Bank musi zapłacić odsetki od kredytu frankowego od wezwania, SN oddalił apelację

Po modyfikacji powództwa skierowanego przeciwko Bankowi […] w […], w

piśmie procesowym z 15 listopada 2019 r., A.D. i S.D. domagali się ustalenia, że

zawarta przez nich z pozwanym umowa kredytu hipotecznego jest nieważna oraz

zasądzenia na ich rzecz solidarnie (ewentualnie łącznie) od pozwanego kwoty 116

215,84 zł oraz kwoty 69 648,71 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie

liczonymi od 26 kwietnia 2017 r. do dnia zapłaty tytułem zwrotu spłaconych rat

kredytu w wykonaniu nieważnej umowy. W piśmie zawarto także roszczenie

ewentualne.

Sąd Okręgowy w Warszawie, wyrokiem z 11 marca 2022 r., ustalił nieważność

umowy kredytu hipotecznego indeksowanego do waluty CHF, zawartej pomiędzy

S.D. i A.D., a Bankiem1 […] S.A. Spółka Akcyjna Oddział w Polsce w […] (obecnie:

Bank […] w […]) 27 lutego 2008 r. i zasądził od pozwanego na rzecz powodów

łącznie kwotę 116 215,84 zł oraz kwotę 69 096,25 CHF wraz z ustawowymi

odsetkami za opóźnienie od 26 kwietnia 2017 r. do dnia zapłaty (pkt 1); oddalił

powództwo w pozostałym zakresie (pkt 2); obciążył pozwanego kosztami procesu

(pkt 3).

W zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia skargi kasacyjnej Sąd Okręgowy

ustalił, że powodowie 27 lutego 2008 r. zawarli umowę o kredyt hipoteczny,

indeksowany kursem CHF na kwotę 630 000 zł. Zgodnie z regulaminem kredytu

wypłata kredytu następowała w złotych według kursu nie niższego niż kurs kupna

zgodnie z Tabelą obowiązującą w momencie wypłaty środków z kredytu,

a w przypadku wypłaty kredytu w transzach, stosowano kurs nie niższy niż kurs

kupna zgodnie z Tabelą obowiązującą w momencie wypłaty poszczególnych transz.

Saldo zadłużenia z tytułu kredytu miało być wyrażone w walucie obcej i być obliczane

według kursu stosowanego przy uruchomieniu kredytu, a w przypadku wypłaty

kredytu w transzach, obliczane miało być według kursów stosowanych przy wypłacie

poszczególnych transz. Raty kredytu podlegające spłacie wyrażone były w walucie

obcej i w dniu wymagalności raty kredytu pobierane miały być z rachunku bankowego

kredytobiorcy według kursu sprzedaży zgodnie z Tabelą obowiązującą w banku na

II CSKP 432/23

3

koniec dnia roboczego poprzedzającego dzień wymagalności raty spłaty kredytu;

jeśli dzień wymagalności raty kredytu przypadał na dzień wolny od pracy,

zastosowanie miał mieć kurs sprzedaży zgodnie z tabelą obowiązującą w banku na

koniec ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień wymagalności raty spłaty

kredytu. Powodowie spłacali kredyt w złotówkach, a następnie we frankach

szwajcarskich.

Pismem z 11 kwietnia 2017 r. powodowie wezwali pozwanego do zwrotu kwot

116.215,84 zł i 46.371,14 CHF, a także wszystkich kwot zapłaconych po tej dacie,

w terminie 7 dni od otrzymania wezwania. Bank odebrał pismo 18 kwietnia 2017 r.

Uzasadniając uwzględnienie powództwa Sąd pierwszej instancji stwierdził

w szczególności, że klauzule umowne regulujące zmienne oprocentowanie kredytu

oraz jego indeksację do waluty obcej stanowią niedozwolone postanowienia

w rozumieniu art. 3851§ 1 k.c. Przyjmując niemożność utrzymania umowy w mocy ze

względu na jej nieważność, zasądził od pozwanego na rzecz powodów zwrot

dotychczas spłaconych rat kredytu tytułem zwrotu świadczenia z odsetkami

ustawowymi za opóźnienie od 26 kwietnia 2017 r., tj. od daty doręczenia pozwanemu

wezwania do zapłaty kwot dochodzonych pozwem.

Wyrokiem z 24 października 2022 r., Sąd Apelacyjny w Warszawie, na skutek

apelacji pozwanego, zmienił zaskarżony wyrok częściowo w punkcie pierwszym

w ten sposób, że oddalił powództwo o zapłatę odsetek ustawowych za opóźnienie

od kwot 116 215,84 zł i 69 096,25 CHF od 26 kwietnia 2017 r. do 23 listopada

2021 r. (pkt I); oddalił apelację w pozostałej części (pkt II); orzekł o kosztach

postępowania (pkt III).

