SN oddalił skargę banku, kredytobiorczyni odzyska wpłaty w sprawie kredytu frankowego

II CSKP 641/22

2

Wyrokiem z 3 kwietnia 2018 r. Sąd Rejonowy dla Warszawy Mokotowa

w Warszawie zasądził od strony pozwanej Banku spółki akcyjnej z siedzibą w W.

(dalej Bank) na rzecz powódki A.K. kwotę 28 716,20 zł i 5226,57 franków

szwajcarskich (dalej CHF) z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 3 marca 2018 r.

do dnia zapłaty.

Sąd ustalił, że w dniu 15 października 2008 r powódka zawarła ze stroną

pozwaną bliżej opisaną umowę […], na podstawie której pozwany Bank udzielił

powódce kredytu w kwocie 216 811,21 CHF na wskazane w umowie cele

mieszkaniowe, na warunkach wskazanych w treści umowy, a także jej części ogólnej

(COU) i szczegółowej (CSU). Sąd przytoczył postanowienia umowy,

z których wynikało, że wypłata kredytu nastąpi jednorazowo, przy przeliczeniu

według kursu kupna CHF wskazanego w Tabeli kursów walut obcych pozwanego

Banku i obowiązującego w dniu realizacji polecenia wypłaty. Kredyt mógł być

wypłacony w walucie wymienialnej tylko na finansowanie zobowiązań powódki za

granicą i w przypadku zaciągnięcia kredytu na spłatę kredytu walutowego, natomiast

wypłata kredytu na finansowanie zobowiązań w kraju następowała w walucie polskiej.

Powódka zobowiązała się spłacić kredyt w terminie do 15 października 2033 r.

w ratach annuitetowych, płatnych do 15 tego każdego miesiąca. Spłata przez

powódkę wymagalnych rat kredytu następowała w drodze pobierania przez pozwany

Bank należnych wierzytelności z tytułu udzielonego kredytu z rachunku ROR,

rachunku walutowego lub rachunku technicznego, przy czym powódka zobowiązała

się do zapewnienia na tych rachunkach środków pieniężnych w wysokości co

najmniej równej należnej racie kredytu. Umowa została zawarta przez strony według

standardowego wzorca umownego stosowanego przez pozwany Bank; jej

postanowienia nie były indywidualnie uzgadniane przez strony. W dniu

15 października 2008 r., pozwany Bank wypłacił powódce kwotę 477 960,31 zł,

stanowiącą równowartość 216 811,21 CHF. W okresie od 19 października 2011 r.

do 2 września 2013 r. powódka uiściła na rzecz kredytodawcy kwotę 28 716,20 zł

oraz 5 266,57 CHF Z tytułu spłaty kredytu, odsetek, odsetek karnych oraz prowizji.

Pismem z 15 marca 2016 r., pozwany Bank wypowiedział powódce opisaną umowę

kredytu, powołując się na opóźnienie w jego spłacie. Pismem z 15 lutego 2017 r.,

II CSKP 641/22

3

doręczonym pozwanemu 17 lutego 2017 r., powódka wezwała pozwany Bank do

zapłaty kwoty 127 953,18 zł oraz kwoty 30 081,59 CHF w terminie 7 dni od daty

doręczenia wezwania z tytułu bezpodstawnie pobranych środków pieniężnych

w wykonaniu przedmiotowej umowy kredytu.

W oparciu o powyższe ustalenia, Sąd Rejonowy uznał umowę, stanowiącą

podstawę roszczeń powódki, za umowę kredytu walutowego, denominowanego

w relacji PLN/CHF, spełniającą wymagania ustawowe zawarte w art. 69 prawa

bankowego w ówczesnym brzmieniu, a zatem niesprzeczną z prawem i ważną.

Zawarte w paragrafach 4 pkt 22 i 22 pkt 2 COS postanowienia umowne Sąd

Rejonowy uznał natomiast za niedozwolone w świetle art. 3851 k.c. i z tej przyczyny

niewiążące powódki jako konsumentki. Świadczone przez powódkę na rzecz

pozwanego Banku kwoty były zatem nienależne, co implikowało ich zasądzenie od

pozwanego na jej rzecz w oparciu o art. 410 § 2 k.c.

Po rozpoznaniu apelacji pozwanego Banku, Sąd Okręgowy w Warszawie

wyrokiem z 20 listopada 2019 r zmienił zaskarżone orzeczenie w ten sposób, że

zasądził od strony pozwanej na rzecz powódki kwotę 28 716,20 zł i 5 226,57 CHF za

jednoczesnym zwrotem przez powódkę na rzecz pozwanego Banku kwoty

477 960,31 zł., oddalił powództwo w pozostałej części i orzekł o kosztach

postępowania za obie instancje. W uzasadnieniu wyroku Sąd drugiej instancji,

przyjmując za własne ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego, podzielił także jego

ocenę prawną, dotyczącą abuzywności klauzul umownych oraz ich skutku dla bytu

umowy kredytu. Podniósł, że nie doszło do naruszenia wskazanych w apelacji norm

prawa materialnego zawartych w art. 385 § 2 zd. 2 k.c., art. 3851 § 1 k.c., art. 3852

§ 2 w zw. z art. 354 k.c., art. 453 k.c. oraz art. 405 k.c. w zw. z art. 410 § 2 k.c.

