Dwie wersje umowy z tą samą datą. SN uchylił wykonalność wyroku arbitrażowego z Mińska

Postanowieniem z 29 listopada 2021 r. Sąd Apelacyjny w Białymstoku

stwierdził wykonalność i nadał klauzulę wykonalności wyrokowi wydanemu

29 listopada 2019 r. przez Międzynarodowy Sąd Arbitrażowy przy Białoruskiej Izbie

Przemysłowo-Handlowej w Mińsku w sprawie o sygnaturze akt 1694/78-17

z powództwa Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością „M.” z siedzibą: Rejon M.,

[…] (Republika Białorusi; dalej – „M.”) przeciwko A. spółka jawna w B.

(Rzeczpospolita Polska; dalej – „A.”) o zapłatę, zasądzającemu od A. na rzecz M.

podstawowe zadłużenie w kwocie 52.902,95 euro, odsetki umowne w kwocie

52.902,95 euro, koszty związane z pomocą prawną w kwocie 1.098,27 euro oraz

koszty opłaty arbitrażowej w kwocie 5.952,93 - razem 112.857,10 euro,

zobowiązując komornika do przeliczenia świadczenia pieniężnego wyrażonego

w walucie obcej na walutę polską według średniego kursu waluty obcej

ogłoszonego przez Narodowy Bank Polski na dzień sporządzenia planu podziału,

a jeżeli planu nie sporządza się - na dzień wypłaty kwoty wierzycielowi (punkt I)

oraz orzekł o kosztach postępowania (punkt II).

Sąd Apelacyjny ustalił, co następuje:

M. i A. prowadziły ze sobą współpracę gospodarczą. Ich reprezentanci, W.M.

(u Wnioskodawcy) oraz E.G. (u Uczestniczki), złożyli swoje parafy pod treścią

datowanego na 22 maja 2014 r. dokumentu o nazwie umowa usług spedycji nr 1

(dalej - „Egzemplarz Umowy nr 2”). Podpisy zostały naniesione w przeznaczonym

do tego w kontrakcie miejscu - w obrębie prostokątnej ramki, pod nadrukowanymi

danymi, dotyczącymi (m.in.) nazw stron. Treść nadruku w rubryce „klient” to m.in.:

„A. Sp. J. ul. […] lok. […], […] B. …”. Reprezentantka uczestniczki naniosła swoje

inicjały na nabite pieczątką określenie „A. […] E.G. współwłaściciel”. Przy jej

podpisie odciśnięto nadto sformułowanie „A. ul. […], […] B., NIP […] REGON […]

tel. + 48 […] www.[...]”. Podany w pieczęci adres (ul. […], B.) różnił się od tego,

który został nadrukowany (ul. […] lok. […]), i nie istniał 22 maja 2014 r., a więc w

chwili oznaczonej w umowie jako data jej zawarcia, gdyż dopiero 8 grudnia 2014 r.

wydano pozwolenie na użytkowanie ujętego w nim budynku, 31 grudnia 2014 r.

II CSKP 674/23

3

obiektowi temu nadano numer porządkowy 26, wynikającą zaś z tego zmianę

wpisano do KRS uczestniczki 20 stycznia 2015 r.

Istniał inny egzemplarz umowy usług spedycji nr 1, datowanej na 22 maja

2014 r. (dalej - „Egzemplarz Umowy nr 1”). Jego treść w niektórych elementach

różniła się merytorycznie od Egzemplarza Umowy nr 2, m.in. w zakresie punktów

7.1, gdzie odmiennie wskazano termin obowiązywania kontraktu, który

w Egzemplarzu Umowy nr 1 został określony do 31 grudnia 2015 r., zaś

w Egzemplarzu Umowy nr 2 - do 31 grudnia 2017 r. Zawierała też różnice

niemerytoryczne wynikające prawdopodobnie z ich przetłumaczenia przez innych

tłumaczy.

W obu egzemplarzach umowy zawarto w pkt 6.2. klauzulę arbitrażową:

„spory wynikające z wykonania niniejszej umowy strony rozwiązują ..., w przypadku

braku porozumienia - z wyboru powoda w sądzie gospodarczym zgodnie

z miejscem przebywania pozwanego lub w Międzynarodowym Sądzie

Arbitrażowym przy Izbie Przemysłowo - Handlowej (Mińsk) zgodnie z regulaminem

wskazanego sądu. Stosowane prawo - przepisy prawne Republiki Białorusi.

Język postępowania sądowego - rosyjski.”.

Egzemplarz Umowy nr 1 także zawierał własnoręczny podpis naniesiony

w dedykowanej do tego ramce, pod identycznym co w Egzemplarzu Umowy nr 2

nadruku z oznaczeniem stron. Inna była, przybita pieczęcią, treść zawierająca dane

uczestniczki. Widniał tam adres „ul. […] lok. […]”.

Wnioskodawca posługiwał się w stosunkach z Uczestniczką Egzemplarzem

Umowy nr 1. Załączył go do pisma z 22 grudnia 2016 r. zawierającego ponaglenie

do zapłaty oraz do wniosku z 16 marca 2017 r. o zawezwanie do próby ugodowej.

Zainicjował następnie przeciwko niej proces przed Międzynarodowym Sądem

Arbitrażowym przy Białoruskiej Izbie Przemysłowo - Handlowej w Mińsku

(dalej: „Sąd Polubowny”, lub „Sąd Arbitrażowy”).

Sąd Apelacyjny stwierdził, że przebieg postępowania przed Sądem

Polubownym - opisany w uzasadnieniu wyroku z 29 listopada 2019 r. - nie był

kwestionowany przez strony. Wnioskodawca początkowo oparł swoje powództwo

o Egzemplarz Umowy nr 1. Uczestniczka nie zakwestionowała, że utrzymywała

II CSKP 674/23

4

kontakty gospodarcze z wnioskodawcą i przyznała, że ciąży na niej dług względem

niego. Zanegowała natomiast, że zawarła z nim umowę, w oparciu o którą

zainicjował postępowanie arbitrażowe. W dniu 19 kwietnia 2018 r. Wnioskodawca

okazał Egzemplarz Umowy nr 2. Uczestniczka oświadczyła, że tego kontraktu także

nie zawarła. Z tego powodu Sąd Polubowny postanowił o przeprowadzeniu

ekspertyzy grafologicznej. Ze sporządzonej na zlecenie tego Sądu opinii

z 29 sierpnia 2018 r. wynikało, że wszystkie pieczęcie, jakich użyto na obu

egzemplarzach umów, były autentyczne. W ekspertyzie z 15 października 2018 r.

wskazano natomiast, że nie jest możliwe ustalenie, czy podpis pod Egzemplarzem

Umowy nr 1 złożyła reprezentantka Uczestniczki. Ustalono jednak, że parafa pod

Egzemplarzem Umowy nr 2 należała do jej wspólnika. W następstwie tego

Uczestniczka podniosła, że każda ze stron dysponowała pustymi kartkami

z podpisami przedstawicieli drugiego kontrahenta i to one znalazły się pod teksem

drugiego egzemplarza kontraktu. W dniu 29 listopada 2018 r. wnioskodawca

wprowadził do podstawy powództwa Egzemplarz Umowy nr 2 zamiast poprzedniej

jej wersji.

