Kredyt indeksowany do franka. Bank bezskutecznie powoływał się na prawo zatrzymania

Wyrokiem z 28 października 2021 r., wydanym w sprawie z powództwa A.P. i

W.P. przeciwko Bankowi spółce akcyjnej w W., Sąd Okręgowy w Piotrkowie

Trybunalskim ustalił, że zawarta przez strony 14 lutego 2008 r. umowa kredytu

hipotecznego numer […] jest nieważna w całości oraz zasądził od pozwanego na

rzecz powodów łącznie 68 845,28 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od

14 listopada 2020 r. do dnia zapłaty.

Wyrokiem z 19 października 2022 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi oddalił apelację.

Sąd drugiej instancji ustalił, że 14 lutego 2008 r. strony zawarły umowę kredytu

hipotecznego waloryzowanego kursem CHF. Kredyt został udzielony w wysokości

166 000,00 zł i indeksowany do waluty franka szwajcarskiego. Spłatę rozłożono na

198 miesiące, z czego 2 raty w okresie karencji. Kredyt został oprocentowany według

zmiennej stopy procentowej, której wysokość w dniu zawarcia umowy została

określona na 3,7567%. Zabezpieczenie kredytu stanowiła hipoteka kaucyjna do

wysokości 282 200. Celem kredytu była spłata 146 000 zł innej należności oraz

sfinansowanie wykończenia i budowy domu. Kredyt został powodom wypłacony po

przeliczeniu wskazanej w umowie kwoty zgodnie z kursem kupna CHF wskazanej

w Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej w banku w dniu uruchomienia kredytu.

Okoliczność otrzymania oraz akceptacji postanowień Regulaminu i cennika

została przez powodów pisemnie potwierdzona w umowie kredytu.

Powodowie w dacie zawarcia umowy nie prowadzili działalności

gospodarczej, a kredyt został zaciągnięty na cele niezwiązane z taką działalnością.

Powodom zaproponowano kredyt indeksowany do CHF. Była to jedyna oferta.

Pracownik banku nie ostrzegał ich przed ryzykiem związanym z takim kredytem. Nie

przedstawił im symulacji pokazujących wzrost raty kredytu wraz ze wzrostem kursu

waluty obcej. Powodowie mieli świadomość, że kurs franka szwajcarskiego może się

zmienić, ale pracownik banku zapewniał, iż jest on stabilny. Nie byli informowani

o spreadzie walutowym i jego wysokości. Nie otrzymali projektu umowy do domu.

Podpisując umowę kierowali się zaufaniem do banku.

II CSKP 393/24

3

Powodowie systematycznie spłacają raty kredytowe, nie zawierali żadnego

aneksu do umowy poza wynikającym z ustawy antyspreadowej w 2015 r.,

umożliwiającym im spłatę we frankach, co czynią aktualnie. Zdają sobie sprawę ze

skutków unieważnienia umowy licząc się z obowiązkiem zwrotu bankowi kapitału.

Do 30 czerwca 2021 r. spłacili łącznie 117 519,88 zł i 32 037,05 CHF.

Sąd Apelacyjny przyjął, że kwestionowane postanowienia nie zostały

indywidualnie uzgodnione przez strony, a nadto, że powodowie nie zostali

odpowiednio poinformowani o ryzykach związanych z zaciągnięciem kredytu

indeksowanego do CHF. Brak indywidualnego uzgodnienia kwestionowanych

postanowień dotyczących indeksacji wynika z samego charakteru zawartych umów

- opartych o treść stosowanego przez bank wzorca umownego. Okoliczność tego

rodzaju, że konsument znał i rozumiał treść postanowienia oraz zgodził się na jego

wprowadzenie do umowy nie stoi na przeszkodzie uznaniu, iż nie zostało ono

indywidualnie uzgodnione, jeśli jego treść nie została sformułowana w toku negocjacji

z konsumentem. Powodowie nie zostali w sposób wyczerpujący i zrozumiały

poinformowani o skutkach, które wiążą się z zastosowaniem mechanizmu indeksacji.

