej

przeliczeniu po kursie sprzedaży walut określonym w bankowej tabeli kursów

obowiązującym w dniu spłaty.

O uznaniu przytoczonych postanowień za niedozwolone zadecydowało

nierównomierne rozłożenie pomiędzy stronami umowy ryzyka wynikającego

z indeksacji kredytu, tj. wyrażenie wysokości zobowiązania konsumenta w walucie

obcej, której kurs podlega nieograniczonym zmianom bez zagwarantowania

w umowie jakichkolwiek mechanizmów, które mogłyby ograniczyć związane z tym

ryzyko.

Sąd Okręgowy za abuzywne uznał również postanowienia różnicujące

wysokość kursu waluty indeksacji przyjętego do przeliczeń kwoty kredytu z PLN na

CHF, a następnie przeliczeń wysokości wymaganej spłaty z CHF na PLN oraz

postanowienia pozwalające kredytodawcy na swobodne ustalenie wysokości

każdego z tych kursów. Taki charakter miały: (a) § 9 ust. 2 umowy w zakresie, w jakim

przewiduje zastosowanie kursu kupna do przeliczania wypłaconych środków do CHF,

(b) § 10 ust. 3 umowy w zakresie, w jakim przewiduje, że wysokość zobowiązania

II CSKP 269/24

5

będzie ustalana jako równowartość wymaganej spłaty wyrażonej w CHF, po jej

przeliczeniu po kursie sprzedaży waluty. Te same postanowienia umowne zostały

uznane za niedozwolone w zakresie, w jakim zakładają, że przeliczenia mają

nastąpić po kursach walut określonych w bankowej tabeli kursów.

Abuzywność wymienionych postanowień umownych prowadzi w efekcie do

upadku całej umowy, a więc jej nieważności.

Sąd Okręgowy oddalił powództwo w zakresie, w jakim powódka domagała się

na podstawie art. 410 k.c. zwrotu świadczeń spełnionych na rzecz banku w złotych.

Uznał, że miały one podstawę prawną, gdyż stanowiły wykonanie obowiązku zwrotu

bankowi środków pieniężnych uprzednio jej wydanych przez bank. Roszczenie

powódki w tym zakresie zostało ocenione jako sprzeczne z zasadami współżycia

społecznego (art. 411 pkt 2 k.c.). Natomiast świadczenie spełnione przez powódkę

w CHF nie było równoważne zwrotowi wypłaconego w złotych świadczenia banku

ani też nie mogło być zaliczone na poczet sumy, którą powódka ma obowiązek

zwrócić pozwanemu, ponieważ ani umowa, ani ustawa nie określają właściwego

kursu, po którym należałoby przeliczyć kwoty uiszczone w CHF na złote. Z tej

przyczyny Sąd Okręgowy zasądził na rzecz powódki wyłącznie żądaną przez nią

kwotę świadczenia spełnionego w CHF.

Wyrokiem z 21 marca 2022 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie zmienił wyrok

Sądu Okręgowego z 8 maja 2018 r. w punkcie pierwszym częściowo w ten sposób,

że oddalił powództwo o zapłatę: (a) kwoty 54.944,80 CHF, (b) odsetek ustawowych

za opóźnienie liczonych od kwoty 17.798,36 CHF za okres od 30 maja 2017 r.;

(c) odsetek ustawowych za opóźnienie liczonych od kwoty 37.146,44 CHF za okres

od 24 kwietnia 2018 r.; (d) odsetek ustawowych za opóźnienie liczonych od kwoty

18.550,98 CHF za okres od 24 kwietnia 2018 r. do 16 grudnia 2021 r. oraz oddalił

apelację pozwanego w pozostałej części.

Sąd Apelacyjny zaakceptował ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego i co do

zasady także ich ocenę prawną w świetle art. 3851-3854 k.c. i dyrektywy Rady

93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach

konsumenckich (Dz.U. L 95 z 21.4.1993; dalej - dyrektywa 93/13).

O częściowym uwzględnieniu apelacji zadecydowało uwzględnienie przez

II CSKP 269/24

6

Sąd Apelacyjny zarzutu potracenia dochodzonej przez powódkę wierzytelności

z wierzytelnością przysługującą pozwanemu w wysokości 235.152,74 zł z tytułu

obowiązku zwrócenia mu świadczenia nienależnego wypłaconego powódce na

podstawie umowy, a odpowiadającego – po przeliczeniu dokonanym przez Sąd

Apelacyjny po średnim kursie NBP 4,2798 zł z dnia złożenia oświadczenia

materialnoprawnego o potrąceniu, tj. z 9 lutego 2022 r. – kwocie 54.944,80 CHF.

