Kredyt frankowy bez symulacji rat dla kredytobiorców. SN oddalił skargę syndyka banku

Wyrokiem z 20 kwietnia 2022 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie ustalił, że umowa

kredytu hipotecznego zawarta 13 sierpnia 2008 r. pomiędzy I.K. i P.K. a Bank spółką

akcyjną w W. jest nieważna; zasądził od pozwanego na rzecz powodów łącznie do

majątku wspólnego 226 969,43 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od

28 października 2021 r. do dnia zapłaty oraz oddalił powództwo o odsetki w

pozostałej części.

Wyrokiem z 23 listopada 2022 r. Sąd Apelacyjny w Szczecinie zmienił ww.

wyrok w punkcie drugim w ten sposób, że zasądził od pozwanego na rzecz powodów

łącznie do majątku wspólnego 226 969,43zł wraz z ustawowymi odsetkami za

opóźnienie od 28 października 2021 r. do 30 listopada 2021 r. z tym, iż uzależnił

spełnienie powyższego świadczenia od jednoczesnego zaoferowania przez

powodów zwrotu na rzecz pozwanego świadczenia pieniężnego w wysokości

234 639,03 zł wynikającego z rzeczonej umowy kredytu albo zabezpieczenia przez

nich roszczenia o jego zwrot oraz oddalił apelację w pozostałym zakresie.

13 sierpnia 2008 r. powodowie zawarli z poprzednikiem prawnym pozwanego

umowę kredytu hipotecznego nr […] indeksowanego do CHF na cele mieszkaniowe.

Zgodnie z głównymi postanowieniami umowy bank udzielił powodom kredytu na

okres 360 miesięcy w wysokości 234 639,03 zł, indeksowanego do waluty franka

szwajcarskiego (CHF) opiewającej na 122 462,96 CHF przy założeniu, że

uruchomiono całość kredytu w dacie sporządzenia umowy. Rzeczywista

równowartość kredytu miała zostać określona po jego wypłacie (§ 1 ust. 1). Spłata

następowała w równych miesięcznych ratach kapitałowo-odsetkowych, które na

chwilę zawarcia umowy stanowiły równowartość 603,16 CHF. Rzeczywista

wysokość rat odsetkowych miała zostać określona w harmonogramie spłat

stanowiącym załącznik do umowy (§ 1 ust. 2 i 4). Wysokość zobowiązania została

II CSKP 624/24

3

ustalona jako równowartość wymaganej spłaty wyrażonej w CHF po jej przeliczeniu

według kursu sprzedaży walut określonego w „Bankowej tabeli kursów walut dla

kredytów dewizowych oraz indeksowanych kursem walut obcych” do CHF

obowiązującego w dniu spłaty (§ 10 ust. 3).

Kredytobiorcy oświadczyli, że znane jest im ryzyko wynikające ze zmiany

kursu CHF w stosunku do PLN, a nadto, iż są świadomi ryzyka wynikającego ze

zmiennego oprocentowania w całym okresie kredytowania. Treść umowy nie była z

nimi indywidualnie ustalana. Kredytobiorca miał możliwość wystąpić z wnioskiem

o zmianę warunków umowy, jednak to bank podejmował ostateczną decyzję w tym

zakresie. Powodowie byli zapewniani o atrakcyjności kredytu w walucie CHF na tle

innych produktów bankowych. Zostali poinformowani o ryzyku kursowym, niemniej

w ich świadomości oznaczało to tyle, że kredyt otrzymują w walucie złotego

natomiast spłacają po kursie CHF. Liczyli się jedynie z drobnymi wahaniami kursu,

a jako nieprofesjonaliści mieli pełne zaufanie do instytucji bankowej. Powodowie nie

byli informowani, jak jest tworzona tabela kursów walut w pozwanym banku. Bank

nie przedstawił im symulacji dotyczącej ewentualnej zmiany wysokości rat kredytu

w przypadku wzrostu franka szwajcarskiego, jak również nie wytłumaczył, na czym

polega mechanizm przeliczania zadłużenia z CHF na PLN i odwrotnie.

Sąd Apelacyjny wskazał, że Sąd Okręgowy trafnie zakwalifikował dochodzone

roszczenie słusznie też przyjmując, iż zawarte w umowie klauzule waloryzacyjne

kształtowały prawa i obowiązki powodów, jako konsumentów, w sposób rażąco

sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszający ich interesy (art. 3851 § 1 k.c.),

co powodowało konieczność uznania tych postanowień za niedozwolone. Zdaniem

Sądu drugiej instancji nie można zaaprobować twierdzenia pozwanego, że

powodowie mieli rzeczywisty wpływ na kształtowanie tych postanowień. Dodatkowo,

ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, aby bank przed

zawarciem umowy rzetelnie uprzedził powodów o możliwych, znacznych wahaniach

kursu waluty przyjętej za podstawę przeliczenia świadczenia.