Nie zobrazowano im skutków wzrostu kursu waluty przy uwzględnieniu parametrów

umowy zawieranej przez strony, nie przedstawiono im także historycznych wahań

waluty. Zapewniano ich natomiast o stabilności franka szwajcarskiego oraz że jest to

najbezpieczniejsza waluta.

Zdaniem Sądu drugiej instancji w niniejszej sprawie spełniony został wymóg

rażącego naruszenia interesów powodów oraz sprzeczności z dobrymi obyczajami

spornych postanowień umownych. W rezultacie nie ma wątpliwości co do ich

abuzywności. Konsekwencją tego jest brak związania nimi konsumenta.

Niedozwolonych postanowień nie da się zastąpić przepisami ogólnymi ani

przepisami dyspozytywnymi, zwłaszcza tymi, które wzeszły w życie po zawarciu

umowy.

Sąd Apelacyjny podkreślił, że strony powinny wzajemnie rozliczyć się ze

świadczeń, które od początku były nienależne. Faktycznym świadczeniem

przekazanym powodom były złotówki, skoro umowa okazała się nieważna w całości.

II CSKP 393/24

4

W ocenie Sądu drugiej instancji powodowie mieli interes w ustaleniu

nieważności umowy kredytu zawartej z pozwanym, niezależnie od zasadności

zgłaszanego równocześnie roszczenia pieniężnego.

Sąd Apelacyjny uznał, że brak jest jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, iż

samo rozłożenie zobowiązania powodów na raty stanowi świadczenie okresowe.

Sąd drugiej instancji wskazał, że powodowie wyraźną i stanowczą decyzję co

do kwestii, iż nie chcą utrzymania w mocy umowy wyrazili w piśmie z 2 listopada

2020 r., stanowiącym przedsądowe wezwanie do zapłaty albo zawarcia ugody.

Pismo to zostało doręczone pozwanemu 6 listopada 2020 r. Z tą datą należy zatem

wiązać możliwość uznania, że brak podstawy prawnej świadczenia stał się

definitywny, a strony mogły skutecznie żądać zwrotu nienależnych świadczeń.

Przedstawiony pogląd legł więc u podstaw przyjęcia, że pozwany popadł

w opóźnienie po upływie wyznaczonego 7-dniowego terminu do zapłaty, czyli od

14 listopada 2020 r., co uzasadniało zasądzenie odsetek ustawowych za opóźnienie

od tej daty.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego nie zasługiwał na uwzględnienie podniesiony

przez pozwanego na etapie postępowania apelacyjnego zarzut zatrzymania.

Powyższe orzeczenie zaskarżył skargą kasacyjną pozwany, zarzucając

naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, tj.:

1. art. 278 w zw. z art. 227 i w zw. z art. 391 k.p.c. przez zaniechanie

przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego na fakty wskazywane przez stronę

pozwaną w apelacji;

2. art. 378 § 1 w zw. z art. 387 § 21 pkt 2 k.p.c. przez zaniechanie rozpatrzenia

wszystkich zarzutów apelacji, tj. zarzutu braku tzw. „przymusu kantorowego”

w umowie kredytu;

3. art. 3851 § 1 i 2, art. 3852 k.c. w zw. z art. 1 ust. 2 i 6 ust. 1 Dyrektywy Rady

93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 roku w sprawie nieuczciwych warunków

w umowach konsumenckich (dalej: „dyrektywa 93/13”) oraz § 8 ust. 4 Regulaminu

kredytowania osób fizycznych w ramach usług bankowości hipotecznej w Banku S.A.

przez ich niewłaściwą wykładnię polegającą na uznaniu, że postanowienia zawarte

w § 2 ust. 2 i § 7 ust. 1 umowy kredytu zarówno w zakresie wprowadzenia do umowy

II CSKP 393/24

5

klauzuli ryzyka, jak i klauzuli odsyłającej (do Tabeli Kursów) mają abuzywny

charakter;

4. art. 3851 § 1 k.c. w zw. z art. 69 ust. 1 i 2 pkt ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku

- Prawo bankowe (dalej: „pr.bank.”) oraz w zw. z art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 2 i art. 6 ust.