Sąd Polubowny uznał w związku z tym, że klauzula arbitrażowa była

prawidłowa i dawała podstawę do rozpoznania sporu. Po przeprowadzonym

postępowaniu wydał wyrok, w którym poddał egzekucji na rzecz wnioskodawcy od

uczestniczki: podstawowe zadłużenie (52.902,95 euro), odsetki umowne

(52.902,95 euro), koszty poniesione w związku z ochroną interesów (1.098,27 euro)

i zwrot opłaty arbitrażowej (5.952,93 euro; k. 62). Z art. 44 Regulaminu Sądu

Polubownego wynika, że orzeczenie to jest prawomocne.

We wniosku o stwierdzenie wykonalności powyższego orzeczenia

Wnioskodawca powołał się na klauzulę arbitrażową, która znajduje się

w Egzemplarzu Umowy nr 2.

Do oceny wniosku Sąd Apelacyjny stosował konwencję o uznawaniu

i wykonywaniu zagranicznych orzeczeń arbitrażowych sporządzoną w Nowym

Jorku dnia 10 czerwca 1958 r., (Dz. U. z 1962 r. Nr 9, poz. 4; dalej „Konwencja”),

wskazując, że Wnioskodawca, zgodnie z jej wymaganiami (art. IV ust. 1 lit b w zw.

z art. II ust. 1 i art. II ust. 1 i ust. 2 Konwencji), złożył m.in. oryginał umowy 2,

II CSKP 674/23

5

sporządzonej w formie pisemnej, która w pkt 6.2 obejmowała klauzulę arbitrażową.

Załączył nadto: należycie legalizowany oryginał orzeczenia Sądu Polubownego,

którym rozstrzygnięto spór wynikły z zobowiązania opisanego w powyższym

kontrakcie; a nadto tłumaczenia tłumacza przysięgłego wszystkich wymienionych

dokumentów (art. IV ust. 1 lit a i art. IV ust. 2 Konwencji).

Zdaniem Sądu Apelacyjnego ze względu na to, że złożona przez

Wnioskodawcę umowa zawierała własnoręczne podpisy złożone pod oznaczeniem

nazwy wnioskodawcy oraz imienia i nazwiska reprezentantki uczestniczki,

Wnioskodawca wykazał, że istniał zawarty w niej zapis na Sąd Polubowny.

Na Uczestniczkę przeszedł w konsekwencji ciężar udowodnienia, że, jak twierdziła,

nie podpisała powyższego dokumentu, a zatem i klauzuli arbitrażowej (art. 253

w związku z art. 391 § 1 i z art. 12131 § 2 k.p.c.).

Fakt podpisania Egzemplarza Umowy Nr 2 Sąd Apelacyjny ustalił na

podstawie przeprowadzonego w sprawie dowodu z opinii biegłego grafologa

(postanowienie - k. 394). Jako wiarygodne ocenił konkluzje i wnioski eksperta

wyrażone w opinii oraz ustnych wyjaśnieniach, zgodnie z którymi podpis nie

powstał w wyniku mechanicznej bądź chemicznej ingerencji świadczącej o próbie

przerobienia; nie da się określić daty jego naniesienia i prawdopodobnie nakreśliła

go reprezentantka uczestniczki. Nie podzielił formułowanych pod adresem opinii

zarzutów Uczestniczki, w tym wskazał m.in., że mimo iż nie było możliwe ustalenie

z całkowitą pewnością, że to reprezentantka Uczestniczki podpisała się pod

Egzemplarzem Umowy nr 2, biegły przekonująco wyjaśnił, że prawdopodobieństwa

nie da się ustalić w sposób procentowy lub liczbowy, nie jest on bowiem używany

w badaniach pisma, to jednak bardziej prawdopodobne było to, że to ona podpisała

się na spornej umowie. Zdaniem Sądu Apelacyjnego wiarygodność konkluzji

zawartych w opinii wspierało także to, że była ona zbieżna z treścią ekspertyz

grafologicznych z 29 sierpnia 2018 r. i z 15 października 2018 r., które wykonano

w sprawie toczącej się przed Sądem Polubownym. Ustalono w nich, że zarówno

podpis pod Egzemplarzem Umowy nr 2, jak też odbita na niej pieczątka, należały

do reprezentantki uczestniczki, która nie kwestionowała powyższych wniosków

w toku postępowania arbitrażowego. Przeciwnie, wskazała, że reprezentująca ją

II CSKP 674/23

6

E.G. rzeczywiście jest autorką spornego podpisu - choć, jak twierdziła, miał on

pochodzić z blankietu, który wręczyła wnioskodawcy

Do odmiennych wniosków nie mogły też prowadzić, złożone w sprawie,

prywatne opinie grafologiczne. Sąd Apelacyjny wskazał, że dokumenty te nie miały

mocy dowodu unormowanego w art. 278 i n. k.p.c., zatem zawarte w nich oceny nie

mogły mieć pierwszeństwa przed ekspertyzą, którą wykonano w sprawie. Ponadto

pierwsza z opinii bazowała na materiale historycznym, w którym były tylko dwa

oryginalne pisma, w drugiej zaś w ogóle nie dało się wywieść, czy zastosowane

w niej źródła porównawcze miały (poza podpisami nakreślonymi na potrzeby

badania) charakter oryginalny. Zdaniem Sądu Apelacyjnego opinie te miały też

mniejszą moc dowodową niż, odmienna od nich co do konkluzji, ekspertyza

z 15 października 2018 przeprowadzona przed Sądem Polubownym (również

mająca charakter dokumentu prywatnego), która opierała się na bardzo obfitym

materiale porównawczym i nie była też kwestionowana przez uczestniczkę w toku

arbitrażu. Nie podawały również w wątpliwość prawidłowości wniosków zawartych

w opinii i nie mogły stanowić podstawy do powołania innego dowodu z art. 278 i n.

k.p.c., o którego przeprowadzenie Uczestniczka nie wnioskowała.