Sąd Apelacyjny uznał, że zgodne z interesem konsumenta jest stwierdzenie

nieważności umowy kredytu. Nie jest możliwe uzupełnienie umowy innymi

postanowieniami z uwagi na brak przepisów dyspozytywnych w prawie krajowym

w tym zakresie.

II CSKP 624/24

4

Sąd drugiej instancji wskazał, że w oparciu o przepisy normujące

bezpodstawne wzbogacenie, wobec nieważności umowy, pozwany jest obowiązany

do zwrotu kwoty odpowiadającej wpłatom dokonanym przez powodów w wykonaniu

zobowiązań zawartych w umowie, która okazała się nieważna.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego powodowie mają interes prawny, by domagać

się ustalenia nieważności umowy, niezależnie od roszczenia o zapłatę, z którym

jednocześnie wystąpili.

Powyższe orzeczenie zaskarżył skargą kasacyjną pozwany, zarzucając

naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, tj.:

1. art. 316 § 1 k.p.c. w zw. z art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z

5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich

(dalej: „dyrektywa 93/13”) przez ich błędną wykładnię i w konsekwencji rozstrzyganie

o skutkach abuzywności wyłącznie na podstawie przepisów materialnych aktualnych

na dzień zawarcia umowy;

2. art. 1301a § 1 k.p.c. przez niezwrócenie stronie powodowej pisma formułującego

powództwo obarczonego brakiem formalnym;

3. art. 56 k.c. w zw. z art. 69 ust. 2 pkt 4a i ust. 3 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Prawo

bankowe (dalej „pr.bank.”) w zw. z art. 4 ustawy z dnia 29 lipca 2011 r. zmieniającej

ustawę Prawo bankowe przez ich niezastosowanie i ocenę, że bank rzekomo mógł

dowolnie ustalać kursy walut stosowane do przeliczeń, czego skutkiem miałaby być

nieważność umowy;

4. art. 3531 k.c. przez jego nieprawidłową wykładnię i w konsekwencji stwierdzenie

sprzeczności postanowień umowy regulujących indeksację z zasadą swobody

umów;

5. art. 58 § 1 k.c. przez jego niezasadne zastosowanie i stwierdzenie, że umowa

stanowiła czynność prawną sprzeczną z ustawą, a w konsekwencji stwierdzenie jej

nieważności;

6. art. 3851 § 1 w zw. z art. 3852 k.c. przez ich błędną wykładnię i ograniczenie się

przy analizie abuzywności spornych postanowień do oceny literalnej treści

kwestionowanych postanowień umownych, a jednocześnie niewzięcie pod uwagę

argumentów przedstawianych przez pozwanego, wykraczających poza literalną treść

II CSKP 624/24

5

umowy, które pozwoliłyby ocenić, na czym polegają dobre obyczaje oraz ustalone

zwyczaje w zakresie umów takich, jak objęta sporem;

7. art. 3851 § 1 i 2 w zw. z art. 3852 k.c. przez ich błędną wykładnię i niewzięcie pod

uwagę przy ocenie prawnej, w toku kontroli incydentalnej postanowień umowy pod

kątem występowania przesłanek abuzywności w postaci zgodności z dobrymi

obyczajami oraz rażącego naruszenia interesu konsumenta, jak również przy

ustalaniu skutków ewentualnej abuzywności, indywidualnych okoliczności sprawy;

8. art. 3851 § 1 w zw. z § 3 i 4 k.c. przez ich błędną wykładnię i stwierdzenie, że

sporne klauzule nie były indywidualnie uzgodnione;

9. art. 3851 § 1 oraz § 3 k.c. przez błędną wykładnię i bezpodstawne przyjęcie, że

sporne postanowienia spełniają przesłanki abuzywności;

10. art. 3851 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 3852 k.c. przez ich błędną wykładnię i niewzięcie

pod uwagę przy ocenie, w toku kontroli incydentalnej, postanowień umowy pod

kątem abuzywności, jak również pod kątem skutków ewentualnej abuzywności,

indywidualnych okoliczności sprawy;