1 dyrektywy 93/13 polegające na ich błędnej wykładni, a także art. 111 ust. 1 pkt 4

pr.bank. polegające na jego niezastosowaniu i błędnym przyjęciu, że postanowienia

umowy kredytu naruszają w sposób rażący interesy konsumenta i dobre obyczaje,

a także, że żadne z nich nie było uzgadniane indywidualnie z powodami, skoro bank

posługiwał się wzorcem umownym;

5. art. 3851 § 2 w zw. z art. 56, art. 354 § 1 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1

dyrektywy 93/13 i § 8 ust. 4 Regulaminu przez ich błędną wykładnię skutkującą

zaniechaniem ustalenia treści stosunku zobowiązaniowego stron po wyeliminowaniu

z umowy kredytu postanowień niedozwolonych;

6. art. 3851 § 2 w zw. z art. 65 § 1 i 2 oraz art. 358 § 2 i § 3 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1

i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 przez ich niezastosowanie wobec przyjęcia, że strony

nie umawiały sią na rozliczenie wg kursów średnich, podczas gdy art. 358 § 2 k.c.

jest normą dyspozytywną, która zgodnie z wykładnią dyrektywy 93/13 może znaleźć

zastosowanie do uzupełnienia tego typu „luki” w umowie;

7. art. 24 i 32 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. o Narodowym Banku Polskim w zw.

z uchwałą nr 47/2007 Zarządu NBP z 18 grudnia 2007 r. zmieniającą uchwałę

51/2002 Zarządu NBP z 23 września 2002 r. w zw. z art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1

dyrektywy 93/13 przez ich niezastosowanie, pomimo że wskazane przepisy stanowią

normę dyspozytywną, która zgodnie z wykładnią dyrektywy 93/13 może znaleźć

zastosowanie do uzupełnienia tego typu „luki” w umowie;

8. art. 4 w zw. z art. 1 ust. 1 lit. a) i lit. b) ustawy z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie

ustawy — Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw w zw. z art. 316 § 1 k.p.c.

i art. 1 ust. 2 dyrektywy 93/13 przez ich błędną wykładnię polegającą na

nieuwzględnieniu obowiązującego na dzień wyrokowania stanu prawnego, w którym

uznanie za niedozwolone postanowienia umownego zawierającego odesłanie do

tabeli kursów banku jest wyłączone z uwagi na przyznanie przez ustawodawcę

kredytobiorcom innych środków ochrony prawnej, w szczególności umożliwienie im

spłaty kredytu bezpośrednio w walucie obcej;

II CSKP 393/24

6

9. art. 189 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. przez jego niewłaściwe zastosowanie

i podzielenie stanowiska, że powód posiadał interes prawny w wytoczeniu

powództwa o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego w postaci umowy kredytu;

10. art. 118 i art. 120 w zw. z art. 405 w zw. z art. 410 § 2 k.c. przez ich błędną

wykładnię skutkującą uznaniem, że termin przedawnienia w sprawach dotyczących

kredytów indeksowanych oraz zwrotu świadczeń kredytobiorcy nie wynosi 3 lata, jak

i brak wzięcia pod uwagę, że w niniejszej sprawie termin ten należy liczyć nie od dnia

wyrażenia przez powoda (świadomej) decyzji o braku woli utrzymania umowy

w mocy, a od dnia, w którym „przeciętny konsument” powinien co najmniej zwrócić

uwagę na to, czy zawarta przez niego umowa kredytu nie posiada postanowień

abuzywnych;

