Brat władał całym gospodarstwem jak właściciel. Zasiedzenie udziału siostry utrzymane

S.D. wniósł o stwierdzenie, że nabył z dniem 6 lutego 2019 r. przez

zasiedzenie własność udziału w wysokości 1/6 nieruchomości położonej

w miejscowości W., składającej się z działek nr [..] oraz w miejscowości G., gmina

W., składającej się z działek nr […], o łącznej powierzchni 8,8097 ha, dla której Sąd

Rejonowy w Łasku prowadzi księgę wieczystą nr […].

Postanowieniem z 5 maja 2022 r. Sąd Rejonowy w Łasku oddalił powyższy

wniosek (pkt 1) oraz orzekł o kosztach postępowania (pkt 2).

II CSKP 416/24

2

Postanowieniem z 17 sierpnia 2022 r. Sąd Okręgowy w Sieradzu zmienił

powyższe postanowienie Sądu Rejonowego w punkcie 1., nadając mu treść

stwierdzającą, że wnioskodawca nabył z dniem 1 stycznia 2020 r. przez

zasiedzenie własność udziału w wysokości 1/6 (jedna szósta) we współwłasności

ww. nieruchomości, należącego do uczestniczki postępowania D.K. (pkt I) oraz

rozstrzygnął o kosztach postępowania odwoławczego (pkt II).

Sąd Okręgowy podzielił w pełni ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd

Rejonowy i przyjął je za własne. Zgodnie z nimi L.D. i W.D., rodzice wnioskodawcy i

uczestniczki postępowania, byli na zasadzie wspólności ustawowej małżeńskiej

właścicielami ww. nieruchomości, a tytuł własności uzyskali na podstawie aktów

własności ziemi […] z 26 lipca 1974 r. i […] z 20 lutego 1975 r. W dniu 30 maja 1983

r. zmarła L.D. Spadek w zakresie gospodarstwa rolnego po zmarłej nabył jej mąż

W.D. oraz jej dzieci S.D. i D.K. po 1/ 3 części. W dniu 6 lutego 1989 r. przed

notariuszem P.C. w Państwowym Biurze Notarialnym w P. została sporządzona w

formie aktu notarialnego umowa przekazania gospodarstwa rolnego, na podstawie

której S.D. przekazał synowi S.D. swój udział wynoszący 4/6 części w ww.

nieruchomości. S.D. na nabytej nieruchomości ustanowił na rzecz zbywcy

dożywotnią służebność osobistą, polegająca na prawie korzystania z dwóch izb

budynku mieszkalnego od strony północnej i części wszystkich budynków

gospodarczych, oraz dożywotnie użytkowanie działki o powierzchni 30 arów, w

miejscu jednorazowo i dobrowolnie wyznaczonym przez uprawnionego. D.K., jako

współwłaścicielka gospodarstwa rolnego w 1/6 części, wyraziła zgodę na

ustanowienie tych praw rzeczowych.

Wnioskodawca mieszkał na działce siedliskowej i uprawiał grunty wchodzące

w skład opisanej nieruchomości. Wybudował budynek inwentarsko-składowy, na

którą to inwestycję zaciągnął pożyczkę w Banku Spółdzielczym w W. Składał

również wnioski o dotacje unijne i korzystał ze środków unijnych na dofinansowanie

produkcji rolniczej oraz samodzielnie płacił podatki. W decyzji o wysokości podatku

rolnego wymienieni byli wszyscy współwłaściciele, tj. S.D. i D.K.

Uczestniczka postępowania, jej mąż oraz syn udzielali pomocy

wnioskodawcy w prowadzeniu gospodarstwa rolnego. Taka pomoc była niezbędna

II CSKP 416/24

3

podczas nieobecności wnioskodawcy spowodowanej pobytem w zakładzie karnym

oraz w trakcie leczenia szpitalnego lub innej niedyspozycji uniemożliwiającej pracę

w gospodarstwie. W gospodarstwie pomagali wnioskodawcy również jego brat A.D.

i siostra T.N.

W dniu 21 lutego 2005 r. pomiędzy S.D. i P.W. została zawarta umowa

dzierżawy, na podstawie której wnioskodawca wydzierżawił udział w wysokości 5/6

części nieruchomości oraz przekazał posiadanie udziału w wysokości 1/6 części.

Uczestniczka D.K. nie zrzekała się swojego prawa do nieruchomości. Jej brat

S.D. deklarował, ze dokona z nią rozliczeń dotyczących współwłasności poprzez

spłatę lub wydzielenie dla niej działki.