11. art. 3851 § 1 k.c. w zw. z art. 4 ust. 1 i art. 3 ust. 3 dyrektywy 93/13 w zw. z

przepisami Załącznika do dyrektywy 93/13: ust. 1 lit. j oraz lit. I, oraz ust. 2 lit. c, tiret

pierwsze i drugie, oraz ust. 3 Załącznika do dyrektywy 93/13 przez stwierdzenie, że

sporne postanowienia indeksacyjne umowy są abuzywne, ponieważ rzekomo bank

dysponował swobodą i dowolnością w kształtowaniu kursów walut;

12. art. 58 § 3 k.c. przez jego niewłaściwe zastosowanie oraz art. 3851 § 2 k.c. przez

jego niewłaściwą wykładnię i w konsekwencji nieprawidłowe uznanie, że

dopuszczalne jest stwierdzenie nieważności całej umowy w związku z abuzywnością

części jej postanowień;

13. art. 3851 § 2 k.c. w zw. z art. 7 ust. 1 i art. 8b ust. 1 dyrektywy 93/13 i art. 3531

k.c. w zw. z art. 2, art. 31 ust. 3 i art. 32 ust. 1 Konstytucji przez ich błędną wykładnię

i stwierdzenie, że rzekoma abuzywność spornych postanowień umowy skutkuje

upadkiem całej umowy;

14. art. 189 k.p.c. przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na

niezasadnym przyjęciu, że powód posiada interes prawny w ustaleniu nieważności

umowy;

II CSKP 624/24

6

15. art. 65 § 1 i 2 w zw. z art. 56 k.c. przez jego niezastosowanie i ocenę oświadczeń

woli złożonych przez strony umowy wyłącznie na podstawie literalnego brzmienia

postanowień umowy, bez wzięcia pod uwagę okoliczności, w których zostały złożone,

zasad współżycia społecznego oraz ustalonych zwyczajów, jak również oparcie się

na dosłownym brzmieniu umowy bez uwzględnienia zgodnego zamiaru stron i celu

umowy;

16. art. 65 § 1 i 2 w zw. z art. 354 § 1 k.c. przez ich niezastosowanie i przyjęcie, że

po ewentualnym stwierdzeniu rzekomej abuzywności spornych klauzul cała umowa

jest nieważna;

17. art. 56 k.c. przez jego niezastosowanie i przyjęcie, że po ewentualnym

stwierdzeniu rzekomej abuzywności spornych klauzul cała umowa jest nieważna,

podczas gdy art. 56 k.c. stanowi właściwy przepis dyspozytywny;

18. art. 69 ust. 2 pkt 4a i ust. 3 pr.bank. w zw. z art. 4 ustawy z dnia 29 lipca 2011 r.

zmieniającej ustawę Prawo bankowe przez jego niezastosowanie i przyjęcie, że po

ewentualnym stwierdzeniu rzekomej abuzywności spornych klauzul cała umowa jest

nieważna;

19. art. 358 § 2 w zw. z art. 3851 § 2 k.c. przez niewłaściwe zastosowanie art. 3851 §

2 k.c. i w konsekwencji niezastosowanie art. 358 § 2 k.c. stanowiącego przepis

dyspozytywny, który umożliwia dokonanie wykładni umowy kredytu indeksowanego

(waloryzowanego) do waluty obcej, pozwalającej na jej wykonanie, po stwierdzeniu

niezwiązania konsumenta normą, zawartą w umowie kredytu indeksowanego

(waloryzowanego) do kursu waluty obcej, regulującą odesłanie do konkretnego

źródła pochodzenia kursu walutowego (tzw. klauzula spreadu);

20. art. 41 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. Prawo wekslowe (dalej: „pr.weksl.”) w

zw. z art. 3851 § 2 k.c. przez niewłaściwe zastosowanie art. 3851 § 2 k.c. i w

konsekwencji niezastosowanie art. 41 pr.weksl.;

21. art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 24 ust. 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r.

o Narodowym Banku Polskim („dalej: ustawy o NBP”) w zw. z art. 3851 § 2 k.c. przez

niewłaściwe zastosowanie art. 3851 § 2 k.c. i w konsekwencji niezastosowanie art.

24 ust. 3 ustawy o NBP.

