Nakaz opuszczenia lokalu nie biegł w czasie odbywania kary. SN oddalił kasację skazanego

II KK 203/25

2

S. K. został oskarżony o to, że „w okresie od 7 października 2021 roku do 22

października 20121 roku w miejscowości P. woj. […] nie zastosował się do nakazu

opuszczenia lokalu zajmowanego wraz z żoną E. K. orzeczonego wyrokiem Sądu

Rejonowego w Siedlcach II Wydział Karny z dn. 20 lutego 2019 roku sygnatura akt

II K 1384/18”, tj. o czyn z art. 244 k.k.

Wyrokiem z dnia 23 lutego 2023 r., sygn. akt II K 53/22, Sąd Rejonowy w

Siedlcach uniewinnił oskarżonego od popełnienia zarzucanego mu czynu.

Dokonując wykładni obowiązujących przepisów ustawy karnej, Sąd uznał, iż

oskarżony nie popełnił zarzucanego mu czynu, ponieważ okres, na który orzeczono

nakaz opuszczenia lokalu upłynął w trakcie odbywania przez oskarżonego kary

pozbawienia wolności, zatem powracając do miejsca zamieszkania zajmowanego z

żoną, już po upływie tego okresu, nie mógł wyczerpać znamion występku z art. 244

k.k. Według Sądu, w perspektywie odpowiedzialności oskarżonego, nie ma

znaczenia przepis art. 43 § 2a k.k., przewidujący zawieszenie biegu terminu środka

karnego w czasie odbywania kary pozbawienia wolności, ponieważ odnosi się on

do zakazów, co oznacza, iż nie ma zastosowania do odmiennego środka karnego,

jakim jest nakaz opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym.

Orzeczenie to zostało zaskarżone w całości apelacją prokuratora,

wywiedzioną na niekorzyść oskarżonego, w której zarzucono „obrazę przepisów

prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego

oskarżonemu oraz obrazę przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż w

zakresie kwalifikacji prawnej, a mianowicie art. 244 k.k. w zw. z art. 43 § 2a k.k.

poprzez błędne niezastosowanie art. 43 § 2a k.k. i wyrażenie wadliwego poglądu

prawnego, że okres na jaki orzeczono nakaz opuszczenia lokalu zajmowanego

wspólnie z pokrzywdzonym biegnie w czasie odbywania przez oskarżonego kary

pozbawienia wolności, co w konsekwencji doprowadziło do stwierdzenia braku

znamion czynu zabronionego stypizowanego w art. 244 k.k. i uniewinnienia

oskarżonego od popełnienia zarzucanego mu przestępstwa niestosowania się do

nakazu okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym,

o którym mowa w art. 244 k.k.”.

II KK 203/25

3

Podnosząc ten zarzut, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Siedlcach.

Po przeprowadzeniu postępowania odwoławczego, Sąd Okręgowy w

Siedlcach, wyrokiem z dnia 23 sierpnia 2023 r., sygn. akt II Ka 328/23, uchylił

zaskarżone orzeczenie i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu w Siedlcach do

ponownego rozpoznania.

Wyrokiem z dnia 8 października 2024 r., sygn. akt II K 865/23, Sąd

Rejonowy w Siedlcach uznał oskarżonego za winnego zarzucanego mu czynu i na

podstawie art. 244 k.k. wymierzył mu karę 3 miesięcy pozbawienia wolności oraz

rozstrzygnął o kosztach.

Orzeczenie to zaskarżone zostało w całości apelacją obrońcy oskarżonego,

w której, powołując się na przepisy art. 427 § 2 k.p.k. w zw. z art. 438 pkt 1 i 1a

k.p.k., zarzucono: „obrazę przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji

prawnej czynu przypisanego oskarżonemu oraz obrazę przepisów prawa

materialnego w innym wypadku, niż w zakresie kwalifikacji prawnej, a mianowicie

art. 244 k.k. w zw. z art. 43 § 2a k.k. poprzez błędne zastosowanie art. 43 § 2a k.k. i

uznanie, że orzeczony wyrokiem wydanym w sprawie II K 1384/18 nakaz

opuszczenia lokalu zajmowanego z żoną E. K. na okres 1 roku obowiązywał

oskarżonego od 27 lipca 2022 roku, ponieważ nie biegł on w czasie odbywania

przez oskarżonego kary pozbawienia wolności od dnia 11 kwietnia 2019 roku do

dnia 7 września 2021 roku, co doprowadziło do uznania oskarżonego winnym

popełnienia zarzucanego mu przestępstwa”. Odwołując się do tego zarzutu,

skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i uniewinnienie oskarżonego.

