Odpis poświadczony notarialnie nie wystarczy do wpisu w księdze wieczystej

Postanowieniem z 16 lipca 2020 r. Sąd Rejonowy w Jeleniej Górze oddalił

wniosek R.R. o wpisanie go w dziale II księgi wieczystej nr […] jako

współużytkownika wieczystego nieruchomości, wskazując, że do wniosku

załączono wyłącznie odpis poświadczenia dziedziczenia poświadczony przez

notariusza. Tymczasem podstawą wpisu w księdze wieczystej nie może być odpis

aktu notarialnego, pomimo, że odpisy aktów sporządzane są według takich samych

zasad, jakie obowiązują przy sporządzaniu wypisów. Nie ma natomiast przepisu

przyznającego odpisowi moc prawną oryginału. Sąd pierwszej instancji uznał, że

II CSKP 880/25

2

wniosek podlegał oddaleniu wobec przeszkody do wpisu

w postaci braku oryginału (a dokładniej wypisu aktu notarialnego, który ma moc

prawną oryginału) aktu poświadczenia dziedziczenia z 11 czerwca 2019 r.,

sporządzonego przed notariuszem P.S. Postanowienie to zostało wydane na skutek

skargi wnioskodawcy na postanowienie referendarza sądowego.

Postanowieniem z 12 października 2020 r. Sąd Okręgowy w Jeleniej Górze

oddalił apelację wnioskodawcy.

Sąd II instancji wskazał, że w rozpoznawanej sprawie wnioskodawca

do wniosku o wpis w księdze wieczystej dołączył wypis aktu notarialnego - umowy

sprzedaży z 24 stycznia 2020 r., rep. A nr […], oraz kserokopię wypisu aktu

poświadczenia dziedziczenia sporządzonego przez notariusza P.S., poświadczoną

za zgodność z oryginałem przez notariusza P.K., rep. A nr […], z 24 stycznia 2020 r.

Sąd Okręgowy podzielił stanowisko Sądu Rejonowego, że istniała przeszkoda do

dokonania wpisu w postaci braku oryginału dokumentu, tj. wypisu aktu notarialnego

poświadczenia dziedziczenia z 11 czerwca 2019 r., rep. A nr […]. Sąd odwoławczy

zaznaczył, że podstawą wpisu może być dokument „źródłowy”, a więc taki

dokument, który ma moc oryginału, nie zaś kserokopia takiego dokumentu

poświadczona za zgodność z oryginałem przez notariusza.

Zdaniem Sądu Okręgowego, o ile zgodzić się można było ze skarżącym,

że poświadczenie przez notariusza kopii za zgodność jest czynnością notarialną,

mającą charakter dokumentu urzędowego, to nie stanowi ono o tym, że sam

dokument źródłowy staje się oryginałem. W postępowaniu wieczystoksięgowym

dokumenty mają nie tylko urzędowo wykazać wystąpienie pewnego zdarzenia,

ale także stanowić podstawę wpisu do księgi wieczystej. W realiach niniejszej

sprawy nie można było przyjąć, że podstawę wpisu mógł stanowić dokument

źródłowy, skoro takowy nie został przedłożony sądowi wieczystoksięgowemu. Sąd

Okręgowy wskazał, że tylko wypis z aktu notarialnego ma moc prawną oryginału,

a poświadczenie dziedziczenia z 11 czerwca 2019 r., rep. A nr […], w takiej postaci

nie zostało przedstawione.

Powyższe orzeczenie zaskarżył w całości skargą kasacyjną wnioskodawca,

zarzucając naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 6262 § 3 k.p.c. w zw. z art.

II CSKP 880/25

3

96 pkt. 2 i w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie,

art. 129 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. oraz w zw. z art. 6262 § 3 k.p.c., art. 626 (9)

k.p.c., art. 130 § 1 w zw. z art. 13 § 2 i art. 626(8) § 1 i § 2 k.p.c. Skarżący wniósł

o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zarzut naruszenia art. 6262 § 3 k.p.c. w zw. z art. 96 pkt 2 oraz art. 2 ust.2

ustawy - Prawo o notariacie nie zasługuje na uwzględnienie.

Należy podkreślić, że kwestia dopuszczalności dokonania wpisu w księdze

wieczystej na podstawie odpisu dokumentu poświadczonego za zgodność

z oryginałem przez notariusza została wprost i jednoznacznie rozstrzygnięta

uchwałą Sądu Najwyższego z 11 lipca 2025 r., sygn. akt. III CZP 10/25.

W odpowiedzi na przedstawione zagadnienie prawne, Sąd Najwyższy podjął

uchwałę o następującej treści: „Podstawą wpisu w księdze wieczystej nie może być

odpis dokumentu poświadczonego za zgodność z oryginałem przez notariusza”.

Uchwała ta zapadła na tle wątpliwości co do możliwości posłużenia się

poświadczonym notarialnie odpisem dokumentu jako podstawą wpisu.

Postępowanie wieczystoksięgowe ma charakter formalny i rejestrowy.

Zakres kognicji sądu ogranicza się wyłącznie do badania treści wniosku, treści

księgi wieczystej oraz treści i formy dokumentów dołączonych do wniosku. Sąd

dokonujący wpisu nie prowadzi postępowania dowodowego w znaczeniu

właściwym dla procesu, lecz dokonuje wyłącznie formalnej kontroli podstawy wpisu.

Podstawą wpisu do księgi wieczystej nie może być kserokopia wypisu aktu

poświadczenia dziedziczenia sporządzonego przez notariusza, poświadczona

za zgodność z oryginałem przez innego notariusza. Jest to bowiem niezgodne z art.

