Sąd Najwyższy oddalił skargę wnioskodawczyni w sporze o nakłady na dom w Warszawie

Postanowieniem częściowym z 11 lutego 2021 r. wydanym w sprawie

z wniosku E.S. z udziałem J.B. o podział majątku wspólnego, Sąd Rejonowy dla

Warszawy Mokotowa w Warszawie w punkcie I. ustalił, iż w skład majątku

wspólnego byłych małżonków E.S. i J.B. wchodzą następujące nieruchomości: 1.

II CSKP 694/24

2

lokal stanowiący odrębną nieruchomość oznaczony numerem […], położony w

budynku przy ul. […] w W., dla którego jest prowadzona księga wieczysta […], z

którego własnością jest związany udział wynoszący 1740/244600 w nieruchomości

wspólnej objętej księgą wieczystą […]; 2. zabudowana nieruchomość gruntowa

położona przy ul. […] w W., oznaczona numerem ewidencyjnym […], z obrębu

[…], o powierzchni 176 m2, dla której jest prowadzona księga wieczysta […]; 3.

lokal stanowiący odrębną nieruchomość oznaczony numerem […], położony w

budynku przy […] w W., dla którego jest prowadzona księga wieczysta […] , z

którego własnością jest związany udział wynoszący 427/418830 w nieruchomości

wspólnej objętej księgą wieczystą […]; 4.udział w 1/3 części we własności

nieruchomości gruntowej położonej w miejscowości R., gmina G., oznaczonej

numerem ewidencyjnym […], z obrębu […], o powierzchni 1,62 ha, objętej księgą

wieczystą […]. W punkcie II postanowienia Sąd Rejonowy. ustalił, iż uczestnik

dokonał nakładu ze swojego majątku osobistego ma majątek wspólny w wysokości

78,74% wartości zabudowanej nieruchomości gruntowej położonej przy ul. […]

w W., o której mowa w punkcie I ppkt 2 postanowienia; w punkcie III oddalił

wniosek o ustalenie, że uczestnik dokonał nakładu ze swojego majątku osobistego

na składnik majątku wspólnego objęty punktem I ppkt 4 postanowienia.

Po rozpoznaniu apelacji wniesionych od tego orzeczenia przez oboje byłych

małżonków, Sąd Okręgowy w Warszawie zmienił zaskarżone postanowienie w ten

tylko sposób, że wskazaną w punkcie II postanowienia Sądu Rejonowego wartość

78,74% zastąpił wartością 97,9%, ponadto oddalił apelację uczestnika w pozostałej

części oraz apelację wnioskodawczyni w całości.

W skardze kasacyjnej wnioskodawczyni zarzuciła naruszenie art. 45 § 1 zd.

2 k.r.o. przez zaliczenie kwoty 281.000.000 zł przed denominacją na poczet

nakładu poczynionego z majątku osobistego uczestnika na składnik majątku

wspólnego w postaci nieruchomości zabudowanej położonej przy ul […] w

Warszawie o wartości 287.000.000 zł przed denominacją, podczas gdy nakład taki

nigdy nie został poczyniony, a już na pewno nie w czasie, gdy pomiędzy

małżonkami panował ustrój majątkowy wspólności ustawowej małżeńskiej.

Zarzuciła także naruszenie art. 245 k.p.c. przez wyinterpretowanie z niego normy

domniemania autentyczności dokumentu prywatnego, niezawierającego w swej

II CSKP 694/24

3

strukturze elementu dowodu przeciwieństwa, podczas gdy dokument, co do którego

wystawca odmawia potwierdzenia jego autentyczności, me posiada tej mocy

dowodowej, którą ustawa wiąże z dokumentami prywatnymi, Sformułowała także

zarzut naruszenia art. 381 k.p.c. przez uznanie za spóźnione wniosków

dowodowych wnioskodawczyni zawartych w apelacji.

Formułując te podstawy kasacyjne, skarżąca wniosła o uchylenie

postanowienia Sądu Okręgowego w zaskarżonej części i przekazanie sprawy temu

Sądowi do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna wnioskodawczyni jest pozbawiona uzasadnionych

podstaw. W ramach przysługującej Sądowi Okręgowemu kompetencji

rozpoznawczej (zob. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego

z 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07, OCNC 2008, nr 6, poz.55), Sąd ten, w wyniku

zaskarżenia postanowienia Sądu pierwszej instancji przez obie strony, dokonał

samodzielnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i na jego

podstawie poczynił w tej sprawie ustalenia faktyczne, stanowiące podstawę

orzeczenia reformatoryjnego, które wiążą Sąd Najwyższy przy rozpoznaniu skargi

kasacyjnej (art. 39813 § 2 k.p.c.).

