SN nie przyjął skargi banku w sprawie kredytu frankowego, bank zapłaci 2700 zł

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest

sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

w nawiązaniu do powyższych przesłanek, a rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego

w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika

z oceny, czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym, o których

jest mowa w art. 3989 § 1 k.p.c.

Pozwany powołał się na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia

prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), związanego z wykładnią art. 3851 § 1 zdanie

drugie k.c. w związku z art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 oraz art. 3852 § 2 k.c. w związku

z motywem dwudziestym pierwszym dyrektywy 93/13, sprowadzającego się do

odpowiedzi na pytanie: „czy w przypadku uznania w wyniku kontroli incydentalnej

obecnych w umowie o kredyt indeksowany kursem waluty obcej klauzul

spreadowych nieokreślających głównego przedmiotu umowy, za niedozwolone

(nieuczciwe) warunki umowne, prawidłowym jest przyjęcie nieważności całej umowy,

skoro klauzule ryzyka walutowego, określające – zgodnie z jednolitym

orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej – główny przedmiot tej

umowy, nie stanowią niedozwolonych (nieuczciwych) warunków umownych”;

- związane z wykładnią art. 3851 § 2 k.c. w związku z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13

oraz w związku z motywem dwudziestym pierwszym dyrektywy 93/13,

sprowadzające się do odpowiedzi na pytanie: „czy w przypadku uznania w wyniku

kontroli incydentalnej obecnych w umowie o kredyt indeksowany do waluty obcej

klauzul odnoszących się do indeksacji kredytu kursem waluty obcej za niedozwolone

(nieuczciwe) warunki umowne i w konsekwencji przyjęcia upadku umowy jako

konsekwencji wyeliminowania z niej mechanizmu indeksacji, kierując się zasadą

utrzymania umowy w mocy oraz mając na uwadze postulat przywrócenia sytuacji

prawnej i faktycznej konsumenta, w jakiej znajdowałby się on w przypadku braku

nieuczciwych warunków umownych, prawidłowe jest odwołanie się, jako do

II CSKP 675/26

3

podstawy dla określenia oprocentowania zobowiązań kredytowych wyrażonych

w walucie polskiej, do stawki referencyjnej WIBOR, skoro w umowie wiążącej strony

stawka ta występuje i jest ona definiowana jako odnosząca się do kredytów

nieindeksowanych, wyrażonych w walucie polskiej”; - związane z wykładnią art. 69

ust. 3 pr. bank., sprowadzające się do odpowiedzi na pytanie: „czy wobec

umożliwienia kredytobiorcom posiadającym kredyty denominowane lub

indeksowane do waluty innej niż waluta polska dokonywania spłaty rat

kapitałowo-odsetkowych oraz dokonania przedterminowej spłaty pełnej lub

częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w tej walucie na podstawie wyżej

powołanego art. 69 ust. 3 pr. bank., wziąwszy pod uwagę aksjomat racjonalności

krajowego ustawodawcy, uzasadnione jest przyjęcie, że kredyty denominowane lub

indeksowane do waluty innej niż waluta polska są kredytami udzielonymi w złotych

polskich, skoro dokonanie przez kredytobiorcę spłaty raty kapitałowo-odsetkowej

albo dokonanie przedterminowej spłaty pełnej lub częściowej kwoty kredytu

bezpośrednio w walucie, do której denominowany lub indeksowany jest kredyt,

prowadzi do skutecznego spełnienia świadczenia wynikającego ze stosunku

zobowiązaniowego w postaci umowy kredytu oraz zaspokojenia wierzyciela w osobie

kredytodawcy, bez konieczności dokonywania jakichkolwiek przeliczeń bądź innych

operacji walutowych wpłacanych przez kredytobiorcę środków w walucie innej, niż

waluta krajowa”.