31 ust. 1 u.k.w.h. Nie można uznać, że przedłożenie poświadczonego za zgodność

z oryginałem odpisu dokumentu z podpisem notarialnie poświadczonym

jest jednoznaczne z przedłożeniem oryginału tego dokumentu (zob. postanowienie

SN z 28 lutego 2017 r. I CSK 133/16). Podstawą wpisu do księgi wieczystej może

być wyłączne dokument źródłowy w formie wymaganej przez przepisy prawa,

II CSKP 880/25

4

a nie jego wtórne odwzorowanie, nawet w postaci odpisu poświadczonego

notarialnie.

Chybiona jest również argumentacja skarżącego oparta na brzmieniu art. 96

pkt 2 i art. 2 ust. 2 ustawy - Prawo o notariacie. Bezsporne jest, że notariusz jest

uprawniony do sporządzania odpisów i poświadczenia ich zgodności z oryginałem.

Sporządzając poświadczony odpis dokumentu, działa jako organ zaufania

publicznego, a dokument taki ma charakter dokumentu urzędowego. Nie oznacza

to jednak, że odpis taki uzyskuje przez to rangę dokumentu źródłowego

stanowiącego podstawę wpisu w księdze wieczystej. Walor dokumentu

urzędowego dotyczy domniemania autentyczności i domniemania zgodności

z prawdą, nie zaś zastąpienia materialnoprawnej podstawy wpisu.

Niezasadny okazał się także zarzut naruszenia art. 129 § 2 w zw. z art. 13

§ 2 oraz 6262 § 3 k.p.c., polegający na przyjęciu, iż poświadczony przez notariusza

za zgodność z oryginałem odpis aktu notarialnego nie może stanowić

w postępowaniu wieczystoksięgowym podstawy wpisu i pozbawiony jest mocy

oryginalnego wypisu aktu notarialnego. Jak wyżej wyjaśniono, postępowanie

wieczystoksięgowe nie służy prowadzeniu postępowania dowodowego w znaczeniu

właściwym dla postępowania rozpoznawczego, lecz opiera się wyłącznie

na formalnej kontroli dokumentów, które stanowią bezpośrednią podstawę wpisu.

Artykuł 129 § 2 k.p.c., regulujący moc dowodową odpisów dokumentów, nie może

prowadzić do obejścia rygorystycznych wymagań formalnych dotyczących podstaw

wpisu do księgi wieczystej. Przepis ten ustanawia zasadę dowodową, zgodnie

z którą odpis dokumentu sporządzony przez notariusza jest równoważny

oryginałowi dla celów dowodowych. Zasada ta znajduje zastosowanie

w postępowaniach, w których sąd ustala stan faktyczny na podstawie różnych

środków dowodowych. Stosowanie art. 129 § 2 k.p.c. w postępowaniu

wieczystoksięgowym na podstawie art. 13 § 2 k.p.c., musi uwzględniać specyfikę

tego postępowania oraz przepisy szczególne, w tym art. 31 ust. 1 ustawy

o księgach wieczystych i hipotece. Przepis ten niewątpliwie dotyczy zasad

dowodzenia w procesie cywilnym, natomiast wpis do księgi wieczystej wymaga

przedstawienia dokumentu, z którym ustawa wiąże bezpośredni skutek, w tym

przypadku skutek rzeczowy.

II CSKP 880/25

5

Nietrafne są też pozostałe zarzuty skarżącego. Zgodnie z art. 6269 k.p.c.,

sąd oddala wniosek o wpis, jeżeli brak jest podstaw albo istnieją przeszkody do

jego dokonania. Przeszkoda w rozumieniu tego przepisu zachodzi wówczas, gdy

z treści wniosku oraz załączonych dokumentów ocenianych przez pryzmat

obowiązujących przepisów, wynika, że wpis nie może zostać dokonany. Przepis ten

nie dotyczy uchybień o charakterze formalnym, lecz sytuacji, w których brak jest

podstawy ujawnienia prawa w księdze wieczystej.

W niniejszej sprawie Sąd drugiej instancji uznał, że przedłożony dokument

w postaci kserokopii wypisu aktu poświadczenia dziedziczenia sporządzonego

przez notariusza, poświadczona za zgodność z oryginałem przez innego

notariusza, nie spełnia wymogów, jakie ustawa wiąże z dokumentem mogącym

stanowić podstawę wpisu w księdze wieczystej i w konsekwencji uznał, że zachodzi

przeszkoda w dokonaniu wpisu. Nie można również podzielić stanowiska

skarżącego, że w tej sytuacji Sąd powinien był potraktować brak właściwego

dokumentu, jako brak formalny wniosku i wezwać stronę do jego uzupełnienia.

Braki formalne, w rozumieniu art. 130 k.p.c., dotyczą wad pisma procesowego jako

czynności procesowej (np. brak podpisu, brak oznaczenia stron, brak opłaty,

nieodpowiednia ilość odpisów). Jeżeli wnioskodawca nie przedłożył dokumentu,

który może stanowić podstawę wpisu, to nie jest to uchybienie formalne,

lecz sytuacja, w której wpis nie może być dokonany.

W postępowaniu wieczystoksięgowym na wnioskodawcy spoczywa

obowiązek przedstawienia w chwili złożenia wniosku kompletu dokumentów. Sąd

nie jest zobowiązany do prowadzenia postępowania wyjaśniającego ani

informowania bądź instruowania strony, jakimi dokumentami powinna się posłużyć,

aby skutecznie wykazać swoje prawo.

W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy, na podstawie art. 39814 k.p.c., oddalił

skargę kasacyjną.

Ewa Stefańska

Jacek Grela

Krzysztof Wesołowski

(M.T.)

[SOP]

II CSKP 880/25

6