11. art. 481 § 1 w zw. z art. 455 k.c. przez bezzasadne oddalenie w części apelacji

pozwanego w zakresie żądania o zapłatę odsetek za opóźnienie, gdy zgodnie

z zarzutem błędnego braku uwzględnienia zarzutu zatrzymania Sąd drugiej instancji

powinien co najmniej oddalić powództwo w zakresie odsetek w całości - zaś co

najmniej roszczenie w tym zakresie powinno być oddalone za okres do podjęcia

przez konsumenta ostatecznej i świadomej decyzji odnośnie braku woli utrzymania

zobowiązania - a co finalnie miało miejsce 1 lipca 2021 r.;

12. art. 487 w zw. z art. 496 oraz art. 497 k.c. przez ich błędną wykładnię skutkującą

uznaniem, że w sprawie nie może znaleźć zastosowania prawo, jak i zarzut

zatrzymania podniesiony przez pozwanego.

We wnioskach skarżący domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku

w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania; ewentualnie uchylenia

zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenia co do istoty sprawy przez zmianę

wyroku Sądu drugiej instancji w całości i oddalenie powództwa.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna okazała się nieuzasadniona.

W judykaturze Sądu Najwyższego dominuje zapatrywanie, że klauzule

kształtujące mechanizm indeksacji, zastrzeżone w umowie kredytu złotowego

indeksowanego do waluty obcej (denominowanego w walucie obcej), określają

główne świadczenie kredytobiorcy (zob. np. wyroki SN: z 11 grudnia 2019 r., V CSK

II CSKP 393/24

7

382/18, OSNC-ZD 2021, nr 2, poz. 20; z 21 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21; z 3 lutego

2022 r., II CSKP 459/22; z 9 kwietnia 2024 r., II CSKP 560/23). Pogląd ten uwzględnia

stanowisko Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, w orzecznictwie którego

podkreśla się, że za postanowienia umowne mieszczące się w pojęciu „głównego

przedmiotu umowy” w rozumieniu art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 należy uważać te,

które określają podstawowe świadczenia w ramach danej umowy i które z tego

względu charakteryzują tę umowę (zob. wyroki TSUE: z 30 kwietnia 2014 r., C-26/13,

Kásler i Káslerné Rábai, pkt 49-50; z 26 lutego 2015 r., C-143/13, Matei, pkt 54;

z 23 kwietnia 2015 r., C-96/14, Van Hove, pkt 33; z 20 września 2017 r., C-186/16,

Andriciuc i in., pkt 35). Za takie uznawane są klauzule indeksacyjne (waloryzacyjne),

jak i postanowienia odnoszące się do ustalonego w walucie obcej mechanizmu

waloryzacji świadczeń, które wiążą się z obciążeniem kredytobiorcy – konsumenta

ryzykiem zmiany kursu waluty i związanym z tym ryzykiem zwiększenia kosztu

kredytu (zob. wyroki TSUE: z 20 września 2017 r., C-186/16, Andriciuc i in., pkt 37;

z 20 września 2018 r., C-51/17, OTP Bank i OTP Faktoring, pkt 68; z 14 marca

2019 r., C-118/17, Dunai, pkt 48; z 3 października 2019 r., C-260/18, Dziubak,

pkt 44).

Klauzule waloryzacyjne, które nie zostały wyrażone w umowie kredytu

w sposób jasny i precyzyjny, podlegają badaniu pod kątem spełnienia przesłanek

z art. 3851 § 1 k.c. Wymaganie wyrażenia warunku umownego prostym

i zrozumiałym językiem nakazuje, by umowa przedstawiała w sposób przejrzysty

konkretne działanie mechanizmu, do którego odnosi się ów warunek, a także,

w zależności od przypadku, związek między tym mechanizmem a mechanizmem

przewidzianym w innych warunkach, tak by konsument był w stanie oszacować,

w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z tej umowy

konsekwencje ekonomiczne (zob. postanowienie SN z 3 października 2024 r., I CSK

2639/24).