Pozwany wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na

potrzebę wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości

i wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.),

tj. art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13, art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, art. 65 k.c.,

art. 354 k.c., art. 358 § 2 k.c., art. 3851 § 1 i 2 k.c., art. 3852 k.c. oraz art. 69 ust. 3 pr.

bank. art. 496 k.c. w zw. z art. 497 k.c., oraz art. 189 k.p.c.

Zgodnie z ustaloną linią orzecznictwa, powołanie się na występowanie

w sprawie istotnego zagadnienia prawnego jako na przesłankę przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania wymaga określenia problemu o charakterze

abstrakcyjnym, nierozstrzygniętego w dotychczasowym orzecznictwie

i wymagającego pogłębionej wykładni. Skarżący powinien to zagadnienie

sformułować oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą tezę

o możliwości rozbieżnych ocen prawnych w związku ze stosowaniem przepisów, na

II CSKP 675/26

4

tle których ono powstało. Zagadnienie powinno być ponadto „istotne” z uwagi na

wagę problemu interpretacyjnego, którego dotyczy dla systemu prawa. Skoro jednak

skarga kasacyjna jest wnoszona w konkretnej sprawie, to zarówno charakter

rozpoznawanego roszczenia, jak i ustalony przez sądy meriti stan faktyczny, którym

Sąd Najwyższy byłby związany (art. 3983 § 3 i art. 39813 § 2 k.p.c.), musi pozostawać

w związku z przedstawionym przez skarżącego zagadnieniem prawnym i pozwalać

na jego rozstrzygnięcie.

O potrzebie wykładni przepisów prawnych jako przesłance przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania można mówić wtedy, gdy z mającego zastosowanie lub

mogącego mieć zastosowanie w sprawie przepisu dekodowane są różne normy

prawne, a brak jest wypowiedzi w doktrynie i orzecznictwie, które by te różnice

usuwały i wyjaśniały przyczyny ich występowania. Potrzeba wykładni przepisów

prawnych nie powstaje, gdy Sąd Najwyższy ustalił stanowisko i wyrażał poglądy we

wcześniej wydanych orzeczeniach na temat wykładni przepisów objętych wnioskiem,

a nie zaszły żadne okoliczności uzasadniające ich zmianę.

Postanowieniem z 26 czerwca 2026 r., I CSK 1533/24, Sąd Najwyższy przyjął

do rozpoznania skargę kasacyjną pozwanego w niniejszej sprawie.

Zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy z 29 maja 2026 r. o szczególnych

rozwiązaniach w zakresie rozpoznawania spraw dotyczących zawartych

z konsumentami umów kredytu denominowanego lub indeksowanego do franka

szwajcarskiego (Dz. U. z 2026 r. poz. 985; dalej - ustawa frankowa) Sąd Najwyższy

może zmienić postanowienie o przyjęciu do rozpoznania skargi kasacyjnej i odmówić

przyjęcia jej do rozpoznania, gdy w sprawie nie występuje już istotne zagadnienie

prawne lub nie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, ani nie zachodzą

okoliczności określone w art. 3989 § 1 pkt 3 lub 4 k.p.c.

Przepisy, o wykładnię których zabiega pozwany były w ostatnich latach

przedmiotem wykładni Trybunału Sprawiedliwości UE oraz Sądu Najwyższego.

Problemy sformułowane przez skarżącego można zatem uznać za wyjaśnione,

a istniejące przez pewien czas rozbieżności w wykładni i stosowaniu przepisów

powołanych przez skarżącego we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania - za usunięte.

II CSKP 675/26

5

Zawarta między stronami umowa kredytu zmierzała do związania stron

długoterminowym stosunkiem prawnym, w którym przewidziały one takie wzajemne

uprawnienia i obowiązki, które nie zostały dotychczas w całości zrealizowane, w tym

uprawnienia i obowiązki odnoszące się do zabezpieczenia sytuacji prawnej stron.

