Bank przegrał spór o kredyt frankowy, Sąd Najwyższy oddalił jego skargę kasacyjną

Powodowie R.P. i A.P. pozwem z 20 kwietnia 2018 r. skierowanym przeciwko

Bank

1Spółce

Akcyjnej

w

W.,

w którego miejsce w toku postępowania wstąpił następca prawny Bank w Wiedniu

zmienionym pismem procesowym z 4 marca 2019 r. wnieśli o ustalenie, że łącząca

ich z pozwanym bankiem umowa o kredyt hipoteczny

z 21 kwietnia 1008 r. jest nieważna, oraz o zasądzenie solidarnie (ewentualnie

łącznie) na ich rzecz od pozwanego banku kwot 54 150,03 zł i 31 031,51 CHF jako

zwrotu świadczeń nienależnych z ustawowymi odsetkami za opóźnienie

od 7 kwietnia 2018 r. do dnia zapłaty, a także ewentualnie, na wypadek

nieuwzględnienia żądania ustalenia nieważności umowy o ustalenie, że określone

postanowienia Regulaminu załączonego do umowy są bezskuteczne wobec

powodów.

Wyrokiem z 21 października 2020 r. Sąd Okręgowy w Warszawie ustalił

nieważność umowy kredytowej i oddalił powództwo w pozostałej części.

Sąd ustalił, że 21 kwietnia 2008 r. Bank1 S.A. Oddział

w Polsce (poprzednik prawny pozwanego banku) oraz powodowie jako kredytobiorcy

zawarli umowę o kredyt hipoteczny („Umowa”) na mocy której bank udzielił powodom

kredytu na zakup lokalu mieszkalnego na rynku wtórnym przy ul. […]

w B., modernizację tego lokalu i koszty dodatkowe. Bank zobowiązał się oddać do

dyspozycji powodów kwotę 258 048 zł, przy czym kredyt był indeksowany

do waluty obcej tj. CHF, a okres kredytowania ustalono na 360 miesięcy. Kredyt był

oprocentowany według zmiennej stopy procentowej. Do Umowy zastosowanie miał

Regulamin kredytu hipotecznego ustalony przez bank. Według jego postanowień

wypłata i spłata kredytu odbywała się w złotych na podstawie kursu CHF do PLN

zgodnie z tabelą kursów obowiązującą w banku. Umowa zawarta została

na podstawie wzorca umownego stosowanego przez bank. Jej postanowienia

dotyczące mechanizmu indeksacji nie były indywidualnie uzgodnione z powodami.

26 września 2011 r. bank i powodowie podpisali Aneks nr […] do Umowy, ustalający

spłatę kredytu w CHF.

II CSKP 495/23

3

Powodowie łącznie wykorzystali 258 048 zł z kwoty kredytu. Do chwili

zawarcia Aneksu powodowie spłacali kredyt w PLN i wpłacili z tego tytułu łącznie

56 161,41 zł (w tym prowizję banku 2 064,38 zł), a potem po zawarciu Aneksu spłacili

31 002,51 CHF do 28 lutego 2018 r. Gdyby uznać bezskuteczność klauzul

indeksacyjnych to należałoby przyjąć, że powodowie wskutek ich zastosowania

nadpłacili do tej daty 64 455,75 zł.

Pismem z 26 marca 2018 r. pełnomocnik powodów wezwał bank do zwrotu

na ich rzecz w terminie 7 dni od otrzymania wezwania kwot 54 150,03 zł

i 31 031,51 CHF względnie kwoty 64 994,72 zł z powołaniem się na zawyżenie

pobranej od nich kwoty z powodu bezskuteczności klauzul indeksacyjnych.

Bank odmówił zapłaty, Sąd uznał klauzule indeksacyjne zawarte w Umowie za

nieważne z powodu ich sprzeczności z art. 3531 k.c. Uznając, że Umowa nie

zostałaby zawarta bez tych klauzul i nie może być bez nich utrzymana, co powoduje

jej nieważność w całości. Mimo takiej konstatacji sąd dodatkowo poddał klauzule

indeksacyjne kontroli pod względem ich abuzywności i ocenił, że wobec braku ich

indywidualnego uzgodnienia z powodami, rażącego naruszenia w nich w sposób

sprzeczny z dobrymi obyczajami interesów powodów jako konsumentów wskutek

przyznania w nich bankowi uprawnienia do jednostronnego określania kursu CHF

względem PLN, stanowią one postanowienia niedozwolone, co również

doprowadziło go do wniosku o niemożności utrzymania Umowy. Przy tych

założeniach Sąd uznał jednak za niezasadne żądanie powodów zwrotu im przez

bank spełnionych przez nich świadczeń, powołując się na fakt, że w sytuacji, w której

wartość wypłaconego kredytu (258 048 zł) przewyższa wartość świadczeń powodów

objętych pozwem (169 738,27 zł) nie można przyjąć, że pozwany bank pozostaje

wzbogacony.