Sąd Najwyższy wyjaśnił m.in. w wyroku z 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14

(OSNC 2016, nr 11, poz. 134), że postanowienia umowy (regulaminu), określające

zarówno zasady przeliczenia kwoty udzielonego kredytu na złotówki przy wypłacie

kredytu, jak i spłacanych rat na walutę obcą, pozwalające bankowi swobodnie

kształtować kurs waluty obcej, mają charakter niedozwolonych postanowień

II CSKP 393/24

8

umownych; kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi

obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Sprzeczność z dobrymi obyczajami

i naruszenie interesów konsumenta polega w tym przypadku na uzależnieniu

wysokości świadczenia banku oraz wysokości świadczenia konsumenta od

swobodnej decyzji banku. Zarówno przeliczenie kwoty kredytu na złotówki w chwili

jego wypłaty, jak i przeliczenie odwrotne w chwili wymagalności poszczególnych

spłacanych rat, służy określeniu wysokości świadczenia konsumenta. Takie

postanowienia, które uprawniają bank do jednostronnego ustalenia kursów walut, są

nietransparentne i pozostawiają pole do arbitralnego działania banku; obarczają

kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz naruszają równorzędność stron. Są

one niedopuszczalne, niezależnie od tego, czy swoboda przedsiębiorcy (banku)

w ustaleniu kursu jest pełna, czy też w jakiś sposób ograniczona, np. w razie

wprowadzenia możliwych maksymalnych odchyleń od kursu ustalanego

z wykorzystaniem obiektywnych kryteriów(zob. też np. wyrok SN z 19 grudnia

2024 r., II CSKP 243/24, i powołane tam orzecznictwo).

W celu ustalenia, czy konkretne postanowienie umowne jest „nieuzgodnione

indywidualnie”, należy zbadać, czy konsument miał na treść danego postanowienia

„rzeczywisty wpływ” (art. 3851 § 3 zd. 1 k.c.). Nie wystarczy wykazać, że druga strona

umowy dowiedziała się o treści klauzuli w odpowiednim czasie. Dowód zaistnienia

okoliczności indywidualnego uzgodnienia treści postanowienia umowy lub wzorca

umownego nie dotyczy przy tym jedynie faktu prowadzenia w tym przedmiocie

między stronami negocjacji, lecz wspólnego ustalenia ostatecznego brzmienia

klauzuli (osiągnięcia konsensu) w wyniku „rzetelnych i wyrównanych negocjacji”. Nie

może o tym zawsze decydować wzmianka o indywidualnym uzgodnieniu, która

w niektórych przypadkach ma za zadanie jedynie stworzyć pozór wspólnych ustaleń.

Przesłanki kształtowania praw i obowiązków konsumenta za pomocą

ocenianego w aspekcie ewentualnej abuzywności postanowienia w sposób

„sprzeczny z dobrymi obyczajami” i „rażąco naruszający jego interesy” są dwiema

różnymi okolicznościami, które należy w toku kontroli wykazywać odrębnie. Uznanie

postanowienia za niedozwolone wymaga łącznej realizacji obu przesłanek. Trafnie

przy tym wskazuje się, że postanowienie umowne, które rażąco narusza interesy

konsumenta, zawsze okazuje się sprzeczne z dobrymi obyczajami, natomiast

II CSKP 393/24

9

klauzula, której treść jest sprzeczna z dobrymi obyczajami, nie w każdym przypadku

równocześnie rażąco narusza interesy konsumenta. Dobrym obyczajem jest

kierowanie się zasadą szacunku wobec drugiego człowieka, a zatem sprzeczne

z dobrymi obyczajami są zachowania polegające na niedoinformowaniu, wywołujące

dezorientację czy błędne przekonanie, wykorzystywanie niewiedzy lub naiwności,

działania nieuczciwe czy nierzetelne, ukształtowanie stosunku prawnego

o charakterze zobowiązaniowym niezgodnie z zasadą równorzędności stron

(równowagi kontraktowej). Z dobrymi obyczajami kłóci się zatem takie postępowanie,

którego celem jest zdezorientowanie konsumenta, wykorzystanie jego niewiedzy lub

naiwności, ukształtowanie stosunku prawnego z naruszeniem zasady równości

stron. Chodzi więc o postępowanie, które potocznie jest rozumiane jako nieuczciwe,

nierzetelne, sprzeczne z akceptowanymi standardami działania. Ponadto dodaje się,