W orzecznictwie przyjęto, że w celu zrealizowania przez bank obowiązków

informacyjnych co do ryzyka walutowego i kursowego, które wiąże się dla

konsumenta z zawarciem umów kredytowych indeksowanych do waluty obcej

(denominowanych w walucie obcej) nie jest wystarczające stwierdzenie w umowie,

że ryzyko związane ze zmianą kursu waluty ponosi kredytobiorca oraz odebranie od

niego oświadczenia, zawartego we wniosku o udzielenie kredytu, o standardowej

treści, iż został poinformowany o ponoszeniu ryzyka wynikającego ze zmiany kursu

waluty oraz przyjął do wiadomości i akceptuje to ryzyko. Istnieje obowiązek

ostrzegawczy instytucji finansowej, która oferując kredyt powiązany z walutą obcą

kredytobiorcy, niejednokrotnie takiemu, który nie ma zdolności kredytowej do

zaciągnięcia kredytu złotowego, powinna dołożyć szczególnej staranności

w zakresie wyraźnego wyjaśnienia zagrożeń wiążących się z takim produktem

finansowym. Zachowanie informacyjne banku powinno polegać na poinformowaniu

klienta o zakresie ryzyka kursowego w sposób jednoznaczny i zrozumiale

unaoczniający konsumentowi, który z reguły posiada elementarną znajomość rynku

finansowego, że zaciągnięcie tego rodzaju kredytu jest bardzo ryzykowne, a efektem

może być obowiązek zwrotu kwoty wielokrotnie wyższej od pożyczonej mimo

dokonywania regularnych spłat (zob. wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE

z 14 marca 2019 r., C-118/17, pkt 35; wyrok Sądu Najwyższego z 27 listopada

2019 r., II CSK 483/18, OSP 2021, nr 2, poz. 7).

Jak wyjaśniono w orzecznictwie, to, że w stanie prawnym przed 26 sierpnia

2011 r. ustawodawca co do zasady akceptował zawieranie umów kredytu, w których

waluta obca pełniła funkcję waloryzacyjną, znajduje potwierdzenie w art. 69 ust. 2

pkt 4a i art. 75b pr. bank., mających – w związku z art. 4 i art. 5 ust. 1 ustawy

z 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw

(Dz. U. Nr 165, poz. 984) – zastosowanie także do umów zawartych przed jej

wejściem w życie w odniesieniu do niespłaconej jeszcze części kredytu. Możliwość

skorzystania z mechanizmu rozliczeń określonego w art. 75b pr. bank. nie pozbawia

jednak powoda uprawnienia do zażądania skontrolowania z odwołaniem się do

II CSKP 675/26

6

kryteriów ustalonych w art. 3851 § 1 albo art. 58 k.c. postanowień umowy, którą

zawarli z pozwanym. Nowelizacja prawa bankowego z 29 lipca 2011 r. przyznała

bowiem kredytobiorcom jedynie dodatkowe uprawnienie do spłacania rat kredytu

indeksowanego lub denominowanego do waluty obcej bezpośrednio w tej walucie,

co nie znaczy, że nałożyła na nich obowiązek zachowania takiej formy spłaty albo że

wyłączyła możliwość zgłoszenia roszczeń powstałych na gruncie umów

niespełniających wymagań stawianych umowom kredytowym w stosunkach

z konsumentami.

Oceny, czy postanowienie umowne jest niedozwolone (art. 3851 § 1 k.c.),

dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy (uchwała składu siedmiu

sędziów Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1,

poz. 2). Wykładnia językowa art. 3851 § 1 zdanie pierwsze k.c. nie stwarza

podstaw do przyjęcia, że w ramach oceny abuzywności postanowienia istotny jest

sposób jego stosowania przez przedsiębiorcę ani to, dla której ze stron jest to

korzystne, lecz sposób kształtowania praw i obowiązków konsumenta przez

oceniane postanowienie. Z przepisu wynika, że przedmiotem oceny jest samo

postanowienie, a więc wyrażona w określonej formie treść normatywna, tzn. norma

lub jej element określający prawa lub obowiązki stron (zob. uchwałę siedmiu sędziów

Sądu Najwyższego z 20 listopada 2015 r., III CZP 17/15), a jej punktem odniesienia

– sposób oddziaływania postanowienia na prawa i obowiązki konsumenta. Taka

interpretacja pozostaje w zgodzie z powszechnie akceptowanym poglądem,

że art. 3851 § 1 k.c. jest instrumentem kontroli treści umowy (stosunku prawnego).