We wnioskach skarżący domagał się uchylenia wyroku Sądu drugiej instancji

w zaskarżonym zakresie oraz o uchylenia wyroku Sądu pierwszej instancji w części

II CSKP 624/24

7

zaskarżonej apelacją pozwanego oraz przekazania sprawy Sądowi Okręgowemu do

ponownego rozpoznania; ewentualnie uchylenia wyroku Sądu drugiej instancji

w zaskarżonym zakresie oraz przekazania sprawy temu Sądowi do ponownego

rozpoznania; ewentualnie uchylenia wyroku Sądu drugiej instancji w zaskarżonym

zakresie oraz orzeczenia co do istoty sprawy przez zmianę wyroku Sądu

Okręgowego w zaskarżonym, uwzględnienie apelacji pozwanego i oddalenie

powództwa także w zaskarżonym zakresie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna okazała się nieuzasadniona, a w części niedopuszczalna.

Jedną z przesłanek dopuszczalności środka zaskarżenia jest interes prawny

w zaskarżeniu. Dla jego powstania konieczne jest istnienie stanu pokrzywdzenia

orzeczeniem (gravamen), który występuje, gdy zaskarżone orzeczenie narusza

interesy skarżącego (zob. uchwałę składu siedmiu sędziów SN z 15 maja 2014 r.,

III CZP 88/13, OSNC 2014, nr 11, poz. 108). Skarżący nie ma interesu prawnego

w zaskarżeniu wyroku Sądu Apelacyjnego w zakresie podniesionego zarzutu

zatrzymania. Brak tego interesu powoduje odrzucenie skargi kasacyjnej pozwanego

w tej części na podstawie art. 3986 § 3 k.p.c. jako niedopuszczalnej.

W judykaturze Sądu Najwyższego dominuje zapatrywanie, że klauzule

kształtujące mechanizm indeksacji, zastrzeżone w umowie kredytu złotowego

indeksowanego do waluty obcej (denominowanego w walucie obcej), określają

główne świadczenie kredytobiorcy (zob. np. wyroki SN: z 11 grudnia 2019 r., V CSK

382/18, OSNC-ZD 2021, nr 2, poz. 20; z 21 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21; z 3 lutego

2022 r., II CSKP 459/22; z 9 kwietnia 2024 r., II CSKP 560/23). Pogląd ten uwzględnia

stanowisko Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, w orzecznictwie którego

podkreśla się, że za postanowienia umowne mieszczące się w pojęciu „głównego

przedmiotu umowy” w rozumieniu art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 należy uważać te,

które określają podstawowe świadczenia w ramach danej umowy i które z tego

względu charakteryzują tę umowę (zob. wyroki TSUE: z 30 kwietnia 2014 r., C-26/13,

Kásler i Káslerné Rábai, pkt 49-50; z 26 lutego 2015 r., C-143/13, Matei, pkt 54; z 23

kwietnia 2015 r., C-96/14, Van Hove, pkt 33; z 20 września 2017 r., C-186/16,

Andriciuc i in., pkt 35). Za takie uznawane są klauzule indeksacyjne (waloryzacyjne),

jak i postanowienia odnoszące się do ustalonego w walucie obcej mechanizmu

II CSKP 624/24

8

waloryzacji świadczeń, które wiążą się z obciążeniem kredytobiorcy – konsumenta

ryzykiem zmiany kursu waluty i związanym z tym ryzykiem zwiększenia kosztu

kredytu (zob. wyroki TSUE: z 20 września 2017 r., C-186/16, Andriciuc i in., pkt 37;

z 20 września 2018 r., C-51/17, OTP Bank i OTP Faktoring, pkt 68; z 14 marca

2019 r., C-118/17, Dunai, pkt 48; z 3 października 2019 r., C-260/18, Dziubak,

pkt 44).

Klauzule waloryzacyjne, które nie zostały wyrażone w umowie kredytu

w sposób jasny i precyzyjny, podlegają badaniu pod kątem spełnienia przesłanek

z art. 3851 § 1 k.c. Wymaganie wyrażenia warunku umownego prostym

i zrozumiałym językiem nakazuje, by umowa przedstawiała w sposób przejrzysty

konkretne działanie mechanizmu, do którego odnosi się ów warunek, a także,

w zależności od przypadku, związek między tym mechanizmem a mechanizmem

przewidzianym w innych warunkach, tak by konsument był w stanie oszacować,

w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z tej umowy

konsekwencje ekonomiczne (zob. postanowienie SN z 3 października 2024 r., I CSK

2639/24).