że sprawdzić należy, czy przedsiębiorca traktujący konsumenta w sposób

sprawiedliwy i słuszny mógłby racjonalnie spodziewać się, iż konsument ten przyjąłby

dane postanowienie w drodze negocjacji indywidualnych.

Natomiast za działania rażąco naruszające interesy konsumenta należy uznać

te, które są dla niego niekorzystne finansowo, wiążą się z nadmiernym wysiłkiem

organizacyjnym, polegają na nierzetelnym traktowaniu, wprowadzaniu w błąd czy

naruszaniu jego prywatności.

W niniejszej sprawie nie ma przekonujących argumentów opartych na

poczynionych ustaleniach faktycznych, z których wynikałoby, że pozwany wypełnił

obowiązek informacyjny oraz spełnił warunek indywidualnego uzgodnienia

postanowień umownych dotyczących szeroko rozumianych klauzul waloryzacyjnych,

we wskazanym powyżej rozumieniu. Z kolei naruszenie obowiązków: informacyjnego

oraz indywidualnego uzgodnienia wskazanych postanowień umownych sprawia, że

konsument potraktowany został nierzetelnie, a więc rażąco naruszono jego interesy,

co sprzeczne było – w chwili zawierania umowy – z dobrymi obyczajami. Należy

zwrócić uwagę bowiem, że wprawdzie w art. 3851 § 1 k.c. zostały wymienione różne

przesłanki kształtowania praw i obowiązków konsumenta za pomocą ocenianego

w aspekcie ewentualnej abuzywności postanowienia, to nie można tracić z pola

widzenia wskazanego powyżej wzajemnego przenikania się ich i uzupełniania.

II CSKP 393/24

10

Uznanie abuzywności głównych świadczeń stron, a takimi są postanowienia

zawierające klauzule kształtujące mechanizm indeksacji, zastrzeżone w umowie

kredytu złotowego indeksowanego do waluty obcej (denominowanego w walucie

obcej; zob. np. wyrok SN z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr 2,

poz. 20), pociąga za sobą dalsze konsekwencje. Problemy te zostały

w zdecydowanej większości rozwiązane w uchwale składu całej Izby Sądu

Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 (OSNC 2024, nr 12, poz. 118),

w której wskazano, że w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu

indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu

waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące,

w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia

zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa

lub zwyczajów. Jeżeli w wykonaniu umowy kredytu, która nie wiąże z powodu

niedozwolonego charakteru jej postanowień, bank wypłacił kredytobiorcy całość lub

część kwoty kredytu, a kredytobiorca dokonywał spłat kredytu, powstają samodzielne

roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia na rzecz każdej ze stron. W razie

niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu

indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym

zakresie. Jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej

postanowień, bieg przedawnienia roszczenia banku o zwrot kwot wypłaconych

z tytułu kredytu rozpoczyna się co do zasady od dnia następującego po dniu,

w którym kredytobiorca zakwestionował względem banku związanie

postanowieniami umowy. Jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego

charakteru jej postanowień, nie ma podstawy prawnej do żądania przez którąkolwiek

ze stron odsetek lub innego wynagrodzenia z tytułu korzystania z jej środków

pieniężnych w okresie od spełnienia nienależnego świadczenia do chwili popadnięcia

w opóźnienie co do zwrotu tego świadczenia.