To, w jaki sposób postanowienie jest stosowane, jest kwestią odrębną, do której

art. 3851 § 1 zdanie pierwsze k.c. wprost się nie odnosi (zob. uchwałę Sądu

Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2). Sankcje

będące konsekwencją abuzywności postanowień umownych działają ze skutkiem

ex tunc, a to oznacza, że zdarzenia o charakterze następczym w stosunku do daty

zawarcia umowy zawierającej klauzule abuzywne pozostają bez znaczenia dla

takiego charakteru tych postanowień umownych, chyba że konsument wyrazi wolę

ich utrzymania w mocy.

W judykaturze Sądu Najwyższego obecnie dominuje pogląd, że klauzule

kształtujące mechanizm indeksacji, zastrzeżone w umowie kredytu złotowego

indeksowanego do waluty obcej (denominowanego w walucie obcej), określają

II CSKP 675/26

7

główne świadczenie kredytobiorcy (por. np. wyroki Sądu Najwyższego

z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr B, poz. 20, z 13 maja

2022 r., II CSKP 464/22 i z 10 marca 2023 r., II CSKP 1017/22 oraz powołane tam

orzecznictwo). Pogląd ten uwzględnia stanowisko Trybunału Sprawiedliwości UE,

w orzecznictwie którego podkreśla się, że za postanowienia umowne mieszczące

się w pojęciu „głównego przedmiotu umowy” w rozumieniu art. 4 ust. 2 dyrektywy

93/13 należy uważać te, które określają podstawowe świadczenia w ramach danej

umowy i które z tego względu charakteryzują tę umowę (por. wyroki TSUE

z 30 kwietnia 2014 r., C-26/13, K., pkt 49-50; z 26 lutego

2015 r., C-143/13, M., pkt 54; z 23 kwietnia 2015 r., C-96/14, V., pkt 33;

z 20 września 2017 r., C-186/16, A., pkt 35). Za takie uznawane są klauzule

indeksacyjne (waloryzacyjne), jak i postanowienia odnoszące się do ustalonego w

walucie obcej mechanizmu waloryzacji świadczeń (określane niekiedy jako „klauzule

ryzyka walutowego”), które wiążą się z obciążeniem kredytobiorcy

– konsumenta ryzykiem zmiany kursu waluty i związanym z tym ryzykiem

zwiększenia kosztu kredytu (zob. wyroki Trybunału Sprawiedliwości UE

z 20 września 2017 r., C-186/16, A., pkt 37; z 20 września 2018 r.,

C-51/17, O., pkt 68; z 14 marca 2019 r., C-118/17, D., pkt 48; z 3 października 2019

r., C-260/18, D.1, pkt 44).

Klauzule waloryzacyjne, które nie zostały wyrażone w umowie kredytu

w sposób jasny i precyzyjny, podlegają badaniu pod kątem spełnienia przesłanek

z art. 3851 § 1 k.c. W orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości UE wyjaśniono, że

wymaganie wyrażenia warunku umownego prostym i zrozumiałym językiem

nakazuje, by umowa przedstawiała w sposób przejrzysty konkretne działanie

mechanizmu, do którego odnosi się ów warunek, a także, w zależności od przypadku,

związek między tym mechanizmem a mechanizmem przewidzianym w innych

warunkach, tak by konsument był w stanie oszacować, w oparciu o jednoznaczne

i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z tej umowy konsekwencje

ekonomiczne. Postanowienia umowy (regulaminu), określające zarówno zasady

przeliczenia kwoty udzielonego kredytu na złotówki przy wypłacie kredytu,

jak i spłacanych rat na walutę obcą, pozwalające bankowi swobodnie kształtować

kurs waluty obcej, mają charakter niedozwolonych postanowień umownych.

