Kredyt budowlany w CHF nieważny. Sąd Najwyższy oddalił skargę banku

II CSKP 723/23

2

1. Wyrokiem z dnia 16 października 2020 r. Sąd Okręgowy w Warszawie

ustalił, że umowa kredytu budowlanego zawarta w dniu 19 marca 2007 r. pomiędzy

powodami E.B. i R.B. a Bankiem S.A. w W. (poprzednikiem prawnym pozwanego

Bank1 S.A. w W.) jest nieważna w całości (pkt 1) oraz orzekł

o kosztach procesu (pkt 2).

2. Na skutek apelacji pozwanego Sąd Apelacyjny w Warszawie wyrokiem

z 9 czerwca 2022 r. oddalił apelację (pkt 1) oraz rozstrzygnął o kosztach

postępowania apelacyjnego (pkt 2).

3. Z ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd Okręgowy

i zaakceptowanych przez Sąd Apelacyjny wynika, że w dniu 19 marca 2007 r.

powodowie zawarli z poprzednikiem prawnym pozwanego umowę kredytu

budowlanego w walucie wymienialnej opiewającą na kwotę 144.973,89 CHF.

Zgodnie z § 37 ust. 1 Regulaminu kredytu hipotecznego i budowlanego kwota kredytu

została wypłacona powodom w złotych polskich według kursu kupna waluty

obowiązującego w banku w chwili wypłaty. Spłata kredytu miała następować

w równych ratach kapitałowo - odsetkowych. Zgodnie z § 4 ust. 1 umowy raty były

spłacane przez powodów w złotych polskich, a każda rata była indeksowana według

kursu sprzedaży CHF, podanego w Tabeli kursów obowiązującego w dniu spłaty

(§ 38 ust. 2 Regulaminu). Oprocentowanie kredytu zgodnie z § 3 umowy było

zmienne i stanowiło sumę stałej marży banku oraz stopy procentowej ustalanej

w wysokości indeksu LIBOR 3M.

4. Sąd Apelacyjny podzielił ocenę Sądu Okręgowego, że klauzule

waloryzacyjne kształtowały prawa i obowiązki kredytobiorców w sposób sprzeczny

z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając ich interesy, co wynikało z tego, że

przeliczanie kwoty wypłacanego w złotych kredytu i wysokości uiszczanych w złotych

rat kapitałowo-odsetkowych następowało według dwóch różnych kursów walut

(tzw. spread walutowy), zaś kursy ustalane były jednostronnie i dowolnie przez bank,

bez zawarcia w umowie znanych powodom obiektywnych kryteriów, według których

miało następować to ustalenie. W konsekwencji Sąd Apelacyjny uznał, że umowa

jest nieważna (art. 58 § 1 k.c.), ponieważ usunięcie klauzul waloryzacyjnych

powoduje, że umowa w tym kształcie nie może dalej obowiązywać. Stąd też

II CSKP 723/23

3

powodowie mieli interes prawny w żądaniu ustalenia nieważności zawartej umowy

(art. 189 k.p.c.).

5. Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego wniósł pozwany,

zaskarżając go w całości i wnosząc m.in. o jego uchylenie oraz przekazanie sprawy

do ponownego rozpoznania. Skarżący zarzucił wyrokowi naruszenie

w szczególności art. 189 k.p.c., art. 65 k.c., art. 3851 k.c. i art. 5 k.c. poprzez ich

błędną wykładnię, jak i niewłaściwe zastosowanie.

6. Powodowie w odpowiedzi na skargę kasacyjną wnieśli o oddalenie skargi

kasacyjnej i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

7. W ostatnich latach w Sądzie Najwyższym ukształtowała się linia

orzecznicza uwzględniająca bogaty dorobek judykatury TSUE w przedmiocie tzw.

kredytów frankowych. Rozwój orzecznictwa zakończył się 25 kwietnia 2024 r.

powzięciem przez Sąd Najwyższy w pełnym składzie Izby Cywilnej uchwały

III CZP 25/22, mającej moc zasady prawnej (art. 87 ustawy o SN).

8. W uchwale tej Sąd Najwyższy podsumował dotychczasową linię

orzeczniczą przyjmując, że:

1) W razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub

denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi

niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie

prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób

określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.

2) W razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie

kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym

zakresie.

3) Jeżeli w wykonaniu umowy kredytu, która nie wiąże z powodu niedozwolonego

charakteru jej postanowień, bank wypłacił kredytobiorcy całość lub część kwoty

kredytu, a kredytobiorca dokonywał spłat kredytu, powstają samodzielne roszczenia

o zwrot nienależnego świadczenia na rzecz każdej ze stron.

II CSKP 723/23

4

4) Jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej

postanowień, bieg przedawnienia roszczenia banku o zwrot kwot wypłaconych

z tytułu kredytu rozpoczyna się co do zasady od dnia następującego po dniu,

w którym kredytobiorca zakwestionował względem banku związanie

postanowieniami umowy.

5) Jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej

postanowień, nie ma podstawy prawnej do żądania przez którąkolwiek ze stron

odsetek lub innego wynagrodzenia z tytułu korzystania z jej środków pieniężnych

w okresie od spełnienia nienależnego świadczenia do chwili popadnięcia

w opóźnienie co do zwrotu tego świadczenia.

9. Skarżący w zarzutach kasacyjnych starał się przede wszystkim podważyć

stanowisko, że klauzule indeksacyjne nie miały charakteru abuzywnego, jak i że bez

nich kwestionowana umowa kredytu nie jest nieważna i może być utrzymana. Jeżeli

chodzi o kwestię abuzywności klauzul umownych rozpatrywanych w niniejszej

sprawie, to stosowne zarzuty kasacyjne okazały się bezzasadne, albowiem sądy obu

instancji wyczerpująco, rzetelnie i w pełni przekonująco wykazały, że przedmiotowe

klauzule mają charakter niedozwolony, a Sąd Najwyższy w składzie orzekającym

podziela tę ocenę.

10. W takiej zaś sytuacji, w świetle uchwały pełnego składu Izby Cywilnej Sądu

Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, nie jest możliwe utrzymanie

w mocy umowy kredytu, która nie wiąże stron także w pozostałym zakresie.

W związku z powyższym sądy meriti trafnie uznały, że umowa kredytu jest nieważna

(art. 58 § 1 k.c.).

11. Nie mógł także odnieść skutku zarzut naruszenia art. 189 k.p.c., ponieważ

w judykaturze Sądu Najwyższego (zob. wyrok z 25 lipca 2025 r., II CSKP 475/23)

przyjęte jest już stanowisko dopuszczające wystąpienie z żądaniem ustalenia

nieistnienia stosunku kredytu ze względu na nieważność umowy kredytu, nawet jeżeli

stronie przysługuje roszczenie o zwrot świadczeń spełnionych na podstawie tej

umowy, a Sąd Najwyższy w składzie orzekającym podziela to stanowisko.

12. W orzecznictwie Sądu Najwyższego (zob. postanowienie z 6 marca 2024r.,

I CSK 6592/22) utrwalony jest również pogląd, że żądanie ustalenia nieistnienia

II CSKP 723/23

5

stosunku prawnego może być „w ramach skrótu myślowego” określone jako żądanie

ustalenia nieważności umowy, ponieważ zmierza de facto do ustalenia nieistnienia

stosunku prawnego wynikającego z tej umowy.

13. Z tych przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 oddalił skargę

kasacyjną, a o kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnął na podstawie

art. art. 108 § 1 i art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c.

Jacek Grela

Krzysztof Grzesiowski

Ewa Stefańska

(M.M.)

[SOP]