Jako niedopuszczalny Sąd Apelacyjny ocenił wnioskowany przez

Uczestniczkę środek dowodowy w postaci konfrontacji biegłej oraz osób, które

sporządziły na jej zlecenie prywatne opinie grafologiczne. Żądane przez

Uczestniczkę dowody, w tym zeznania świadków i stron, Sąd Apelacyjny ocenił

jako nieprzydatne, z tego względu, że zmierzały do zakwestionowania wiążącej

w sprawie opinii biegłego. Z tych względów wnioski o ich przeprowadzenie nie

zostały uwzględnione (art. 235 § 1 pkt 3 k.p.c.).

Zdaniem Sądu Apelacyjnego konkluzji, że sporny podpis pochodził od

reprezentantki Uczestniczki, nie mógł też podać w wątpliwość fakt, iż

wnioskodawca posługiwał się dwiema podpisanymi umowami, zawierającymi zapis

na Sąd Polubowny, na których widniał taki sam tytuł i identyczna data zawarcia.

Sam ten fakt nie rodził nawet domniemania faktycznego, że doszło do podrobienia

kontraktu, będącego podstawą wniosku złożonego w niniejszej sprawie (art. 231

k.p.c.). Jako bardziej prawdopodobne od tezy o fałszerstwie uznał przywołane

II CSKP 674/23

7

przez wnioskodawcę stanowisko, że strony, które bezspornie utrzymywały ze sobą

kontakty gospodarcze, same przygotowały i podpisały drugi egzemplarz umowy,

choć później niż to literalnie wskazano w jej treści. Zdaniem Sądu Apelacyjnego nie

można w szczególności wykluczyć, że skoro dokument ten w niektórych

elementach różnił się od pierwszej wersji kontraktu, przede wszystkim w zakresie

w jakim unormowano w nim dłuższy o dwa lata okres trwania więzi obligacyjnej, to

stanowił odzwierciedlenie zmiany wcześniejszego stosunku prawnego, której strony

dokonały bez spisywania odrębnego aneksu.

W ocenie Sądu Apelacyjnego do istotnie odmiennych wniosków nie można

byłoby dojść również przy założeniu, że podpis na pierwszym egzemplarzu umowy

został sfałszowany - choć, jak wskazał, nie potwierdzono tej tezy w postępowaniu

arbitrażowym (w przeprowadzonej w jego toku ekspertyzie ustalono jedynie, że nie

da się określić, czy podpis został przez nią nakreślony); a nadto Uczestniczka nie

wykazała, że pieczątki naniesione na tym kontrakcie nie należały do niej

(w ekspertyzie z 28 sierpnia 2018 r. wskazano na autentyczność pieczęci z tymi,

które odcisnęła na rozprawie arbitrażowej). Także w takiej sytuacji Sąd Apelacyjny

uznał za bardziej prawdopodobne, że Egzemplarz Umowy nr 2 strony

własnoręcznie podpisały w toku trwania współpracy gospodarczej, choć później niż

w dacie opisanej w tym dokumencie, z tego względu, że prawdziwości podpisu pod

tym kontraktem nie podważyła opinia biegłego grafologa przeprowadzona

w niniejszej sprawie; a autentyczność stwierdzono w wykonanej przed Sądem

Polubownym ekspertyzie z 15 października 2018 r. Co więcej, sama uczestniczka

potwierdziła w toku postępowania arbitrażowego, że jej reprezentantka nakreśliła

omawiany znak. W niniejszej sprawie nie formułowała nadto twierdzeń, że

wnioskodawca miałby się posłużyć spornym podpisem w sposób samowolny

- np. używając do tego celu podpisany blankiet. Przedstawionych konkluzji nie

podważała zdaniem Sądu również treść pieczęci odciśniętej na drugim

egzemplarzu umowy, która mogła być użyta najwcześniej w grudniu 2014 r., bo

wtedy nadano numer budynkowi, który opisano w zawartych w niej danych

adresowych (ul. […], B.). Nie musiało to jednak świadczyć

o fałszerstwie, skoro nie można było wykluczyć, że treść - pochodząca zresztą

z pieczątki uczestniczki - została nabita przez jej reprezentanta w trakcie

II CSKP 674/23

8

podpisywania drugiego egzemplarza umowy. Współgrało to z dużo bardziej

prawdopodobnymi, niż przedstawiane przez uczestniczkę, okolicznościami

podpisania tego kontraktu (np. z: zawarciem stosunku prawnego później niż to

literalnie w nim wskazano - w przypadku prawdziwości tezy o sfałszowaniu

Egzemplarza Umowy nr 1; bądź późniejszą zmianą pierwotnej treści więzi

obligacyjnej - w przypadku prawdziwości tezy o autentyczności Egzemplarza

Umowy nr 1).

Z tych też przyczyn Sąd Apelacyjny uznał, że nie było potrzeby

przeprowadzania wnioskowanych przez uczestniczkę dowodów na okoliczność

podrobienia podpisu pod pierwszym (niebędącym podstawą wniosku o stwierdzenie

wykonalności) egzemplarzem umowy. Jako niewiarygodne Sąd Apelacyjny uznał

przy tym twierdzenia Uczestniczki dotyczące pochodzenia podpisu na spornym

kontrakcie, które sformułowała w postępowaniu przez Sądem Arbitrażowym.

W konkluzji tej części rozważań Sąd Apelacyjny stwierdził, że Uczestniczka

nie zdołała obalić wykazanej przez wnioskodawcę okoliczności, iż istniał zapis na

arbitraż i spełniono pozostałe formalne wymogi związane z żądaniem stwierdzenia

wykonalności wyroku arbitrażowego, w związku z czym przeszedł do badania, czy

nie zaszły przesłanki uzasadniające odmowę uwzględnienia wniosku.

Sąd Apelacyjny nie podzielił zarzutu uczestniczki, że zapis na sąd

polubowny nie gwarantował równości stron. Wyjaśnił, że o nierówności tej można

byłoby mówić tylko wtedy, gdyby klauzula arbitrażowa wykreowała u jednego

z uczestników arbitrażu większe szanse na korzystne dla niego rozstrzygnięcie

sporu, warunek zaś ten nie został spełniony, bo zarówno wnioskodawca, jak

i uczestniczka uzyskali możliwość rozpoznania sprawy w oparciu o identyczne

reguły prawne (Regulamin Sądu Arbitrażowego i prawo białoruskie). Nie zostało też

wykazane, a nawet podniesione, że Sąd Polubowny działał w oparciu o normy

prawne, które nie gwarantowały obiektywizmu względem każdego z uczestników

prowadzonego przez niego postępowania. Co prawda miało się ono toczyć

w języku rosyjskim, ale nie faworyzowało to wnioskodawcy, skoro uczestniczka

miała prawo do pomocy tłumacza - co wynikało z art. 15 Regulaminu Sądu

Polubownego - oraz profesjonalnego, np. rosyjskojęzycznego, zastępcy

II CSKP 674/23

9

procesowego i korzystała z usług tych osób w toku postępowania polubownego.