Uzasadniając częściowe uwzględnienie apelacji Sąd odwoławczy wyjaśnił, że

odmiennie niż Sąd pierwszej instancji ocenił moment wymagalności świadczeń

dochodzonych przez powodów. Podzielił stanowisko, zgodnie z którym umowa

kredytu indeksowanego kursem waluty obcej dotknięta jest początkowo sankcją

bezskuteczności zawieszonej. Sytuacja ulega zmianie dopiero w razie potwierdzenia

klauzuli abuzywnej przez konsumenta, kiedy to klauzula oraz umowa stają się

skuteczne z mocą wsteczną, albo odmowy jej potwierdzenia (upływu rozsądnego

czasu do potwierdzenia), kiedy to dochodzi do utrzymania umowy z regulacją

II CSKP 432/23

4

zastępczą (jeżeli są spełnione stosowne przesłanki) albo do całkowitej i trwałej

bezskuteczności (nieważności) umowy. Owa trwała bezskuteczność (nieważność)

jest równoznaczna ze stanem, w którym „czynność prawna zobowiązująca do

świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia”

w rozumieniu art. 410 § 2 in fine k.c. (condictio sine causa) oraz „nieważnością

czynności prawnej” w rozumieniu art. 411 pkt 1 k.c. Wystąpienie przez konsumenta

z żądaniem restytucyjnym opartym na twierdzeniu o całkowitej i trwałej

bezskuteczności (nieważności) umowy kredytu nie może być uznane za

równoznaczne z zakończeniem stanu bezskuteczności zawieszonej tej umowy, jeżeli

nie towarzyszy mu wyraźne oświadczenie konsumenta, potwierdzające otrzymanie

wyczerpującej informacji. W toku postępowania sądowego brak takiego

oświadczenia może być substytuowany przez uczynienie zadość obowiązkowi

informacyjnemu przez sąd, a podtrzymanie żądania restytucyjnego przez

konsumenta - po uzyskaniu stosownej informacji - będzie równoznaczne z odmową

potwierdzenia klauzuli i (ewentualnie) ze sprzeciwem co do udzielenia mu ochrony

przed konsekwencjami całkowitej i trwałej bezskuteczności (nieważności) umowy.

Odnosząc powyższą wykładnię do okoliczności rozpoznawanej sprawy, Sąd

Apelacyjny stwierdził, że wystąpienie przez powodów z żądaniem głównym

wywodzonym z nieważności umowy i żądaniem ewentualnym opartym na założeniu,

że umowa kredytu nadal wiąże strony, świadczy o braku dostatecznego rozeznania

co do skutków abuzywności postanowień o waloryzacji kredytu do waluty obcej, jak

również o braku uprzedniego pouczenia ich co do tej kwestii. Dlatego wytoczenie

powództwa nie może być uznane za równoznaczne z zakończeniem stanu

bezskuteczności zawieszonej umowy. Dopiero na rozprawie przed Sądem

Okręgowym 24 listopada 2021 r. powodowie zostali pouczeni o skutkach

nieważności umowy i możliwych roszczeniach pozwanego. W związku z powyższym

za zasadne uznał Sąd Apelacyjny oddalenie powództwa o zapłatę odsetek

ustawowych za opóźnienie za okres wcześniejszy.

Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wywiedli powodowie,

zaskarżając go w części, tj. w zakresie punktu I wyroku, podnosząc zarzuty

naruszenia prawa materialnego, tj. art. 481 § 1 w zw. z art. 455 k.c. oraz art. 476 k.c.

w zw. z art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13/EWG i art. 3851 k.c.; art. 2 i art. 76 Konstytucji

II CSKP 432/23

5

RP oraz art. 12 i art. 4 ust. 3 TFUE w zw. z art. 36 Karty Praw Podstawowych UE

oraz art. 3851 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13/EWG. Wnieśli o uchylenie

zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części i oddalenie apelacji pozwanego

w całości, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części

i przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie do

ponownego rozpoznania. Wnieśli także o zasądzenie od pozwanego kosztów

postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę pozwany wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie od

powodów kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna okazała się zasadna.

Rozstrzygając w przedmiocie odsetek od kwoty zasądzonej na rzecz

powodów Sąd Apelacyjny przyjął, że wymagalność roszczenia konsumenta o zwrot

świadczeń nienależnych ze względu na nieważność umowy kredytu spowodowanej

abuzywnością jej postanowień wiązać należy z wyrażeniem przez konsumenta

świadomej zgody na brak związania umową. Pogląd ten został jednak zanegowany

w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. W sentencji wyroku

z 7 grudnia 2023, (C-140/22, mBank, ECLI:EU:C:2023:965), stwierdzono, że

w kontekście uznania nieważności w całości umowy kredytu hipotecznego zawartej

z konsumentem przez instytucję bankową ze względu na to, iż umowa ta zawiera

nieuczciwy warunek, bez którego nie może ona dalej obowiązywać - art. 6 ust. 1 i art.