Wyjaśnił, że wyrok reformatoryjny został wydany w konsekwencji zawartego w piśmie

pozwanego, datowanym 10 października 2019 r. i doręczonym powódce

15 października 2019 r, oświadczenia o skorzystaniu przez pozwany Bank, na

podstawie art. 496 k.c. w zw. z art. 497 k.c., z prawa zatrzymania kwoty dochodzonej

w tym postępowaniu przez powódkę do czasu zwrotu przez nią na rzecz pozwanego

Banku, wypłaconej jej kwoty 477 960,41 zł i podniesienia przez Bank stosownego

zarzutu zatrzymania, który został uznany przez Sąd za dopuszczalny i skuteczny.

II CSKP 641/22

4

W skardze kasacyjnej pozwany Bank zarzucił naruszenie art. 405 k.c. w zw.

z art. 410 § 2 k.c. w związku z art. 353 § 2 k.c. przez niewłaściwe zastosowanie tych

przepisów do kwot stanowiących przedmiot umownego potrącenia wierzytelności

pozwanego Banku wobec powódki, wynikającej z umowy kredytu z 15 października

2008 r., ze wzajemnymi wierzytelnościami powódki wobec pozwanego, wynikającymi

z zawartych przez powódkę z pozwanym Bankiem umów rachunku bankowego.

Powołując się na tę podstawę kasacyjną, skarżący wniósł o uchylenie i zmianę

punktu pierwszego zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie przez

zmianę wyroku Sądu Rejonowego, zasądzającego wskazane wyżej kwoty

i oddalenie powództwa.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest oparta na twierdzeniu pozwanego Banku, że powódka

nie spełniła na rzecz pozwanego jakiegokolwiek świadczenia, które miałoby

charakter świadczenia nienależnego w rozumieniu art. 410 § 2 k.c., stąd zasądzenie

opisanych wyżej kwot przez Sąd Okręgowy na rzecz powódki nie ma podstawy

faktycznej ani prawnej i stanowi naruszenie przepisów przytoczonych w podstawie

kasacyjnej. Pozwany akcentował, że z treści umowy kredytu wynika, iż strony

przyjęły dla celów rozliczeniowych, mechanizm potrącenia umownego, polegający

na przeciwstawieniu wierzytelności pozwanego wynikającej z umowy kredytu

z wierzytelnością powódki wynikającą z umowy rachunku bankowego.

Na uzasadnienie tej tezy, pozwany przedstawił w skardze kasacyjnej wywody prawne,

ilustrowane orzeczeniami Sądu Najwyższego i sądów powszechnych, odnoszącymi

się do potrącenia umownego jako instytucji prawa cywilnego, odmiennej od instytucji

potrącenia ustawowego. Rzecz jednak w tym, że te rozważania prawne pozwanego

pozostają w oderwaniu od ustaleń faktycznych w tej sprawie oraz wyników wykładni

umowy kredytu, przeprowadzonej przez Sądy meriti, której to wykładni pozwany nie

zakwestionował w skardze kasacyjnej przez sformułowanie stosownego zarzutu

ewentualnego naruszenia art. 65 k.c.

Z treści paragrafu 5 (rozdziału) umowy kredytu (zob. k. 17 akt sprawy) wynika,

że strony umowy kredytu uzgodniły, iż środki pieniężne na spłatę kredytu będą

pobierane z rachunku bankowego powódki o wskazanym tam numerze, przy czym

II CSKP 641/22

5

stosownie do § 22 COS powódka miała obowiązek zapewnić na tym rachunku środki

pieniężne potrzebne do pobrania przez kredytodawcę równowartości wymagalnej

raty kredytu. Istotnie, w § 21 COS znalazł się zapis, że spłata zadłużenia

kredytowego powódki następuje w drodze potrącenia wierzytelności Banku z tytułu

wypłaconego kredytu z wierzytelnościami powódki z tytułu środków pieniężnych

zgromadzonych na rachunku. Za trafne jednak należy uznać zapatrywanie Sądu

Okręgowego, które legło zarówno u podstawy zasądzenia na rzecz powódki

pobranych od niej kwot, jak i uwzględnienia zarzutu zatrzymania, że w istocie,

przytoczone postanowienie umowne kreuje uzgodniony przez strony, uproszczony

i dogodny dla obu stron tej umowy, sposób realizacji przez powódkę ciążącego na

niej zobowiązania spłaty rat kredytu, tworząc mechanizm niejako automatycznego

pobierania przez Bank z rachunku bankowego powódki, prowadzonego przez

pozwany Bank, kwoty należnej kredytodawcy z tytułu wymagalnej raty, bez

konieczności odrębnych czynności ze strony kredytobiorcy. Taki sposób wzajemnych

rozliczeń nie odpowiada jednak instytucji potrącenia umownego w rozumieniu

wywodów skarżącego oraz przywołanych przez niego orzeczeń Sądu Najwyższego.

Z tych przyczyn skarga kasacyjna pozwanego Banku podlegała oddaleniu

(art. 39814 k.p.c. i art. 98 i art. 108 k.p.c. zw z. z art. 39821 i art. 391 § 1 k.p.c.)

Władysław Pawlak

Grzegorz Misiurek

Agnieszka Piotrowska

Na mocy art. 330 § 1 k.p.c. stwierdzam

niemożność podpisania uzasadnienia wyroku

przez sędziego SN Grzegorza Misiurka

z powodu długotrwałej nieobecności

Agnieszka Piotrowska

(A.D.)

[r.g.]