Nie był również trafny zarzut naruszenia art. 189 k.p.c. W orzecznictwie Sądu

Najwyższego trafnie przyjmuje się, że kredytobiorca, mimo dochodzenia od banku

roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia ma również interes prawny w ustaleniu

braku związania umową kredytu, w szczególności jeżeli umowa nie została jeszcze

w całości wykonana (zob. np. wyroki: z 17 marca 2022 r., II CSKP 474/22, OSNC-

II CSKP 393/24

11

ZD 2022, nr 4, poz. 44; z 1 czerwca 2022 r., II CSKP 364/22, OSNC-ZD 2022, nr 4,

poz. 51 i z 6 marca 2024 r., II CSKP 2223/22 i powołane w nich orzecznictwo).

Ostatni zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 481 § 1 w zw. z art. 455

i z art. 496 w zw. z art. 497 k.c. w istocie ogniskuje się wokół problemu skuteczności

podniesionego przez pozwanego zarzutu zatrzymania. Niewątpliwie jego

uwzględnienie pozostaje w związku rozstrzygnięciem o odsetkach. Nie można

jednak pomijać, że aktualnie zarówno w judykaturze Sądu Najwyższego, jak

i orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej dominuje stanowisko, iż

w tożsamych okolicznościach, jak w niniejszej sprawie, brak podstaw do podniesienia

zarzutu zatrzymania.

TSUE uznał, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w sprawie

nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten

sposób, że stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie

z którą w kontekście stwierdzenia nieważności zawartej przez instytucję bankową

z konsumentem umowy kredytu hipotecznego z uwagi na nieuczciwy charakter

niektórych warunków tej umowy powołanie się przez tę instytucję na prawo

zatrzymania prowadzi do uzależnienia przysługującej konsumentowi możliwości

uzyskania przez niego zapłaty kwot, które zasądzono od wspomnianej instytucji ze

względu na skutki restytucyjne wynikające ze stwierdzenia nieuczciwego charakteru

tych warunków, od równoczesnego zaofiarowania przez rzeczonego konsumenta

zwrotu albo zabezpieczenia zwrotu całości świadczenia otrzymanego od tej samej

instytucji przez konsumenta na podstawie wspomnianej umowy, niezależnie od spłat

dokonanych już w wykonaniu tej umowy (zob. postanowienie z 8 maja 2024 r.,

C-424/22).

Z kolei w uchwale składu siedmiu sędziów z 19 czerwca 2024 r. (III CZP 31/23)

Sąd Najwyższy wskazał, że prawo zatrzymania (art. 496 k.c.) nie przysługuje stronie,

która może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony.

Nadto w najnowszym orzecznictwie uznano, że w razie dochodzenia od banku

zwrotu świadczenia spełnionego na podstawie umowy kredytu, która okazała się

niewiążąca, bankowi nie przysługuje prawo zatrzymania na podstawie art. 496

II CSKP 393/24

12

w z. z art. 497 k.c. (zob. uchwałę składu siedmiu sędziów SN z 5 marca 2025 r.,

III CZP 37/24).

W powyższym kontekście zarzuty naruszenia przepisów postępowania

również okazały się chybione. Dowód z opinii biegłego stał się zbędny, a nawiązanie

do problematyki tzw. „przymusu kantorowego” bezprzedmiotowe. Otóż – pomijając

okoliczność, że postanowienia Regulaminu jako stanowiące uzupełnienie zawartej

umowy niewątpliwie mieszczą się w kategorii tych, które nie zostały indywidualnie

uzgodnione z konsumentami – nadto należy wskazać, że skarżący powołał się na

§ 8 ust. 4 Regulaminu, który dotyczy kredytu w walucie obcej. Tymczasem umowa

stron opiewała na kredyt w złotych polskich.

Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 39814 k.p.c., oddalił skargę

kasacyjną pozwanego i zgodnie z art. 108 § 1 i art. 98 k.p.c. rozstrzygnął o kosztach

postępowania kasacyjnego.

Jacek Grela

Krzysztof Wesołowski

Ewa Stefańska

[S.J.]

[SOP]