7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych

warunków w umowach konsumenckich (Dz.Urz.UE L z 1993 r., Nr 95, s. 29) należy

interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa

krajowego, zgodnie z którą wykonywanie praw, które konsument wywodzi z tej

dyrektywy, jest uzależnione od złożenia przez tego konsumenta przed sądem

oświadczenia, w którym twierdzi on, po pierwsze, że nie wyraża zgody na utrzymanie

w mocy tego warunku, po drugie, że jest świadomy z jednej strony faktu, że

nieważność wspomnianego warunku pociąga za sobą nieważność wspomnianej

II CSKP 432/23

6

umowy, a z drugiej - konsekwencji tego uznania nieważności, i po trzecie, że wyraża

zgodę na uznanie tej umowy za nieważną.

Z kolei w uzasadnieniu wyroku z 14 grudnia 2023 r., (Getin Noble Bank,

C-28/22, ECLI:EU:C:2023:992) Trybunał Sprawiedliwości stwierdził, że skuteczność

ochrony przyznanej konsumentom przez dyrektywę 93/13 byłaby zagrożona, gdyby

konsumenci ci, powołując się na prawa, które wywodzą z tej dyrektywy, byli narażeni

na ryzyko nieotrzymania odsetek za opóźnienie od kwot, które powinny im zostać

zwrócone ze względu na nieważność takiej umowy od momentu upływu terminu

nałożonego na przedsiębiorcę do wykonania świadczenia, po tym jak przedsiębiorca

ten otrzyma wezwanie do zwrotu tych kwot (pkt 86). W ocenie Trybunału brak

możliwości uzyskania przez konsumenta odsetek za opóźnienie od dnia wniesienia

przez niego żądania zwrotu nienależnych kwot zachęcałoby przedsiębiorcę do

systematycznego odrzucania takich żądań (pkt 71).

Pogląd odpowiadający powyższemu stanowisku Trybunału Sprawiedliwości

jest podzielany w aktualnym orzecznictwie Sądu Najwyższego. Przyjmuje się, że

w razie stwierdzenia nieważności umowy kredytowej zawartej przez przedsiębiorcę

z konsumentem, dochodzone roszczenia z tytułu nienależnego świadczenia mają

charakter bezterminowy. Według art. 455 k.c. świadczenie powinno zostać spełnione

niezwłocznie po wezwaniu skierowanym przez zubożonego. Stąd odsetki ustawowe

za opóźnienie powinny być naliczane od chwili doręczenia pozwanemu pisma

zawierającego sformułowane żądanie (m.in. wyroki SN: z 3 grudnia 2025 r., II CSKP

495/24; 2 grudnia 2025 r., II CSKP 419/24; z 27 listopada 2025 r., II CSKP 690/24;

z 19 listopada 2025 r., II CSKP 386/23; z 7 maja 2025 r., II CSKP 614/23; z 14 lutego

2025 r., II CSKP 1996/22). W orzecznictwie jednoznacznie przyjmuje się również

obecnie, że data wymagalności roszczenia konsumenta przeciwko przedsiębiorcy,

a więc i data rozpoczęcia biegu odsetek, nie może być uzależniona od złożenia przez

konsumenta oświadczenia w toku postępowania sądowego odnośnie do utrzymania

skuteczności umowy zawierającej klauzule abuzywne. Nie można zatem uznać, że

dopiero upadek umowy stanowi podstawę do naliczenia odsetek przez konsumenta

(m.in. wyroki SN: z 20 listopada 2025 r., II CSKP 685/23; z 19 listopada 2025 r.,

II CSKP 138/23; postanowienie z 30 września 2025 r., I CSK 318/24). Podzielić

należy argumentację na rzecz takiego stanowiska, odwołującą się do zapewnienia

II CSKP 432/23

7

skuteczności ochrony przyznanej konsumentom w dyrektywie 93/13 (postanowienie

z 21 października 2025 r., I CSK 1738/24).

Mając na uwadze, że skargi kasacyjnej nie oparto na zarzutach naruszenia

przepisów postępowania, a zarzuty naruszenia prawa materialnego okazały się

uzasadnione w świetle nie budzącego wątpliwości orzecznictwa Sądu Najwyższego

i TSUE, Sąd Najwyższy na podstawie art. 39816 k.p.c. orzekł, jak w pkt 1 sentencji

wyroku.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 98 § 1, 11 i 3, art. 99

k.p.c., art. 108 § 1 w zw. z art. 39821 k.p.c. oraz § 10 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 7 (za

postępowanie apelacyjne), § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 6 (za postępowanie

kasacyjne) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r.

w sprawie opłat za czynności adwokackie. Zasądzona kwota obejmuje również

kwotę 1000 zł uiszczoną przez powodów tytułem opłaty sądowej od skargi kasacyjnej

(art. 13a ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych).

Ewa Stefańska

Dariusz Pawłyszcze

Piotr Telusiewicz

[SOP]