II CSKP 675/26

8

Sąd Najwyższy wyjaśnił, że postanowienia umowy (regulaminu), określające

zarówno zasady przeliczenia kwoty udzielonego kredytu na złotówki przy wypłacie

kredytu, jak i spłacanych rat na walutę obcą, pozwalające bankowi swobodnie

kształtować kurs waluty obcej, mają charakter niedozwolonych postanowień

umownych, kształtują bowiem prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny

z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Sprzeczność z dobrymi

obyczajami i naruszenie interesów konsumenta polega w tym przypadku na

uzależnieniu wysokości świadczenia banku oraz wysokości świadczenia

konsumenta od swobodnej decyzji banku. Zarówno przeliczenie kwoty kredytu na

złotówki w chwili jego wypłaty, jak i przeliczenie odwrotne w chwili wymagalności

poszczególnych spłacanych rat, służy bowiem określeniu wysokości świadczenia

konsumenta. Takie postanowienia, które uprawniają bank do jednostronnego

ustalenia kursów walut, są nietransparentne i pozostawiają pole do arbitralnego

działania banku. W ten sposób obarczają kredytobiorcę nieprzewidywalnym

ryzykiem oraz naruszają równorzędność stron. Skonstruowane w ten sposób, w ślad

za wzorcem stosowanym przez bank, uregulowania umowne są niedopuszczalne,

niezależnie od tego, czy swoboda przedsiębiorcy (banku) w ustaleniu kursu jest

pełna, czy też w jakiś sposób ograniczona, np. w razie wprowadzenia możliwych

maksymalnych odchyleń od kursu ustalanego z wykorzystaniem obiektywnych

kryteriów.

Abuzywne klauzule indeksacyjne są od początku, z mocy samego prawa,

dotknięte bezskutecznością na korzyść kredytobiorcy, chyba że następczo udzieli on

świadomej i wolnej zgody na te klauzule i w ten sposób przywróci ich skuteczność

z mocą wsteczną (zob. uchwałę siedmiu sędziów Sądu Najwyższego

– zasada prawna – z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56).

Powodowie takiej zgody nie udzielili, o czym świadczą ich twierdzenia i zarzuty

podnoszone w toku procesu.

Jak wyjaśniono w orzecznictwie Sądu Najwyższego, jeżeli eliminacja

niedozwolonego postanowienia umownego doprowadzi do takiej deformacji regulacji

umownej, że na podstawie pozostałej jej treści nie da się odtworzyć treści praw

i obowiązków stron, to nie można przyjąć, iż strony pozostają związane pozostałą

częścią umowy. Koresponduje to z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, który przewiduje, że

nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców

II CSKP 675/26

9

z konsumentami nie będą wiążące dla konsumenta, a umowa w pozostałej części

będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu z niej

nieuczciwych warunków (zob. m.in. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21 oraz wyroki Sądu Najwyższego

z 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16 oraz z 24 października 2018 r., II CSK 632/17).

W wyroku z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, Bank S.A., Trybunał Sprawiedliwości

UE orzekł, że wykładni art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy dokonywać

w ten sposób, że z jednej strony nie stoją one na przeszkodzie temu, by sąd krajowy

usunął jedynie nieuczciwy element warunku umowy zawartej między przedsiębiorcą

a konsumentem, w wypadku gdy odstraszający cel tej dyrektywy jest realizowany

przez krajowe przepisy ustawowe regulujące korzystanie z niego, o ile element ten

stanowi odrębne zobowiązanie umowne, które może być przedmiotem indywidualnej

kontroli pod kątem nieuczciwego charakteru. Z drugiej strony przepisy te stoją na

przeszkodzie temu, by sąd odsyłający usunął jedynie nieuczciwy element warunku

umowy zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem, jeżeli takie usunięcie

sprowadzałoby się do zmiany treści tego warunku przez zmianę jego istoty.