Tym samym Sąd Apelacyjny uznał za bezzasadny wywodzony z art. V ust. 1 lit a

Konwencji, zarzut nieważności klauzuli arbitrażowej. Ponadto nie uwzględnił

zarzutu Uczestniczki opartego o art. V ust. 1 lit b Konwencji. Wskazał, że

Uczestniczka nie złożyła dowodów ani nie powołała twierdzeń bądź tez

dowodowych, iż nienależycie powiadomiono ją o wyborze arbitra. Nie miała też

miejsca sytuacja, że Uczestniczka nie mogła przedstawić swojej sprawy, skoro

aktywnie brała udział w sporze z wnioskodawcą - w tym wniosła „sprzeciw na

pozew” i uczestniczyła na rozprawach. Nie udowodniła też, że zastosowana

w postępowaniu przed Sądem Polubownym procedura arbitrażowa nie była zgodna

z tą unormowaną w umowie o zapis, to jest w Regulaminie, i z prawem białoruskim,

nie wskazała bowiem, które normy zawarte w powyższych źródłach prawa zostały

naruszone. Zarzut uwzględnienia roszczenia przez Sąd Polubowny w oparciu

o Egzemplarz Umowy nr 2 Sąd Apelacyjny uznał za niedopuszczalny, jako zarzut

dotyczący kwestii materialnoprawnych.

Jednocześnie Sąd Apelacyjny ocenił, że zgromadzony w sprawie materiał

dowodowy nie dał podstaw do oceny, iż zaktualizowała się przesłanka odmowy

uwzględniania wniosku ze względu na naruszenie porządku publicznego.

Uczestniczka wywodziła zarzut w tym zakresie z nieudowodnionych okoliczności:

oparcia wyroku Sądu Polubownego na dokumencie sfałszowanym; a także

niezagwarantowania przez klauzulę arbitrażową równości stron.

Skargę kasacyjną od postanowienia Sądu Apelacyjnego wniosła

Uczestniczka, zaskarżając je w całości. Zarzuciła naruszenie prawa materialnego,

tj. art. I ust. 1 i 2 Konwencji; art. V ust. 1 lit. a) Konwencji oraz art. V ust. 2 lit. b)

k.p.c. Konwencji w związku z art. 1161 § 2 k.p.c., jak również – ewentualnie, na

wypadek uznania powyższych podstaw kasacyjnych za nieuzasadnione

– naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 367 § 3 w związku z art. 12131 § 2,

z art. 379 pkt 4 k.p.c., z art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 28 maja 2021 r. o zmianie

ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw, z art. 2,

art. 45 ust. 1 i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, z art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji

Praw Człowieka; art. 177 § 1 w związku z art. 11 k.p.c. i z art. 2 § 1 pkt 2 k.p.k.;

art. 2352 § 1 i § 2 w związku z art. 227 i z art. 316 § 1 k.p.c.; art. 2352 § 1 i § 2

II CSKP 674/23

10

w związku z art. 227 i z art. 278 § 1 k.p.c.; art. 2352 § 1 i § 2 w związku z art. 227

i z art. 299 k.p.c.; art. 2352 § 1 i § 2 w związku z art. 227 i z art. 309 k.p.c.; art. 6 k.c.

w związku z art. 15 zzs1 ust 1 pkt. 2 Ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych

rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem

COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

(DZ.U. poz. 1842, ze zm.; dalej – „Ustawa o COVID”) i z art. 235 § 1 k.p.c.; art. 6

k.c. w związku z art. 232 i z art. 227 k.p.c. oraz naruszenia art. 328 § 1 pkt 1

w związku z art. 316 § 1 k.p.c.

W przypadku uwzględnienia podstaw kasacyjnych wskazanych w punktach

1 i 3 lub w przypadku nieuwzględnienia tych podstaw kasacyjnych, a uwzględnienia

podstaw kasacyjnych wskazanych w punktach 4-12 skarżąca domagała się

uchylenia postanowienia w całości i przekazania sprawy do ponownego

rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu lub sądowi równorzędnemu. W przypadku

uznania, że podstawa naruszenia prawa materialnego jest oczywiście uzasadniona,

wniosła natomiast o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i oddalenie

wniosku w całości.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wobec treści podnoszonych w uzasadnieniu skargi kasacyjnej twierdzeń na

wstępie rozważań należy wyjaśnić, że w piśmie z 7 stycznia 2021 r. wnioskodawca

sprostował żądanie wniosku i tak sprecyzowane żądanie podtrzymywał w toku

postępowania, w tym w piśmie z 9 lutego 2021 r. Dotyczyło ono załączonego do

wniosku wyroku i to sprecyzowane żądanie wniosku było przedmiotem rozpoznania

przez Sąd Apelacyjny. Nie zasługuje w konsekwencji na podzielenie twierdzenie

skarżącej, że wniosek nie dotyczy wyroku, który został do tego wniosku załączony,

a jego braki uniemożliwiają merytoryczną weryfikację.

Na uwzględnienie nie zasługiwał zarzut nieważności postępowania, którą

skarżąca wiązała z prowadzeniem sprawy przez Sąd Apelacyjny w składzie

jednoosobowym. Zgodnie z art. 15zzs1 ust. 1 pkt 4 Ustawy o COVID w brzmieniu

nadanym z dniem 3 lipca 2021 r. przez art. 4 pkt 1 ustawy z dnia 28 maja 2021 r.

(Dz.U. 2021, poz. 1090, dalej „ustawa zmieniająca”) w pierwszej i drugiej instancji

sąd rozpoznaje sprawy w składzie jednego sędziego; prezes sądu może zarządzić

II CSKP 674/23

11

rozpoznanie sprawy w składzie trzech sędziów, jeżeli uzna to za wskazane ze

względu na szczególną zawiłość lub precedensowy charakter sprawy. Zgodnie

z art. 6 ustawy zmieniającej znowelizowany art. 15zzs1 ustawy o COVID znajdował

zastosowanie w postępowaniach wszczętych i niezakończonych przed dniem

wejścia w życie ustawy nowelizującej, natomiast sprawy rozpoznawane przed

wejściem w życie ustawy zmieniającej w składzie innym niż jednego sędziego,

w dalszym ciągu prowadzone są przez tego sędziego, któremu sprawa została

przydzielona jako referentowi, do zakończenia sprawy w danej instancji.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że odstępstwo od zasady

kolegialności nie jest zawsze równoznaczne z naruszeniem art. 45 ust. 1

Konstytucji, wydanie zaś orzeczenia przez sąd drugiej instancji w składzie

ukształtowanym na podstawie art. 15zzs1 ust. 1 pkt 4 ustawy o COVID w okresie do

26 kwietnia 2023 r. włącznie, nie może stanowić samoistnej podstawy do

stwierdzenia nieważności postępowania na podstawie art. 379 pkt 4 k.p.c.,

(zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 kwietnia 2025 r., II CSKP 533/24,

niepubl. i powołane w nim orzecznictwo).

Niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 328 § 1 pkt 1 w związku z art.

316 § 1 k.p.c., którego skarżąca upatrywała w niewyjaśnieniu w uzasadnieniu

zaskarżonego postanowienia, dlaczego Sąd przyjął za udowodniony fakt złożenia

podpisu pod jednym z egzemplarzy umowy spedycji, mimo że opinia, na której

oparł swoje ustalenie, nie zawierała takiego wniosku, a jedynie formułowała

prawdopodobieństwo w tym zakresie, a ponadto przyjął na podstawie przesłanki

„uprawdopodobnienia” za tezę bardziej prawdopodobną od fałszerstwa, że strony

same przygotowały i podpisały drugi egzemplarz umowy, choć później niż literalnie

wskazano w jej treści, bez wskazania żadnego dowodu, na którym oparł to

ustalenie. Skarżąca zarzuciła również uniemożliwiającą weryfikację sprzeczność

uzasadnienia wyrażającą się w przyjęciu przez Sąd Apelacyjny z jednej strony, że

skarżąca nie wykazała danego faktu (braku swojego podpisu) ponad osnowę

dokumentu, który kwestionuje, z drugiej zaś strony przyjęciu jako bardziej

prawdopodobną (a nie udowodnioną) tezę, że obie strony podpisały umowę w innej

dacie niż wskazana w dokumencie, a zatem ponad osnowę tego dokumentu i bez

przeprowadzenia jakiegokolwiek postępowania dowodowego co do tej okoliczności.

II CSKP 674/23

12

Zarzuciła również, że sąd nie może przyjmować nieudowodnionego, a jedynie

uprawdopodobnionego (na co sam wskazał w uzasadnieniu) twierdzenia strony

przeciwnej o podpisaniu drugiego egzemplarza umowy spedycji w terminie innym

niż wynika to z treści tej umowy w celu wydania postanowienia zgodnie

z wnioskiem tej strony, a wbrew zebranym lub przeprowadzonym dowodom.

Zdaniem skarżącej sposób sporządzenia uzasadnienia orzeczenia nie uwzględnia

w konsekwencji stanu rzeczy istniejącego w chwili zamknięcia rozprawy

(art. 316 §1 k.p.c.).

Postawione przez skarżącą zarzuty i argumentacja przedstawiona na ich

poparcie w istocie nie dotyczą wadliwości uzasadnienia ani naruszenia zasad jego

sporządzenia. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego zarzut

naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. może być uwzględniony jedynie wyjątkowo, gdy

uzasadnienie zaskarżonego wyroku zostało sporządzone w sposób wykluczający

przeprowadzenie efektywnej kontroli kasacyjnej (zob. wyroki Sądu Najwyższego

z 28 listopada 2014 r., I CSK 735/13, niepubl.; z 16 grudnia 2015 r., IV CSK 149/15,

niepubl.; z 17 grudnia 2015 r., I CSK 1028/14, niepubl.; z 15 kwietnia 2016 r., I CSK

278/15, niepubl.; z 13 kwietnia 2017 r., I CSK 93/17, niepubl.; z 5 października

2018 r., I CSK 608/17, niepubl. i z 27 lutego 2019 r., II CSK 16/18, niepubl. oraz

postanowienie Sądu Najwyższego z 29 lipca 2021 r., II CSKP 75/21, niepubl.

i przywołane tam dalsze orzecznictwo). Analiza uzasadnienia zaskarżonego

orzeczenia nie uzasadnia wniosku, że tego rodzaju sytuacja zachodzi w niniejszej

sprawie.

Za bezzasadny należy też uznać zarzut naruszenia art. 177 § 1 w związku

z art. 11 k.p.c. i art. 2 § 1 pkt. 2 k.p.k.

Sąd Najwyższy wyjaśnił, że warunkiem zawieszenia postępowania cywilnego

na podstawie art. 177 § 1 pkt 4 k.p.c. jest przekonanie sądu, że ustalenie czynu

w drodze karnej może wywrzeć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy cywilnej w tym

znaczeniu, że zachodzi prawdopodobieństwo wydania wyroku skazującego,

którego ustalenia co do faktu popełnienia przestępstwa będą wiążące

w postępowaniu cywilnym (art. 11 k.p.c.), jak i wówczas, gdy ustalenia poczynione

w postępowaniu karnym mogą wzbogacić materiał faktyczny i dowodowy,

II CSKP 674/23

13

oddziałując na ocenę dowodów i kierunek rozstrzygnięcia sprawy cywilnej.

Stwierdzenie przez sąd cywilny, że ustalenie czynu w drodze karnej może wywrzeć

wpływ na rozstrzygnięcie sprawy cywilnej nie oznacza jednak konieczności

zawieszenia postępowania, a przy podejmowaniu decyzji w tym przedmiocie sąd

powinien kierować się względami celowości, uwzględniając motywy art. 177 § 1 pkt

4 i interesy stron postępowania, rozważyć spodziewany czas trwania postępowania

karnego i prawdopodobieństwo wydania w nim wyroku skazującego, stan

zaawansowania postępowania cywilnego, a także charakter sprawy cywilnej,

a w szczególności znaczenie jej szybkiego rozstrzygnięcia dla strony (zob. np.

wyrok Sądu Najwyższego z 29 listopada 2018 r., IV CSK 377/17, niepubl.

i powołane w nim judykaty).

W okolicznościach sprawy przeciwko zawieszeniu postępowania cywilnego

przemawiał stan zaawansowania obu postępowań, w tym wczesny etap

postępowania karnego wszczętego na podstawie złożonego przez uczestniczkę

zawiadomienia o możliwości popełnienia przestępstwa, które - jak wynikało

z prezentaty Prokuratury Rejonowej Białystok Południe w Białymstoku znajdującej

się na zawiadomieniu - zostało złożone 27 stycznia 2021 r. Ocenę tę potwierdza

wynikający z dokumentów złożonych przez skarżącą już po prawomocnym

zakończeniu postępowania przebieg postępowania karnego, który podważa

celowość podjęcia wówczas przez Sąd Apelacyjny decyzji o zawieszeniu

postępowania w oczekiwaniu na wyniki postępowania karnego, zwłaszcza że Sąd

ten dysponował wnioskami dowodowymi, które zmierzały do przeprowadzenia

dowodów pokrywających się co najmniej częściowo z przeprowadzonymi

w postępowaniu karnym.