Złożenie przez pozwanego materialnoprawnego oświadczenia o potrąceniu wraz

z zarzutem procesowym prowadziło do częściowego wygaśnięcia wierzytelności

dochodzonej i zasądzonej na rzecz powódki (art. 498 § 2 k.c.).

Za bezzasadny uznał Sąd Apelacyjny zarzut powódki o braku możliwości

podniesienia przez pozwanego zarzutu potrącenia z uwagi na wcześniejsze

zapłacenie przez powódkę pozwanemu kwot 28.403,05 zł oraz 102.319,23 CHF,

gdyż powódka zapłaciła je w wykonaniu zawartej przez strony umowy kredytu, a więc

z innego tytułu prawnego, aniżeli przysługująca obecnie pozwanemu wierzytelność

wobec powódki. Pozwany nie mógł zatem dokonać na podstawie art. 451 k.c.

prostego zaliczenia wpłaconych przez powódkę kwot na poczet przysługującej mu

wierzytelności z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia, zgodnie z przyjętą

w orzecznictwie ostatecznie teorią dwóch kondykcji.

Wierzytelność banku o zwrot nienależnego świadczenia, stanowiąca

przedmiot dokonanego potrącenia, była wymagalna. Roszczenie o zwrot

nienależnego świadczenia wynika z zobowiązania o charakterze bezterminowym,

które zgodnie z art. 455 k.c. staje się wymagalne niezwłocznie po wezwaniu dłużnika

do wykonania zobowiązania. Pozwany oświadczeniem z 31 stycznia 2022 r.,

doręczonym powódce 2 lutego 2022 r., wezwał ją do zapłaty kwoty stanowiącej

przedmiot wierzytelności przedstawionej do potrącenia. Materialnoprawne

oświadczenie pozwanego o potrąceniu złożone zostało w sposób stanowczy

i bezwarunkowy. Charakter warunkowy (ewentualny) miał natomiast złożony przez

pozwanego procesowy zarzut potrącenia, podniesiony na wypadek uznania umowy

kredytu za umowę nieważną. Stanowisko dopuszczające tzw. ewentualny procesowy

zarzut potrącenia, zgłaszany przez pozwanego na wypadek, gdyby objęta żądaniem

pozwu wierzytelność, którą pozwany kwestionuje, została uznana przez sąd za

uzasadnioną, zostało przyjęte w orzecznictwie Sądu Najwyższego (zob. m.in. wyroki

II CSKP 269/24

7

Sądu Najwyższego z 22 listopada 1968 r., I CR 538/68, z 14 czerwca 2013 r.,

V CSK 389/12, a także uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z 15 maja 2014 r., III CZP 88/13 oraz uchwała Sądu Najwyższego

z 25 lipca 2019 r., III CZP 18/19).

Zgodnie z § 1 ust. 1 umowy kredytowej, kredyt udzielony powódce wyniósł

235.162,74 zł i taka kwota (pomniejszona o 10 zł) stanowi przedmiot roszczenia

pozwanego przedstawionego do potrącenia.

Określony w art. 499 zdanie drugie k.c. wsteczny skutek potrącenia niweczy

powstały stan opóźnienia w spełnieniu świadczenia objętego zarzutem potrącenia

i naliczonych z tego tytułu odsetek. Tym samym uwzględniając zarzut potrącenia co

do kwoty 54.944,80 CHF i oddalając w tym zakresie powództwo, Sąd Apelacyjny

oddalił również powództwo o odsetki ustawowe za opóźnienie liczone od kwoty

zasądzonej na rzecz powódki. Opóźnienie pozwanego w spełnieniu świadczeń

dochodzonych przez powódkę powstało bowiem po poinformowaniu jej

o konsekwencjach nieskuteczności (nieważności) kwestionowanych postanowień

umownych i złożeniu oświadczenia, że akceptuje upadek umowy z uwagi na

abuzywność jej głównych postanowień. Dopiero z tą chwilą brak podstawy prawnej

świadczeń stał się definitywny, a strony mogły zażądać skutecznie zwrotu

nienależnego świadczenia.