W świetle treści skargi kasacyjnej spór dotyczy, w istocie, tylko zabudowanej

nieruchomości gruntowej położonej przy ul. […] w W., a ściślej kwestii nakładów z

majątku osobistego uczestnika poczynionych, jeszcze przed powstaniem ustroju

wspólności ustawowej, na tę nieruchomość, która następnie stała się składnikiem

majątku wspólnego. Ustalenia Sądu Okręgowego różnią się od ustaleń Sądu

Rejonowego tylko tym, że Sąd Okręgowy przyjął, iż uczestnik udowodnił, że

sfinansował z własnego majątku osobistego (odrębnego) budowę spółdzielczego

domu jednorodzinnego, następnie przydzielonego obojgu małżonkom w czasie

trwania małżeństwa i istnienia między nimi ustroju wspólności ustawowej, dla

zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych ich rodziny, w wyższym stopniu (97,9%), niż

to przyjął Sąd Rejonowy (78,74%).

W uzasadnieniu zaskarżonego kasacyjnie postanowienia, Sąd Okręgowy

podniósł, że Sąd Rejonowy prawidłowo przyjął, w oparciu o przedstawione przez

II CSKP 694/24

4

uczestnika dowody wpłaty różnych kwot ( wyrażonych w złotych przed denominacją)

na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej Budowy Domów Jednorodzinnych „W.” z

siedzibą w W., że w toku trwającego wiele lat procesu inwestycyjnego związanego

z budową przez Spółdzielnię domów mieszkalnych, uczestnik jeszcze przed

zawarciem małżeństwa z wnioskodawczynią i przed powstaniem ustroju wspólności

ustawowej, uiścił na poczet kosztów budowy kwotę 226 000 000 zł przed

denominacją, a zatem 78,74 % ówczesnej wartości domu wynoszącej 287 000 000

zł przed denominacją. Jednocześnie Sąd drugiej instancji zakwestionował

prawidłowość niezaliczenia przez Sąd pierwszej instancji na poczet kosztów

budowy, sfinansowanych z majątku osobistego uczestnika, dalszych, uiszczonych i

udokumentowanych przez uczestnika, kwot 20 000 000 zł

oraz 53 000 000 zł przed denominacją. Sąd drugiej instancji dokonał zatem

odmiennej oceny wiarygodności i mocy dowodowej tych dwóch pokwitowań,

zamieszczając w uzasadnieniu postanowienia obszerne wywody motywujące

tę odmienną ocenę. Ta ocena dowodów oraz poczynione na jej podstawie

ustalenie faktyczne, że, w istocie, uczestnik pokrył z własnego majątku osobistego

koszty budowy domu w łącznej wysokości 281 000 000 zł przed denominacją,

a zatem 97,9%, są wiążące dla Sądu Najwyższego przy rozpoznaniu skargi

kasacyjnej wnioskodawczyni (art. 39813 § 2 k.p.c.). Należy przy tym przypomnieć,

że skarżący nie może oprzeć skargi kasacyjnej na zarzutach dotyczących oceny

dowodów oraz ustaleń faktycznych (art.3983 § 3 k.p.c.)., nawet jeśli przybierają one

postać zarzutów naruszenia prawa materialnego lub przepisów postępowania,

niedotyczących bezpośrednio tej materii i są w ten sposób ,,maskowane”.

Taki zabieg, który zastosowała w swojej skardze wnioskodawczyni, jest bowiem

nieskuteczny:

Wnioskodawczyni zarzuciła w skardze naruszenie art. 45 § 1 zd. 2 k.r.o.

przez zaliczenie przez Sąd Okręgowy kwoty 281.000.000 zł przed denominacją na

poczet nakładu poczynionego z majątku osobistego uczestnika na składnik majątku

wspólnego w postaci bliżej opisanej nieruchomości, podczas gdy, w ocenie

skarżącej, nakład taki nigdy nie został przez uczestnika poczyniony.

Przytoczony przez skarżącą art. 45 § 1 k.r.o. przewiduje, że każdy

z małżonków powinien zwrócić wydatki i nakłady poczynione z majątku wspólnego

II CSKP 694/24

5

na jego majątek osobisty, z wyjątkiem wydatków i nakładów koniecznych

na przedmioty majątkowe przynoszące dochód. Może żądać zwrotu wydatków

i nakładów, które poczynił ze swojego majątku osobistego na majątek wspólny.

Nie można żądać zwrotu wydatków i nakładów zużytych w celu zaspokojenia

potrzeb rodziny, chyba że zwiększyły wartość majątku w chwili ustania wspólności.