Sąd Odwoławczy uzupełnił stan faktyczny, wskazując, że z zeznań

uczestniczki wynikało, iż po zawarciu umowy przekazania gospodarstwa rolnego

(udziału w tym gospodarstwie należącego do W.D.) była ona przekonana, że jej

brat – wnioskodawca jest jedynym właścicielem gospodarstwa. Za jedynego

właściciela gospodarstwa uważało także wnioskodawcę pozostałe rodzeństwo, tj.

A.D., J.W. i T.N.

Od postanowienia Sądu Okręgowego w Sieradzu skargę kasacyjną w całości

wywiodła uczestniczka postępowania, zarzucając naruszenie przepisu prawa

materialnego, tj. art. 172 § 1 k.c. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego

postanowienia w całości i oddalenie apelacji wnioskodawcy.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną wnioskodawca wniósł o jej oddalenie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna uczestniczki okazała się bezzasadna.

W judykaturze Sądu Najwyższego utrwalone jest stanowisko, zgodnie

z którym objęcie nieruchomości (jej części) w posiadanie za zgodą właściciela,

chociażby była ona jedynie dorozumiana, a następnie posiadanie nieruchomości

w zakresie przez właściciela określonym lub tolerowanym, świadczy z reguły

o posiadaniu zależnym (zob. postanowienia SN z 4 kwietnia 2012 r., I CSK 360/11;

z 20 września 2012 r., IV CSK 41/12 i z 12 kwietnia 2019 r., I CSK 368/18.).

Stanowisko to zachowuje aktualność zwłaszcza w sytuacjach, w których to

II CSKP 416/24

4

posiadanie ma źródło w relacjach rodzinnych, ponieważ odmienne podejście

mogłoby prowadzić do łatwego pozbawienia właścicieli przysługujących im

uprawnień (zob. postanowienie SN z 7 marca 2013 r., II CSK 462/12). Wprawdzie

zależny charakter posiadania może ulec zmianie na posiadanie samoistne, jednak

przekształcenie takie nie może ograniczać się do subiektywnego nastawienia

posiadacza, lecz musi znaleźć odzwierciedlenie w konkretnych i dających się

osadzić w czasie zewnętrznych aktach władztwa, stanowiących manifestację

właścicielskiego nastawienia posiadacza względem otoczenia (zob. postanowienia

SN z 16 października 2015 r., I CSK 885/14; z 18 maja 2023 r., I CSK 855/23; z 4

marca 2025 r., I CSK 1450/24).

Ustalenie in concreto istnienia i treści zamiaru władania rzeczą dla siebie,

z wszystkimi odcieniami woli, wymaga uwzględnienia nie tylko zewnętrznych,

zamanifestowanych przejawów posiadania, lecz również dalszych faktów,

chociażby takich jak wypowiedzi posiadacza wobec otoczenia, czy wystąpienia

wobec organów (zob. postanowienie SN z 10 września 2025 r., I CSK 4067/23).

Przyjmuje się, że w sprawie o zasiedzenie udziału we współwłasności do

takiej zmiany charakteru władztwa (ponad swój udział) konieczne jest

zamanifestowanie woli władania wyłącznie dla siebie i z wolą odsunięcia od

realizacji praw do rzeczy innych współwłaścicieli – wyraźnie ponad realizację

uprawnienia z art. 206 k.c., i uzewnętrznienie tej zmiany wobec innych

współwłaścicieli. Surowe wymagania wobec współwłaściciela zmieniającego zakres

posiadania samoistnego uzasadnione są bezpieczeństwem stosunków prawnych

i ochroną własności, która narażona byłaby na uszczerbek, gdyby współwłaściciel,

uprawniony do współposiadania całości rzeczy wspólnej, mógł łatwo doprowadzić

do utraty praw pozostałych współwłaścicieli powołując się na zmianę swojej woli,

a więc elementu subiektywnego. W konsekwencji o posiadaniu samoistnym

współwłaściciela nieruchomości nie przesądza sam fakt samodzielnego

wykonywania uprawnień i ponoszenia ciężarów związanych z korzystaniem

z nieruchomości, a nawet pokrywanie przez niego kosztów remontów

i modernizacji. Niewykonywanie prawa posiadania przez innego współwłaściciela

nie uprawnia do wniosku, że współwłaściciel posiadający przejął rzecz w samoistne

posiadanie (zob. np. postanowienie SN z 31 lipca 2025 r., I CSK 1887/24).