Niezasadny jest także zarzut naruszenia art. 6 k.c. w związku z art. 15 zzs1

ust. 1 pkt 2 ustawy o COVID i z art. 235 § 1 k.p.c., które miało polegać na

nieprzeprowadzeniu przez Sąd Apelacyjny przesłuchania biegłej sądowej, która

wydała opinię grafologiczną w niniejszym postępowaniu, bezpośrednio na

rozprawie, w budynku sądu, mimo że wielokrotnie wnioskowała o to uczestniczka

postępowania. Z przebiegu rozprawy 18 listopada 2021 r., na której biegła A.K.

złożyła ustną opinię, nie wynika, aby występowały trudności we wskazywaniu

biegłej na dokumenty z akt sprawy, z którymi przy sporządzaniu opinii już

II CSKP 674/23

14

zapoznała się, ponieważ były jej udostępnione akta sądowe. Nie miały również

miejsca na rozprawie zakłócenia uniemożliwiające lub choćby utrudniające

prowadzenie tego dowodu. Zważywszy przy tym na odmienny od zeznań świadków

charakter dowodu z opinii biegłego nie ma podstaw do konstruowania ogólnego

wniosku o konieczności osobistej styczności z biegłym sądu lub stron

postępowania. Skarżąca nie przedstawiła argumentów, które przemawiałyby za

odstąpieniem w sprawie od przeprowadzenia rozprawy zdalnej i przeprowadzenia

jej w formie stacjonarnej. W szczególności zaś nie wskazała, jakie czynności,

pytania lub dokumenty nie mogły zostać okazane biegłej lub występowała trudność

w ich podjęciu lub przedstawieniu ze względu na przeprowadzenie rozprawy

zdalnej lub z którymi z dokumentów biegła powinna zapoznać się ponownie

w trakcie rozprawy osobiście.

Na uwzględnienie nie zasługiwał też zarzut naruszenia art. 2352 § 1 i § 2

w związku z art. 227 i art. 309 k.p.c., którego skarżąca upatrywała

w nieprzeprowadzeniu przez Sąd Apelacyjny na rozprawie dowodu z konfrontacji

biegłych, którzy wydali opinie prywatne, z biegłą powołaną przez Sąd w toku

postępowania.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że zarządzenie konfrontacji

jest prawem, a nie obowiązkiem sądu, przy czym wykluczono możliwość

konfrontowania biegłego z osobą, która na zlecenie strony sporządziła opinię,

a która mogłaby być jedynie przesłuchana w charakterze świadka, o ile miałaby

wiedzę o istotnych w sprawie faktach. Sąd Najwyższy zwrócił uwagę na odmienny

charakter tych dowodów, skoro rolą świadka nie jest dostarczanie sądowi

fachowych informacji oraz wiadomości w celu ustalenia i oceny okoliczności

sprawy, a w konsekwencji nie ma płaszczyzny do przeprowadzenia konfrontacji

biegłego z osobą, która sporządziła prywatną opinię, skoro świadek prezentuje

przed sądem znane mu fakty, a biegły wydaje opinię na podstawie wiadomości

specjalnych (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 31 sierpnia 2023 r., I CSK

6038/22, niepubl.).

Skarżąca zarzuciła również naruszenie art. 2352 §1 i § 2 w zw. z art. 227

i art. 316 § 1 k.p.c., do którego dojść miało wskutek oddalenia przez Sąd

II CSKP 674/23

15

Apelacyjny 18 listopada 2021 r., na ostatniej rozprawie, wszystkich osobowych

wniosków dowodowych zgłoszonych w odpowiedzi na wniosek i w toku

postępowania, w tym wniosków z zeznań świadków, z zeznań dwóch biegłych,

którzy sporządzili w niniejszej sprawie opinie prywatne, z zeznań stron oraz

dowodu z opinii biegłego na fakt niepodpisania przez reprezentantkę uczestniczki

tej wersji umowy spedycji, którą wnioskodawca posługiwał się jako pierwszą

zarówno przed Sądem Rejonowym w Białymstoku w postępowaniu o zawezwanie

do próby ugodowej, jak i w postępowaniu przed Sądem Arbitrażowym, załączając

tę umowę do pozwu. Ponadto zarzuciła naruszenie art. 2352 § 1 i § 2 w związku

z art. 227 i art. 278 §1 k.p.c. przez nieprzeprowadzenie przez Sąd Apelacyjny

dowodu z opinii biegłego grafologa, której przedmiotem miał być fakt niepodpisania

przez reprezentantkę uczestniczki postępowania jednego z egzemplarzy

w/w umowy spedycji, który to egzemplarz nie był przedmiotem opinii biegłego

grafologa złożonej w niniejszym postępowaniu; naruszenie art. 2352 § 1 i § 2

w związku z art. 227 k.p.c. i art. 299 k.p.c. polegające na tym, że Sąd Apelacyjny

nie przeprowadził dowodu z przesłuchania stron oraz naruszenie art. 6 k.c.

w związku z art. 232 i art. 227 k.p.c., polegające na tym, że Sąd Apelacyjny

poprzez oddalenie wskazanych w punktach 5-9 petitum skargi kasacyjnej dowodów

uniemożliwił uczestniczce postępowania wykazanie faktów, z których wywodzi ona

skutki prawne.