Powódka została pouczona o skutkach trwałej bezskuteczności (nieważności)

umowy kredytowej w toku postępowania apelacyjnego i w piśmie z 13 grudnia 2021 r.

oświadczyła, że jest świadoma konsekwencji nieważności umowy i podtrzymuje

swoje żądanie (wyraża zgodę) stwierdzenia jej nieważności. Pismo to wpłynęło do

Sądu 16 grudnia 2021 r. Sąd Apelacyjny przyjął, że tego samego dnia doręczone

zostało pełnomocnikowi pozwanego i wówczas umowa kredytowa stała się

definitywnie bezskuteczna (nieważna), rodząc po obu stronach obowiązek zwrotu

spełnionych świadczeń. Z tych przyczyn Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżone

rozstrzygnięcie w przedmiocie odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty

nieobjętej zarzutem potrącenia, oddalając żądanie powódki co do okresu sprzed

17 grudnia 2021 r.

Powódka zaskarżyła wyrok Sądu Apelacyjnego z 21 marca 2022 r. w punkcie

II CSKP 269/24

8

II, w którym Sąd Apelacyjny oddalił jej roszczenie o zasądzenie odsetek ustawowych

za opóźnienie od kwoty 17.798,36 CHF od 30 maja 2017 r., od kwoty 37.146,44 CHF

od 24 kwietnia 2018 r. oraz od kwoty 18.550,98 CHF od 24 kwietnia 2018 r.

do 16 grudnia 2021 r.

W skardze kasacyjnej powódka zarzuciła, że orzeczenie to zostało wydane

z naruszeniem prawa materialnego, tj.: - art. 481 § 1 k.c. w zw. z art. 455 k.c. oraz

art. 476 k.c. w związku z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 i art. 3851 k.c. przez przyjęcie,

że roszczenie konsumenta staje się wymagalne z chwilą dotarcia do drugiej strony

oświadczenia konsumenta co do świadomości skutków nieważności umowy i braku

zgody na dalsze trwanie umowy zawierającej abuzywne klauzule waloryzacyjne; -

art. 2 oraz art. 76 Konstytucji oraz art. 12 i art. 169 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii

Europejskiej w zw. z art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej w zw. z art. 38 Karty

Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 3851 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1

dyrektywy 93/13 przez naruszenie zasady równowartości i skuteczności

w egzekwowaniu praw przyznanych prawem europejskim przez gorsze traktowanie

konsumenta wnoszącego o zwrot świadczeń nienależnych spełnionych na podstawie

umowy, która została uznana za nieważną wskutek eliminacji postanowień

nieuczciwych w rozumieniu dyrektywy 93/13 oraz art. 3851 k.c. w stosunku do osoby

dochodzącej zwrotu świadczenia nienależnego na podstawie przepisów krajowych,

przez uznanie, że roszczenie powodów stało się wymagalne dopiero z chwilą

dotarcia ich oświadczenia do pozwanego, co skutkowało pozbawieniem powódki

prawa do otrzymania odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia wymagalności

roszczenia określonego przez Sąd Okręgowy na 30 maja 2017 r. (data złożenia przez

pozwanego odpowiedzi na pozew) oraz 24 kwietnia 2018 r. (15 dzień od dnia

doręczenia pozwanemu pisma zawierającego rozszerzenie powództwa) do dnia

złożenia takiego oświadczenia; - art. 481 § 1 k.c. w zw. z art. 455 k.c.

oraz art. 476 k.c. w związku z art. 499 k.c. przez na przyjęcie, że powódce nie

przysługuje roszczenie o zapłatę odsetek ustawowych za opóźnienie za okres od

dnia upływu terminu wskazanego w wezwaniu do zapłaty do dnia złożenia

oświadczenia o potrąceniu z uwagi na podniesiony zarzut potrącenia, podczas gdy

oświadczenie o potrąceniu złożone drugiej stronie ma moc wsteczną od chwili, kiedy

potrącenie stało się możliwe, a zatem z chwilą zaistnienia przesłanek z art. 498 k.c.,

II CSKP 269/24

9

ale nie wpływa na roszczenia należne przed tym momentem.

Powódka wniosła o uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego w zaskarżonej

części i jego zmianę przez zasądzenie od pozwanego na jej rzecz odsetek

ustawowych za opóźnienie od kwoty 18.550,98 CHF z ustawowymi odsetkami za

opóźnienie od 24 kwietnia 2018 r. oraz odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty

17.798,36 CHF od 30 maja 2017 r. do 9 lutego 2022 r. a także od kwoty

37.146,44 CHF od 24 kwietnia 2018 r. do 9 lutego 2022 r., a ewentualnie o uchylenie

wyroku Sądu Apelacyjnego w zaskarżonej części i przekazanie sprawy w tym

zakresie do ponownego rozpoznania przez Sąd Apelacyjny.