Sąd Najwyższy wyjaśnił m.in. w wyroku z 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14

(OSNC 2016, nr 11, poz. 134), że postanowienia umowy (regulaminu), określające

zarówno zasady przeliczenia kwoty udzielonego kredytu na złotówki przy wypłacie

kredytu, jak i spłacanych rat na walutę obcą, pozwalające bankowi swobodnie

kształtować kurs waluty obcej, mają charakter niedozwolonych postanowień

umownych; kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi

obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Sprzeczność z dobrymi obyczajami

i naruszenie interesów konsumenta polega w tym przypadku na uzależnieniu

wysokości świadczenia banku oraz wysokości świadczenia konsumenta od

swobodnej decyzji banku. Zarówno przeliczenie kwoty kredytu na złotówki w chwili

jego wypłaty, jak i przeliczenie odwrotne w chwili wymagalności poszczególnych

spłacanych rat, służy określeniu wysokości świadczenia konsumenta. Takie

postanowienia, które uprawniają bank do jednostronnego ustalenia kursów walut, są

nietransparentne i pozostawiają pole do arbitralnego działania banku; obarczają

kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz naruszają równorzędność stron. Są

one niedopuszczalne, niezależnie od tego, czy swoboda przedsiębiorcy (banku)

II CSKP 624/24

9

w ustaleniu kursu jest pełna, czy też w jakiś sposób ograniczona, np. w razie

wprowadzenia możliwych maksymalnych odchyleń od kursu ustalanego

z wykorzystaniem obiektywnych kryteriów (zob. też np. wyrok SN z 19 grudnia

2024 r., II CSKP 243/24, i powołane tam orzecznictwo).

W celu ustalenia, czy konkretne postanowienie umowne jest „nieuzgodnione

indywidualnie”, należy zbadać, czy konsument miał na treść danego postanowienia

„rzeczywisty wpływ” (art. 3851 § 3 zd. 1 k.c.). Nie wystarczy wykazać, że druga strona

umowy dowiedziała się o treści klauzuli w odpowiednim czasie. Dowód zaistnienia

okoliczności indywidualnego uzgodnienia treści postanowienia umowy lub wzorca

umownego nie dotyczy przy tym jedynie faktu prowadzenia w tym przedmiocie

między stronami negocjacji, lecz wspólnego ustalenia ostatecznego brzmienia

klauzuli (osiągnięcia konsensu) w wyniku „rzetelnych i wyrównanych negocjacji”. Nie

może o tym zawsze decydować wzmianka o indywidualnym uzgodnieniu, która

w niektórych przypadkach ma za zadanie jedynie stworzyć pozór wspólnych ustaleń.

Przesłanki kształtowania praw i obowiązków konsumenta za pomocą

ocenianego w aspekcie ewentualnej abuzywności postanowienia w sposób

„sprzeczny z dobrymi obyczajami” i „rażąco naruszający jego interesy” są dwiema

różnymi okolicznościami, które należy w toku kontroli wykazywać odrębnie. Uznanie

postanowienia za niedozwolone wymaga łącznej realizacji obu przesłanek. Trafnie

przy tym wskazuje się, że postanowienie umowne, które rażąco narusza interesy

konsumenta, zawsze okazuje się sprzeczne z dobrymi obyczajami, natomiast

klauzula, której treść jest sprzeczna z dobrymi obyczajami, nie w każdym przypadku

równocześnie rażąco narusza interesy konsumenta. Dobrym obyczajem jest

kierowanie się zasadą szacunku wobec drugiego człowieka, a zatem sprzeczne

z dobrymi obyczajami są zachowania polegające na niedoinformowaniu, wywołujące

dezorientację czy błędne przekonanie, wykorzystywanie niewiedzy lub naiwności,

działania nieuczciwe czy nierzetelne, ukształtowanie stosunku prawnego

o charakterze zobowiązaniowym niezgodnie z zasadą równorzędności stron

(równowagi kontraktowej). Z dobrymi obyczajami kłóci się zatem takie postępowanie,

którego celem jest zdezorientowanie konsumenta, wykorzystanie jego niewiedzy lub

naiwności, ukształtowanie stosunku prawnego z naruszeniem zasady równości

stron. Chodzi więc o postępowanie, które potocznie jest rozumiane jako nieuczciwe,

II CSKP 624/24

10

nierzetelne, sprzeczne z akceptowanymi standardami działania. Ponadto dodaje się,

że sprawdzić należy, czy przedsiębiorca traktujący konsumenta w sposób

sprawiedliwy i słuszny mógłby racjonalnie spodziewać się, iż konsument ten przyjąłby

dane postanowienie w drodze negocjacji indywidualnych.