Rozpatrując te zarzuty należy przypomnieć, że z akt sprawy wynika, iż

w odpowiedziach na wniosek złożonych przez uczestniczkę i jej pełnomocnika

uczestniczka domagała się przeprowadzenia dowodu:

1. z opinii biegłego grafologa celem wykazania faktu, że E.G. nie złożyła

parafy pod żadną z wersji w/w umowy spedycji z dnia 22 maja 2014 r., w związku z

czym wniosła również o zobowiązanie Wnioskodawcy do przedłożenia oryginalnej

wersji umowy spedycji nr 1 z dnia 22 maja 2014 r. załączonej do w/w wniosku o

stwierdzenie wykonalności orzeczenia sądu polubownego;

2. z opinii grafologa lub innego biegłego specjalisty w zakresie badania

wieku dokumentu celem wykazania faktu, w jakim czasie (rok, miesiąc, czasookres)

zostały złożone pieczątki firmowe oraz parafa Uczestniczki postępowania na

oryginale dokumentu umowy spedycji nr 1 z dnia 22 maja 2014 r., której kopia

II CSKP 674/23

16

została załączona do niniejszego wniosku; w szczególności biegły winien wyjaśnić

czy złożenie tych pieczątek i parafy miało miejsce w maju 2014 r.;

3. z zeznań świadka G.P. celem wykazania następujących faktów:

istnienia dwóch wersji tej samej umowy spedycji nr 1 z dnia 22 maja 2014 r. z

różnymi parafami i z różnymi pieczątkami; posługiwania się przez Wnioskodawcę w

pierwszej kolejności umową z jedną pieczątką uczestnika postępowania, którą to

umowę załączył zarówno do wniosku o zawezwanie do próby ugodowej, a

następnie do pozwu w postępowaniu przed Sądem Arbitrażowym; przedłożenie

przez Wnioskodawcę drugiej wersji w/w umowy przed Sądem Arbitrażowym

dopiero po negatywnym wyniku ekspertyzy grafologicznej co do złożenia parafy

przez E.G. na pierwszej wersji w/w umowy spedycji; braku możliwości posługiwania

się przez Uczestniczkę postępowania na pieczątce firmowej adresem: ul. […] w

dniu rzekomego zawarcia w/w umowy spedycji (22.05.2014 r.), gdyż w tym dniu

Uczestniczka nie miała zarejestrowanej siedziby pod tym adresem oraz E.G.

nie złożyła parafy pod żadną z wersji w/w umowy spedycji z dnia

22 maja 2014 r.;

4. z zeznań świadka I.G., celem wykazania następujących faktów:

kontaktów Wnioskodawcy z osobą, która miała podjąć się podrobienia

parafy/podpisu E.G. pod umową spedycji nr 1 z dnia 22 maja 2014 r.; podrobienia

parafy/podpisu E.G. pod umową spedycji nr 1 z dnia 22 maja 2014 r.

5. z zeznań świadków M.W., celem wykazania następujących faktów:

nieprowadzenia przez Uczestniczkę działalności ani posiadania siedziby przy ul.

[…] w B. w dniu 22 maja 2014 r.; nieposługiwania się przez Uczestniczkę

postępowania pieczątkami firmowymi w dniu 22 maja 2014 r.

z adresem spółki przy ul. […] w B.; od kiedy Uczestniczka postępowania rozpoczęła

prowadzenie działalności i przeniosła siedzibę pod adres przy ul […] w B.,

6. z przesłuchania stron, z ograniczeniem do Uczestniczki, celem

wykazania następujących faktów: istnienia dwóch wersji tej samej umowy spedycji

nr 1 z dnia 22 maja 2014 r. z różnymi parafami i z różnymi pieczątkami;

posługiwania się przez Wnioskodawcę w pierwszej kolejności umową z jedną

pieczątką Uczestniczki, którą to umowę załączył zarówno do wniosku

o zawezwanie do próby ugodowej, a następnie do pozwu w postępowaniu przed

II CSKP 674/23

17

Sądem Arbitrażowym; przedłożenie przez Wnioskodawcę drugiej wersji w/w umowy

przed Sądem Arbitrażowym dopiero po negatywnym wyniku ekspertyzy

grafologicznej co do złożenia parafy przez E.G. na pierwszej wersji w/w umowy

spedycji; braku możliwości posługiwania się przez Uczestniczkę na pieczątce

firmowej adresem: ul. […] w dniu rzekomego zawarcia w/w umowy spedycji

(22.05.2014 r.), gdyż w tym dniu nie miała zarejestrowanej siedziby pod tym

adresem oraz E.G. nie złożyła parafy pod żadną z wersji w/w umowy spedycji z

dnia 22 maja 2014 r.

W piśmie z 28 lipca 2021 r. Uczestniczka wniosła o przeprowadzenie

dowodu z zeznań świadków, autorów opinii prywatnych sporządzonych w niniejszej

sprawie: A.W. oraz W.S., celem wykazania następujących faktów:

7. prosta forma graficzna i jednorazowy rysunek parafy złożonej na

Umowie usług spedycji datowanej na 22 maja 2014 r. sporządzonej w języku

rosyjskim ograniczają jej przydatność do badań identyfikujących wykonawcę tej

parafy,

8. brak w w/w parafie charakterystycznych cech indywidualnych

w poszczególnych zespołach graficznych uniemożliwia stwierdzenie, że parafa ta

została ponad wszelką wątpliwość złożona przez E.G.;

9. nie jest możliwe wykluczenie naśladownictwa graficznego w/w parafy

z podpisu lub podpisów autentycznych E.G.;

10. podpis nieczytelny w formie parafy na Umowie usług spedycji

datowanej na 22 maja 2014 r. sporządzonej w języku rosyjskim nie został złożony

przez E.G.;

11. czy podpis nieczytelny w formie parafy na Umowie usług spedycji

datowanej na 22 maja 2014 r. sporządzonej w języku rosyjskim na tle pieczątki

o treści: „A. […] E.G.” współwłaściciel” nadaje się do badań eliminacyjnych -

potwierdzających lub wykluczających jego autentyczność;

12. czy podpis nieczytelny w formie parafy na Umowie usług spedycji

datowanej na 22 maja 2014 r. sporządzonej w języku rosyjskim na tle pieczątki

o treści: „A. […] E.G.” współwłaściciel” nadaje się do badań identyfikujących

wykonawcę?

II CSKP 674/23

18

Okoliczności takie, jak istnienie dwóch wersji umowy, posługiwanie się przez

wnioskodawcę w pierwszej kolejności jedną z jej wersji oraz czasu i przyczyn

posłużenia się inną wersją tej umowy, w tym przed Sądem Polubownym, adresu

uczestniczki i możliwości posługiwania się pieczęcią z nowym adresem, zostały

przez Sąd Apelacyjny ustalone na podstawie innych dowodów niż powoływane

przez skarżącą dowody osobowe, a częściowo były niesporne w sprawie.

Przedstawione przez skarżącą tezy dowodowe, na jakie zeznawać mieli

świadkowie - autorzy prywatnych opinii sporządzonych na zlecenie Uczestniczki,

nie dotyczyły natomiast faktów, tylko opinii tych osób opartych na wiedzy

specjalnej. Skarżąca nie wyjaśniła zaś przyczyn, dla których opinie te nie znalazły

się w złożonych w sprawie pisemnych opiniach prywatnych lub też powinny być

ponowione w formie ustnej.