20 lipca 2023 r. Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy ogłosił upadłość

pozwanego i wyznaczył syndyka masy upadłości. W związku tymi zdarzeniami

postępowanie w niniejszej sprawie zostało zawieszone postanowieniem i podjęte

z udziałem wyznaczonego syndyka.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Przed przejściem do oceny podstaw kasacyjnych należało zauważyć, że

postanowienie Sądu Najwyższego z 29 lutego 2024 r. o przyjęciu skargi kasacyjnej

do rozpoznania zostało wydane w jednoosobowym składzie, w którym orzekał sędzia

powołany do pełnienia urzędu sędziego Sądu Najwyższego na podstawie uchwały

Krajowej Rady Sądownictwa nr 330/2018 z 28 sierpnia 2018 r. Skład Sądu

Najwyższego orzekający w tym przedmiocie należało w związku z tym uznać za

objęty skutkami uchwały składu połączonych izb Cywilnej, Karnej oraz Pracy

i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r.,

BSA I-4110-1/20, OSNC 2020, nr 4, poz. 34, wyroków Europejskiego Trybunału Praw

Człowieka z 8 listopada 2021 r., nr 49868/19 i 57511/19, Dolińska-Ficek i Ozimek

przeciwko Polsce i z 23 listopada 2023 r., nr 50849/21, Wałęsa przeciwko Polsce,

a także wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 21 grudnia 2023 r.,

C-718/21, LG, ECLI:EU:C:2023:1015 oraz wyroku Europejskiego Trybunału Praw

Człowieka z 4 września 2025 r., C-225/22.

O rozpoznaniu skargi kasacyjnej zadecydowały okoliczności objaśnione

m.in. w punktach I wyroków z 20 listopada 2025 r., II CSKP 2339/22, z 7 listopada

2025 r., II CSKP 273/23 i z 10 października 2025 r., II CSKP 422/25.

II CSKP 269/24

10

2. Konsekwencją zakwalifikowania postanowienia umownego jako

niedozwolonego w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c. jest działająca ex lege sankcja jego

bezskuteczności, połączona z przewidzianą w art. 3851 § 2 k.c. zasadą związania

stron umową w pozostałym zakresie (zob. uchwały Sądu Najwyższego: z 29 czerwca

2007 r., III CZP 62/07, OSNC 2008, nr 7-8, poz. 87; z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21,

OSNC 2021, nr 9, poz. 56; wyroki Sądu Najwyższego z 30 maja 2014 r.,

III CSK 204/13; z 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16; z 24 października 2018 r.,

II CSK 632/17). Również art. 6 ust. 1 dyrektywy nr 93/13 wymaga, żeby nieuczciwy

warunek umowny został uznany za niezastrzeżony, a zatem niewywołujący skutków

wobec konsumenta. Co do zasady sąd krajowy nie ma bowiem kompetencji do

zmiany treści takiego nieuczciwego warunku umownego (zob. np. wyroki Trybunału

Sprawiedliwości UE z 26 marca 2019 r., C-70/17, z 21 grudnia 2016 r., C-154/15).

Jeżeli w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego do

CHF zawarte są klauzule abuzywne, konsument może następczo udzielić

„świadomej, wyraźnej i wolnej zgody” na te postanowienia i w ten sposób

jednostronnie „przywrócić” im skuteczność (zob. uchwała Sądu Najwyższego

z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21). Umowa upada, a jej strony muszą się rozliczyć

(art. 410 k.c.), gdy konsument manifestuje brak woli związania niedozwolonymi

postanowieniami.

W przypadku dochodzenia przez konsumenta zwrotu świadczeń spełnionych

w wykonaniu nieważnej umowy w CHF zastosowanie ma polskie prawo materialne,

a zatem art. 481 k.c., który nie różnicuje ustawowych odsetek za opóźnienie

w zależności od waluty, w jakiej została zasądzona należność główna (zasada lege

non distinguente). Odsetki ustawowe za opóźnienie mogą być zatem zasądzane

również od świadczeń wyrażonych w walucie obcej (zob. m.in. uchwałę połączonych

Izb Sądu Najwyższego z 12 czerwca 1981 r., V PZP 3/81, OSNC 1982, nr 7, poz. 92,

wyrok Sądu Najwyższego z 9 października 2008 r., V CSK 63/08, OSNC 2009,

nr 10 poz. 143; postanowienia Sąd Najwyższego z 29 maja 2025 r., I CSK 126/24

i z 6 listopada 2025 r., I CSK 275/24).

W orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, że roszczenia z tytułu nienależnego

świadczenia mają charakter bezterminowy (zob. np. uchwały Sądu Najwyższego

II CSKP 269/24

11

z 6 marca 1991 r., III CZP 2/19, OSNC 1991, nr 7, poz. 93, i z 26 listopada 2009 r.,

III CZP 102/09, OSNC 2010, nr 5, poz. 75; wyroki Sądu Najwyższego: z 17 grudnia

1976 r., III CRN 289/76, z 22 marca 2001 r., V CKN 769/00, OSNC 2001, nr 11,

poz. 166; z 24 kwietnia 2003 r., I CKN 316/01, OSNC 2004, nr 7-8, poz. 117,

z 28 kwietnia 2004 r., V CK 461/03, z 11 marca 2010 r., IV CSK 401/09, z 8 lipca

2010 r., II CSK 126/10, z 28 sierpnia 2013 r., V CSK 362/12, z 9 sierpnia 2016 r.,

II CSK 760/15, z 9 lutego 2017 r., IV CSK 171/16, z 29 września 2017 r.,

V CSK 642/16). Termin spełnienia takiego świadczenia podlega wyznaczeniu

zgodnie z art. 455 k.c. Powinno być ono zatem spełnione niezwłocznie po wezwaniu

skierowanym przez zubożonego. Nie oznacza to, że natychmiast, lecz bez zbędnej

zwłoki, przy uwzględnieniu charakteru danego roszczenia. W wyroku z 7 grudnia

2023 r., C-140/22, Trybunał Sprawiedliwości UE uznał, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1

dyrektywy nr 93/13 – w kontekście nieważności umowy kredytowej ze względu na

przewidziane w niej abuzywne postanowienia – należy interpretować w ten sposób,

że stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą

wykonywanie praw, które konsument wywodzi z tej dyrektywy, jest uzależniona od

złożenia przez tego konsumenta przed sądem oświadczenia, w którym twierdzi on,

że nie wyraża zgody na utrzymanie w mocy tego abuzywnego warunku oraz że jest

świadomy konsekwencji tego uznania nieważności umowy oraz wyraża on zgodę na

uznanie umowy za nieważną. Nie ma zatem podstaw do oczekiwania od

konsumenta, żeby oświadczenie o braku woli pozostawania w relacji umownej

z bankiem składał w jakiejś sformalizowanej procedurze przed sądem. Wezwanie

skierowane do banku o zwrot uiszczonych na jego rzecz rat z powołaniem się na

nieważność umowy lub abuzywność postanowień umownych spełnia wymagania

wezwania, o którym mowa w art. 455 k.c. Niewątpliwie zaś doręczenie odpisu pozwu

czyni zadość jednoznacznemu wezwaniu do zapłaty.

Trafnie zatem powódka zarzuca, że bezzasadnie Sąd Apelacyjny określił datę

wymagalności roszczeń odsetkowych powódki od kwot objętych jej żądaniem na

9 lutego 2022 r. W związku z tą konstatacją konieczne jest stwierdzenie, w jakiej

dacie wymagalne stało się roszczenie powódki o zasądzenie na jej rzecz kwot

18.550,98 CHF, 17.798,36 CHF i 37.146,44 CHF i orzeczenie o tych odsetkach od

wymagalności tych kwot, z uwzględnieniem jednak, że pozwany w toku

II CSKP 269/24

12

postępowania w sprawie dążył do rozliczenia się z powódką przez potrącenie,

a oświadczenie złożone przez niego stosownie do art. 496 i art. 497 k.c., zostało

ocenione jako procesowo skuteczne w związku z podniesieniem stosownego zarzutu

z zachowaniem wymagań określonych w art. 2031 k.c., a – zgodnie z art. 499 zdanie

drugie k.c. – oświadczenie ma moc wsteczną od chwili, kiedy potrącenie stało się

możliwe.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c. oraz – co do

kosztów postępowania – art. 108 § 2 k.p.c. w zw. z art. 39821 i art. 391 § 1 k.p.c.,

orzeczono jak w sentencji.

Grzegorz Misiurek

Roman Trzaskowski

Marta Romańska

[dr]

[a.ł]