Natomiast za działania rażąco naruszające interesy konsumenta należy uznać

te, które są dla niego niekorzystne finansowo, wiążą się z nadmiernym wysiłkiem

organizacyjnym, polegają na nierzetelnym traktowaniu, wprowadzaniu w błąd czy

naruszaniu jego prywatności.

W niniejszej sprawie nie ma przekonujących argumentów opartych na

poczynionych ustaleniach faktycznych, z których wynikałoby, że pozwany wypełnił

obowiązek informacyjny oraz spełnił warunek indywidualnego uzgodnienia

postanowień umownych dotyczących szeroko rozumianych klauzul waloryzacyjnych,

we wskazanym powyżej rozumieniu. Z kolei naruszenie obowiązków: informacyjnego

oraz indywidualnego uzgodnienia wskazanych postanowień umownych sprawia, że

konsument potraktowany został nierzetelnie, a więc rażąco naruszono jego interesy,

co sprzeczne było – w chwili zawierania umowy – z dobrymi obyczajami. Należy

zwrócić uwagę bowiem, że wprawdzie w art. 3851 § 1 k.c. zostały wymienione różne

przesłanki kształtowania praw i obowiązków konsumenta za pomocą ocenianego w

aspekcie ewentualnej abuzywności postanowienia, to nie można tracić z pola

widzenia wskazanego powyżej wzajemnego przenikania się ich i uzupełniania.

Uznanie abuzywności głównych świadczeń stron, a takimi są postanowienia

zawierające klauzule kształtujące mechanizm indeksacji, zastrzeżone w umowie

kredytu złotowego indeksowanego do waluty obcej (denominowanego w walucie

obcej; zob. np. wyrok SN z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr 2,

poz. 20), pociąga za sobą dalsze konsekwencje. Problemy te zostały

w zdecydowanej większości rozwiązane w uchwale składu całej Izby Sądu

Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 (OSNC 2024, nr 12, poz. 118),

w której wskazano, że w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu

indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu

waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące,

w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia

II CSKP 624/24

11

zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa

lub zwyczajów. Jeżeli w wykonaniu umowy kredytu, która nie wiąże z powodu

niedozwolonego charakteru jej postanowień, bank wypłacił kredytobiorcy całość lub

część kwoty kredytu, a kredytobiorca dokonywał spłat kredytu, powstają samodzielne

roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia na rzecz każdej ze stron. W razie

niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu

indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym

zakresie. Jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej

postanowień, bieg przedawnienia roszczenia banku o zwrot kwot wypłaconych

z tytułu kredytu rozpoczyna się co do zasady od dnia następującego po dniu,

w którym kredytobiorca zakwestionował względem banku związanie

postanowieniami umowy. Jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego

charakteru jej postanowień, nie ma podstawy prawnej do żądania przez którąkolwiek

ze stron odsetek lub innego wynagrodzenia z tytułu korzystania z jej środków

pieniężnych w okresie od spełnienia nienależnego świadczenia do chwili popadnięcia

w opóźnienie co do zwrotu tego świadczenia.

Nadto podkreślenia wymaga, że ewentualną

abuzywność

danych

postanowień sąd ocenia na chwilę zawarcia umowy.

Nie był również trafny zarzut naruszenia art. 189 k.p.c. W orzecznictwie Sądu

Najwyższego trafnie przyjmuje się, że kredytobiorca, mimo dochodzenia od banku

roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia, ma również interes prawny

w ustaleniu braku związania umową kredytu, w szczególności jeżeli umowa nie

została jeszcze w całości wykonana (zob. np. wyroki: z 17 marca 2022 r., II CSKP

474/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 44; z 1 czerwca 2022 r., II CSKP 364/22, OSNC-

ZD 2022, nr 4, poz. 51 i z 6 marca 2024 r., II CSKP 2223/22 i powołane w nich

orzecznictwo).

Na koniec wskazać należy, że jeżeli sąd nadał bieg pismu procesowemu

zawierającemu żądanie, to w dalszym toku postępowania brak podstaw do

podejmowania rozważań na temat istniejącego braku formalnego tego pisma.

II CSKP 624/24

12

Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 39814 k.p.c., oddalił skargę

kasacyjną pozwanego w pozostałej części i zgodnie z art. 108 § 1 i art. 98 k.p.c.

rozstrzygnął o kosztach postępowania kasacyjnego.

Jacek Grela

Mariusz Załucki

Agnieszka Jurkowska-Chocyk

[S.J.]

[SOP]