Zdanie drugie przytoczonego przepisu, na które powołuje się wnioskodawczyni,

statuuje zatem uprawnienie każdego małżonków do zgłoszenia, w toku

postępowania o podział majątku wspólnego, żądania rozliczenia wydatków

i nakładów, które poczynił z własnego majątku osobistego ma majątek wspólny.

Uczestnik takie żądanie zgłosił i Sąd je rozpoznał, a zatem nie doszło

do naruszenia tego przepisu. Natomiast to, czy określona kwota została faktycznie

wyasygnowana przez uczestnika ze środków jego majątku osobistego

na powstanie składnika majątkowego, który wszedł następnie do majątku

wspólnego, nie jest kwestią wykładni i zastosowania prawa materialnego,

a zwłaszcza art. 45 § 1 k.r.o., lecz kwestią właśnie ustaleń faktycznych

poczynionych przez Sąd orzekający na podstawie własnej oceny materiału

dowodowego, które to ustalenia nie mogą być skutecznie podważane za pomocą

kasacyjnego zarzutu naruszenia prawa materialnego, co już wyżej zaakcentowano.

Skarżąca podniosła w skardze także zarzuty procesowe. Przytoczony przez

nią art. 245 k.p.c. przewiduje, że dokument prywatny sporządzony w formie

pisemnej albo elektronicznej stanowi dowód tego, że osoba, która go podpisała,

złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie. W ocenie skarżącej, Sąd Okręgowy

dopuścił się naruszenia tego przepisu przez wyinterpretowanie z niego normy

domniemania autentyczności dokumentu prywatnego, niezawierającego w swej

strukturze elementu dowodu przeciwieństwa, podczas gdy dokument, co do którego

wystawca odmawia potwierdzenia jego autentyczności, nie posiada tej mocy

dowodowej, którą ustawa wiąże z dokumentami prywatnymi. Wbrew treści tego

zarzutu, odwołującego się do art. 245 k.p.c., skarżąca w istocie zarzuca Sądowi

Okręgowemu wadliwą ocenę wiarygodności i mocy dowodowej pisemnych

pokwitowań wpłat przez uczestnika kwot 20.000.000 zł oraz 53.000.000 zł przed

denominacją, mimo zakazu wysłowionego w art. 3983 § 3 k.p.c. Trzeba przy tym

zaakcentować, że Sąd Okręgowy obszernie wskazał w uzasadnieniu zaskarżonego

II CSKP 694/24

6

kasacyjnie postanowienia, na jakich przesłankach oparł się, uznając te dokumenty

za wiarygodne oraz z jakich przyczyn uznał, że dowodzą one faktów wskazanych

przez uczestnika.

Nie jest także zasadny sformułowany w skardze kasacyjnej zarzut

naruszenia art. 381 k.p.c. Istotnie, Sąd drugiej instancji nie uwzględnił wniosków

dowodowych zgłoszonych przez skarżącą dopiero w apelacji, jednak

w uzasadnieniu zaskarżonego kasacyjnie postanowienia umotywował tę decyzję

procesową, podnosząc, że zarówno możliwość, jak i potrzeba zgłoszenia tych

wniosków zachodziła już w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, w toku którego

kwestia nakładów uczestnika z majątku osobistego na nieruchomość była

przedmiotem obszernego i długotrwałego badania, w którym skarżąca,

reprezentowana przez fachowego pełnomocnika procesowego, czynnie

uczestniczyła. W świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego nie ma

podstaw do kwestionowania tego poglądu Sądu odwoławczego (zob. wyroki Sądu

Najwyższego z 7 listopada 1997 r., II CKN 446/97, OSNC 1998, nr 4, poz.67,

z 12 grudnia 2000 r., V CKN 160/00; z 19 lutego 2002 r., IV CK 3/02, z 6 kwietnia

2004 r., I CK 647/03; z 5 maja 2012 r., I CSK 380/11; z 6 czerwca 2019 r.,

II CSK 200/18).

W tym stanie rzeczy orzeczono, jak w sentencji (art. 39814 w zw. z art.13 § 2

k.p.c.). Ze względu na to, że kontrolowane kasacyjnie postanowienie Sądu drugiej

instancji dotyczyło apelacji wniesionej od postanowienia częściowego Sądu

pierwszej instancji, o kosztach postępowania kasacyjnego, stanowiących część

ogólnych kosztów postępowania rozpoznawczego, orzeknie Sąd, który wyda

orzeczenie kończące postępowanie w tej sprawie.

Agnieszka Piotrowska

Monika Koba

Roman Trzaskowski

(A.D.)

[a.ł]