W odniesieniu zaś do dowodów z opinii biegłych wskazać należy, że

przeprowadzony w sprawie dowód z opinii biegłego został dopuszczony przez Sąd

Apelacyjny również na okoliczność czasu (miesiąc, rok), w jakim podpis i dwie

pieczątki firmowe A. zostały naniesione na umowie spedycji z 22 maja 2014 r.

znajdującej się na k. 17 akt. Z akt sprawy wynika, że biegła wskazała na

niemożność datowania ze względu na upływ czasu i w tym względzie uczestniczka

nie podnosiła zastrzeżeń ani nie zgłosiła nowego wniosku dowodowego.

Za zasadnością skargi kasacyjnej nie mógł też przemawiać zarzut dotyczący

nieprzeprowadzenia w sprawie dowodu z opinii biegłego na okoliczność

podrobienia podpisu na Egzemplarzu Umowy nr 1, niebędącym podstawą wniosku

inicjującego postępowanie w niniejszej sprawie. Sąd Apelacyjny w swych

rozważaniach wariantowo przedstawił swoją ocenę okoliczności sprawy również

przy założeniu, że podpis ten został podrobiony (nie został sporządzony przez

przedstawicielkę Uczestniczki).

Zasadne w okolicznościach sprawy okazały się natomiast zarzuty dotyczące

nieprzeprowadzenia w sprawie dowodu z zeznań przedstawicielki Uczestniczki, jak

również świadka I.G. Granicę obowiązku prowadzenia przez Sąd postępowania

dowodowego wyznacza podlegająca kontroli kasacyjnej ocena, czy dostatecznie

wyjaśniono w sprawie okoliczności sprawy (art. 227 k.p.c.). Zarzut naruszenia art.

II CSKP 674/23

19

2352 § 1 k.p.c. może w konsekwencji stanowić podstawę skargi kasacyjnej, jeżeli

zostanie wykazane, że jego naruszenie mogło mieć wpływ na wydane

rozstrzygnięcie wskutek naruszenia art. 227 k.p.c. przez niewykazanie faktów

mających istotne znaczenie, lub też w wyniku pominięcia dowodu nie zostały

ustalone wszystkie istotne okoliczności sprawy. Ustalona w sprawie podstawa

faktyczna orzeczenia nie obejmuje okoliczności zawarcia (podpisania) Umowy,

której egzemplarze, jak zwrócił uwagę Sąd Apelacyjny, różniły się merytorycznie.

Sąd Apelacyjny przyjął, że nie można wykluczyć, iż skoro Egzemplarz 2 Umowy

różnił się od pierwszej wersji kontraktu przede wszystkim w zakresie, w jakim

unormowano w nim dłuższy o dwa lata okres trwania więzi obligacyjnej, to stanowił

odzwierciedlenie zmiany wcześniejszego stosunku prawnego, której strony

dokonały bez spisywania odrębnego aneksu. Tego rodzaju wniosek nie jest jednak

uprawniony w świetle twierdzeń samego Wnioskodawcy zawartych w piśmie

z 9 lutego 2021 r. (k. 240v.), w którym wskazał wprawdzie, że oba Egzemplarze

nr 1 i 2 Umowy nie zostały sporządzone w tym samym czasie, ale stwierdził

jednocześnie, iż konieczność sporządzenia dwóch „oryginałów”, z którymi w tym

piśmie utożsamiał Egzemplarze 1 i 2 Umowy, wynikała z faktu, iż jeden „oryginał”

musiał być na stałe przechowywany w dziale księgowości Wnioskodawcy, a drugi

był potrzebny do przedstawienia przed organami celnymi Republiki Białorusi.

Wskazana przez Wnioskodawcę konieczność sporządzenia któregokolwiek

egzemplarza umowy na potrzeby przedstawienia odpowiednim białoruskim

organom państwowym nie uzasadnia wniosku o zmianie przez strony

wcześniejszego stosunku prawnego lub zawarciu stosunku prawnego w dacie

późniejszej niż wskazana w dokumencie, po objęciu obopólnymi ustaleniami

wszystkich zawartych w nim postanowień, a jedynie wniosek, że każdy

z Egzemplarzy nr 1 i 2 Umowy powinien być sporządzony w co najmniej dwóch

oryginałach.

Dokonana przez Sąd Apelacyjny ocena prawdopodobieństwa zdarzeń,

w braku popierających ich przebieg twierdzeń samych stron postępowania, których

dostarczyć mógł wnioskowany przez skarżącą dowód z zeznań jej przedstawiciela

i świadka I.G. jest zatem przedwczesna. Sporządzenie bowiem przez strony, jak

wskazywał sam wnioskodawca, Egzemplarza Umowy nr 2 na potrzeby białoruskich

II CSKP 674/23

20

organów celnych nie pozwala wnioskować co do rzeczywistych ustaleń stron i

skuteczności takich ustaleń w zakresie zapisu na sąd polubowny na gruncie

właściwego dla tej oceny prawa materialnego.

Co do zasady słuszne jest wybrzmiewające w motywach zaskarżonego

orzeczenia stanowisko Sądu Apelacyjnego, zgodnie z którym opinia biegłego

z powodu zawartych w niej wiadomości specjalnych nie może zostać zastąpiona

innymi środkami dowodowymi. Ocena jednak, czy istnieją podstawy do

nieuwzględnienia wniosków opinii zależy od okoliczności faktycznych sprawy.

Te zaś zostały ustalone przez Sąd Apelacyjny jedynie w wariancie ocenionym

przez ten Sąd jako bardziej prawdopodobny, a nie popartym twierdzeniami samych

stron, na ich ustalenie pozwalały zaś dowody oferowane przez skarżącą

zmierzające do wykazania podniesionego przez nią zarzutu braku zapisu na sąd

polubowny.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że o prawidłowym

zastosowaniu prawa materialnego można mówić dopiero wtedy, gdy ustalenia

stanowiące podstawę wydania zaskarżonego wyroku pozwalają na ocenę tego

zastosowania, brak zaś stosownych ustaleń uzasadnia zarzut kasacyjny naruszenia

prawa materialnego przez niewłaściwe jego zastosowanie (zob. np. postanowienie

Sądu Najwyższego z 28 listopada 2018 r., III CSK 406/16, niepub.). Podstawa

faktyczna rozstrzygnięcia nie pozwala na odniesienie się do zarzutów naruszenia

podniesionych przez skarżącą w ramach pierwszej podstawy kasacyjnej

i rozważania w tym zakresie czyni przedwczesnymi.

Z tych względów, na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł,

jak w sentencji.

Grzegorz Misiurek

Roman Trzaskowski

Marta Romańska

(K.L.)

[R.G.]