W razie stwierdzenia abuzywności klauzuli ryzyka walutowego i klauzul

przeliczeniowych utrzymanie umowy nie jest możliwe z prawnego punktu widzenia.

Jest tak zwłaszcza wówczas, gdy unieważnienie tych klauzul doprowadziłoby nie

tylko do zniesienia mechanizmu indeksacji oraz różnic kursów walutowych, ale

również – pośrednio – do zaniknięcia ryzyka kursowego, które jest bezpośrednio

związane z indeksacją kredytu do waluty. W konsekwencji art. 6 ust. 1 dyrektywy

93/13 nie stoi na przeszkodzie temu, aby sąd krajowy, po stwierdzeniu nieuczciwego

charakteru niektórych warunków umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej

i oprocentowanego według stopy procentowej bezpośrednio powiązanej ze stopą

międzybankową danej waluty, przyjął, zgodnie z prawem krajowym, że ta umowa nie

może nadal obowiązywać bez takich warunków z tego powodu, iż ich usunięcie

spowodowałoby zmianę charakteru głównego przedmiotu umowy

(zob. wyroki Trybunału Sprawiedliwości UE z 14 marca 2019 r., C-118/17, pkt 52;

z 5 czerwca 2019 r., C-38/17, HS, pkt 43; z 3 października 2019 r., C-260/18,

pkt 44 i 45; wyrok Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/19).

Niezależnie od powyższego, w judykaturze wielokrotnie wskazywano na

niedopuszczalność zastąpienia niedozwolonych postanowień kursowych przez

II CSKP 675/26

10

sięgnięcie do art. 358 § 2 k.c., do przepisów o charakterze ogólnym, przewidujących,

iż skutki wyrażone w treści czynności prawnej są uzupełniane w szczególności przez

skutki wynikające z zasad słuszności lub ustalonych zwyczajów, które nie stanowią

przepisów dyspozytywnych lub przepisów mających zastosowanie, jeżeli strony

umowy wyrażą na to zgodę (por. wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej

z 3 października 2019 r., C-260/18, D.1, pkt 62 oraz pkt 3 sentencji,

z 8 września 2022 r., C-80/21, C-81/21 i C-82/21, D.B.P., pkt 77, z 12 stycznia

2023 r., C-395/21, D.V., pkt 63, 65 i z 16 marca 2023 r., C‑6/22, M.B. i in., pkt 56),

wykładni oświadczeń woli (art. 65 k.c.) czy art. 41 Prawa wekslowego

(por. w szczególności wyroki Sądu Najwyższego z 27 maja 2022 r., II CSKP 395/22,

z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22, z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22,

z 27 kwietnia 2023 r., II CSKP 1027/22, i z 19 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22.

W wyroku z 18 listopada 2021 r., C-212/20, A.S.A., pkt 68, 70, 78, teza, Trybunał

Sprawiedliwości Unii Europejskiej stwierdził, że art. 5 i 6 dyrektywy 93/13 należy

interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie temu, by sąd krajowy,

który stwierdził nieuczciwy charakter warunku umowy zawartej między

przedsiębiorcą a konsumentem w rozumieniu art. 3 ust. 1 tej dyrektywy, dokonał

wykładni tego warunku w celu złagodzenia jego nieuczciwego charakteru, nawet jeśli

taka wykładnia odpowiadałaby wspólnej woli stron.