II CSKP 416/24

5

Ciężar udowodnienia przez jednego ze współwłaścicieli, że zmienił zakres

posiadania samoistnego, spoczywa na nim, wraz z niekorzystnymi skutkami, jakie

wiążą się z niewykazaniem w sprawie o zasiedzenie tego przymiotu. W tego rodzaju

sprawach wykluczone jest ustawowe domniemanie samoistności posiadania (zob.

m.in. postanowienia SN z 20 października 1997 r., II CKN 408/97, OSNC 1998, nr 4,

poz. 61; z 11 października 2002 r., I CKN 1009/00; z 7 stycznia 2009 r., II CSK

405/08; z 29 czerwca 2010 r., III CSK 300/09; z 20 września 2012 r., IV CSK 117/12;

z 2 marca 2012 r., II CSK 249/11; z 30 maja 2019 r. V CSK 218/18).

Przy powyższych stwierdzeniach należy podkreślić, że w niniejszej sprawie

Sąd Odwoławczy słusznie uznał, że doszło do zasiedzenia udziału w złej wierze

przez wnioskodawcę. Wnioskodawca spełnił bowiem ciążący na nim obowiązek

udowodnienia zakresu posiadania nieruchomości w większym zakresie niż wynikało

to z aktu notarialnego z 6 lutego 1989 r., gdyż władał samoistnie całą

nieruchomością. Trafnie Sąd Okręgowy ocenił, że to wnioskodawca jako jedyny

decydował o uprawach, hodowli, remontach, sam płacił podatki i pobierał pożytki.

W odbiorze zewnętrznym to wnioskodawca był wyłącznym posiadaczem całego

gospodarstwa rolnego.

Mając na uwadze powyższe rozważania nie budziło wątpliwości Sądu drugiej

instancji, że wnioskodawca manifestował władanie całością gospodarstwa

wyłącznie dla siebie, jak posiadacz samoistny. Znamienne przy tym jest to, że

skarżąca zeznała na rozprawie 15 kwietnia 2021 r., że nie wiedziała przez dłuższy

czas, iż ziemia należy także do niej, a wiedzę taką powzięła dopiero w 2002 r. Jej

mąż także nie potrafił sprecyzować, kiedy D.K. dowiedziała się o przysługującym jej

udziale w prawie własności nieruchomości. Ponadto zarówno sąsiedzi, jak i

pozostała część rodzeństwa za jedynego właściciela nieruchomości uznawali

jedynie S.D. Wbrew wywodom zawartym w skardze kasacyjnej nie chodziło o to,

czy uczestniczka postępowania „zrzekła się” swojego prawa do nieruchomości (w

zakresie udziału w prawie własności), ale o to, czy wnioskodawca objął

nieruchomość w posiadanie samoistne w zakresie przekraczającym przysługujący

jemu udział, a więc z uwzględnieniem art. 206 k.c., manifestując to na zewnątrz.

II CSKP 416/24

6

Należy przy tym zwrócić uwagę, że w myśl art. 3983 § 3 k.p.c. podstawą skargi

kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów.

Obejmuje to również sytuację, gdy pod pretekstem naruszenia prawa materialnego

skarżący kasacyjnie zmierza do podważenia ustaleń faktycznych bądź dokonanej

oceny zebranego w toku instancji materiału dowodowego (zob. np. postanowienie

SN z 10 października 2025 r., II CSKP 463/25). Sąd Najwyższy jest związany

ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia.

W powyższej sytuacji zarzut błędnej wykładni art. 172 § 1 k.c., polegającej

na błędnym przyjęciu, iż zamanifestowanie przez zasiadującego zamiany zakresu

pojadania samoistnego nie wiązało się z aktywnością i działaniem z jego strony,

okazał się chybiony. Poczynione bowiem ustalenia faktyczne, którymi Sąd

Najwyższy jest związany, jednoznacznie wskazują na spełnienie przez

wnioskodawcę obowiązku wykazania ponad wszelką wątpliwość przesłanki

zasiedzenia w postaci władania nieruchomością jak właściciel, zaś zarzuty skargi

kasacyjnej sprowadzały się tak naprawdę do zakwestionowania stanu faktycznego

ustalonego przez Sąd Okręgowy i poczynionej przez ten Sąd oceny zebranego

w sprawie materiału dowodowego.

Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy, na podstawie art. 39814 w zw.

z art. 13 § 2 k.p.c., oddalił skargę kasacyjną uczestniczki. O kosztach postępowania

kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 520 § 1 k.p.c.

Adam Doliwa

Tomasz Szanciło

Marcin Trzebiatowski

(P.H.)

[a.ł]