Apelację od wyroku z 21 października 2020 r. wnieśli powodowie. Wyrokiem

z 21 lutego 2022 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie zmienił zaskarżony wyrok w ten

sposób, że zasądził od pozwanego banku na rzecz powodów kwoty 54 150,03 zł

i 31 002,51 CHF z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 7 kwietnia 2018 r.

do dnia zapłaty i oddalił apelację w pozostałym zakresie. Sąd drugiej instancji

odrzucając tzw. teorię salda przyjętą przez sąd pierwszej instancji i podtrzymując

stanowisko o nieważności Umowy wskutek odpadnięcia abuzywnych klauzul

II CSKP 495/23

4

indeksacyjnych i stosując tzw. teorię dwóch kondykcji przyjął, że roszczenia

powodów o zapłatę obu kwot dochodzonych pozwem wraz z odsetkami są zasadne.

Skargę kasacyjną od wyroku z 21 lutego 2022 r. wywiódł pozwany bank,

zaskarżając go w części uwzględniającej apelację powodów, Zarzucając naruszenie

art. 3851 § 1 zdanie drugie k.c. w związku z art. 4 ust. 2 i z art. 3 ust. dyrektywy 93/13

(w kilku wariantach) oraz art. 189 k.p.c. i art. 481 §1 w związku z art. 455 k.c. wniósł

o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie w tym zakresie sprawy

Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarżący starał się podważyć w zarzutach kasacyjnych stanowisko,

że klauzule indeksacyjne przyznające jednej ze stron umowy kredytu uprawnienie do

samodzielnego decydowania o kursach waluty indeksacji mają charakter abuzywny,

i że bez nich kwestionowana umowa kredytu nie może być utrzymana.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego dominuje jednak stanowisko, że nie jest

możliwe utrzymanie umowy kredytowej takiej jak umowa zawarta w rozpatrywanej

sprawie, w razie stwierdzenia abuzywności jej postanowień kształtujących

mechanizm indeksacji świadczenia kursem waluty obcej (por. np. wyroki Sądu

Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., II CSK 282/18, nie publ. i z 13 maja 2022 r.,

II CSKP 293/22, nie publ. oraz z 6 czerwca 2023 r., II CSKP 950/22, nie publ. Sąd

Najwyższy w niniejszym składzie stanowisko to podziela. Gdy chodzi o kwestię

abuzywności klauzul umownych rozpatrywanych w niniejszej sprawie, to odnośne

zarzuty kasacyjne są bezzasadne, albowiem Sąd obu instancji wyczerpująco,

rzetelnie i w pełni przekonująco wykazały, że przedmiotowe klauzule mają charakter

niedozwolony, a Sąd Najwyższy podziela tę ocenę. Nie mógł także odnieść skutku

zarzut naruszenia art. 189 k.p.c., gdyż w judykaturze Sądu Najwyższego utrwalone

jest już stanowisko, że dopuszczalne jest wystąpienie z żądaniem ustalenia

nieistnienia stosunku kredytu ze względu na nieważność umowy kredytu, nawet jeżeli

stronie przysługuje roszczenie o zwrot świadczeń spełnionych na podstawie tej

umowy (por. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 25 lipca 2025 r., II CSKP 475/23,

II CSKP 495/23

5

nie publ. i powołane tam dalsze orzecznictwo), a Sąd Najwyższy w niniejszym

składzie podziela to stanowisko. Niezasadne było ponadto twierdzenie skarżącego

o naruszeniu art. 481 § 1 w związku z art. 455 k.c., gdyż stanowisko sądu drugiej

instancji, że odsetki należały się powodom od chwili wezwania przez nich pozwanego

do zwrotu spełnionych świadczeń jest w ocenie Sądu Najwyższego prawidłowe.

Z tych względów, na podstawie art. 39814 oraz art. 98 § 1 i art.108 § 1

w związku z art. art. 39821 i z art. 391 §1 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.

Marta Romańska

Karol Weitz

Roman Trzaskowski

[SOP]