Odnosząc się do art. 189 k.p.c. należy wskazać, że zgodnie z orzecznictwem

Sądu Najwyższego „interes prawny” będący przesłanką skutecznego wystąpienia

z żądaniem ustalenia prawa lub stosunku prawnego istnieje wówczas, jeżeli sam

skutek, jaki wywoła uprawomocnienie się wyroku ustalającego zapewni powodowi

ochronę jego prawnie chronionych interesów, czyli definitywnie zakończy spór

istniejący lub prewencyjnie zapobiegnie powstaniu takiego sporu w przyszłości.

Powód ma interes prawny w żądaniu ustalenia, jeżeli powództwo o ustalenie istnienia

prawa jest jedynym możliwym środkiem jego ochrony, jeżeli powód może uczynić

zadość potrzebie ochrony swej sfery prawnej przez samo ustalenie istnienia bądź

nieistnienia stosunku prawnego lub prawa (zob. wyrok Sądu Najwyższego

z 9 lutego 2012 r., III CSK 181/11, OSNC 2012, nr 7-8, poz. 101). Zarazem jednak

wyjaśniono też w dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego, że interes

prawny nie istnieje, gdy już jest możliwe wytoczenie powództwa o świadczenie,

chyba że ze spornego stosunku prawnego wynikają jeszcze dalsze skutki, których

dochodzenie w drodze powództwa o świadczenie nie jest możliwe lub nie jest

II CSKP 675/26

11

jeszcze aktualne (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 30 października 1990 r.,

I CR 649/90). Mimo istnienia prawa do zażądania spełnienia świadczenia

(wytoczenia powództwa o świadczenie) lub skorzystania z innego środka ochrony

prawnej (np. powództwa o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego) interes

prawny w zgłoszeniu ustalenia prawa lub stosunku prawnego istnieje, jeżeli wyrok

uwzględniający żądanie świadczenia nie zapewnia pełnej ochrony prawnej

dłużnikowi (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 17 kwietnia 2015 r., III CSK 226/14).

Jeżeli zatem w sporze o świadczenie nie może dojść do rozstrzygnięcia o wszystkich

uprawnieniach istotnych z perspektywy ochrony sfery prawnej powoda (wyrok nie

będzie wyczerpywał wszystkich płaszczyzn istniejącego sporu objętego stosunkiem

prawnym, którego dotyczy żądanie ustalenia), to przyjąć należy, że powód ma interes

prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c. w zgłoszeniu żądania ustalenia.

Co do zasady, w stosunkach związanych z rozliczeniem roszczeń stron umów

wzajemnych, które okazały się nieważne, może być wykorzystany zarzut

zatrzymania (art. 496 k.c. w zw. z art. 497 k.c.), jednak na gruncie dyrektywy 13/93

Trybunał Sprawiedliwości UE wyłączył możliwość obezwładniania roszczenia

odsetkowego kredytobiorcy przez wykorzystanie tego zarzutu przez bank

(zob. wyrok z 14 grudnia 2023 r., C-28/22). Trybunał Sprawiedliwości UE wykluczył

możliwość uzależnienia zwrotu świadczeń otrzymanych od konsumenta od

przedstawienia przez niego oferty zwrotu świadczeń, które sam otrzymał od

przedsiębiorcy, lub gwarancji zwrotu tych ostatnich świadczeń, jeżeli wykonanie

przez przedsiębiorcę prawa zatrzymania powoduje utratę przez konsumenta prawa

do uzyskania odsetek za opóźnienie od momentu upływu terminu nałożonego na

przedsiębiorcę do wykonania zobowiązania umownego po tym, jak przedsiębiorca

otrzyma wezwanie do zwrotu świadczeń zapłaconych jemu w wykonaniu umowy.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. w zw.

z art. 20 ust. 1 ustawy frankowej oraz – co do kosztów postępowania – art. 98 § 1,

11 i 3 k.p.c. w zw. z art. 39821 i art. 391 § 1 k.p.c., § 2 pkt 7 w związku z § 10 ust. 4

pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie

opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r. poz. 118 ze zm.),

orzeczono jak w sentencji.

[dr]

II CSKP 675/26

12

[SOP]