Wyrokiem z dnia 31 stycznia 2025 r., sygn. akt II Ka 861/24, Sąd Okręgowy

w Siedlcach utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie.

W kasacji od całości wyroku Sądu odwoławczego, obrońca skazanego,

wskazując na przepisy art. 523 § 1 k.p.k. w zw. z art. 526 § 1 k.p.k., zarzuciła

„obrazę przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu

przypisanego oskarżonemu oraz obrazę przepisów prawa materialnego w innym

wypadku, niż w zakresie kwalifikacji prawnej, a mianowicie art. 244 k.k. w zw. z art.

II KK 203/25

4

43 § 2a k.k. poprzez błędne zastosowanie art. 43 § 2a k.k. i uznanie, że orzeczony

wyrokiem wydanym w sprawie II K 1384/18 nakaz opuszczenia lokalu

zajmowanego z żoną E. K. na okres 1 roku obowiązywał oskarżonego od 27 lipca

2022 roku, ponieważ nie biegł on w czasie odbywania przez oskarżonego kary

pozbawienia wolności od dnia 11 kwietnia 2019 roku do dnia 7 września 2021 roku,

co doprowadziło do uznania oskarżonego winnym popełnienia zarzucanego mu

przestępstwa” i wniosła o uchylenie wyroków Sądów obu instancji i uniewinnienie

oskarżonego od popełnienia zarzucanego mu czynu.

W pisemnej odpowiedzi na kasację prokurator wniósł o jej oddalenie jako

oczywiście bezzasadnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wprawdzie kasacja nie została uwzględniona, jednak z całą pewnością nie

można uznać jej za oczywiście bezzasadną, o co wnosił prokurator.

Oceniając kasację z punktu widzenia jej konstrukcji, stwierdzić można, że

zawarty w niej zarzut został nieprawidłowo postawiony. Podstawowym zadaniem

sądu odwoławczego jest skontrolowanie orzeczenia sądu pierwszej instancji w

granicach zaskarżenia i podniesionych zarzutów, a w zakresie szerszym w

wypadkach wskazanych w art. 435, 439 § 1, 440 i 455 k.p.k. Zważywszy, że w

rozważanej sprawie nie zaistniał żaden z wypadków nakazujących rozpoznanie

sprawy poza granicami środka odwoławczego, obowiązkiem Sądu Okręgowego

było odniesienie się do zarzutu zawartego w apelacji. Zarzut ten jest tożsamy z

zarzutem kasacyjnym. Sąd odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżony wyrok, nie

stosował więc prawa materialnego, nie dokonał też odmiennej od poczynionej przez

Sąd Rejonowy wykładni zastosowanych przepisów, nie mógł zatem obrazić prawa

materialnego, co stanowi treść zarzutu kasacyjnego. Prawidłowo skonstruowany

zarzut kasacyjny zmierzać winien, jak się wydaje, do zakwestionowania

prawidłowości dokonanej kontroli odwoławczej przez pryzmat wymagań

wynikających z art. 433 § 2 k.p.k., czego jednak – przynajmniej wprost – nie

uczyniono. Jednak, analizując uzasadnienie kasacji oraz biorąc pod uwagę treść art.

118 § 1 k.p.k., z którego wynika, iż znaczenie czynności procesowej ocenia się

II KK 203/25

5

według treści złożonego oświadczenia, uznać należało, że kasacja w

rzeczywistości kwestionuje należyte rozważenie przez Sąd Okręgowy

podniesionego w apelacji zarzutu błędnej wykładni i w konsekwencji błędnego

zastosowania art. 43 § 2a k.k. w odniesieniu do środka karnego nakazu

okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym.

Jest bezsporne, że wyrokiem Sądu Rejonowego w Siedlcach z dnia 20

lutego 2019 r., sygn. akt II K 1384/18, orzeczono wobec S. K. na podstawie art.

41a § 1 k.k. nakaz opuszczenia lokalu zajmowanego wraz z żoną E. K. na okres

roku. Nie budzi również wątpliwości fakt, że w chwili uprawomocnienia się tego

wyroku skazany był pozbawiony wolności, a okres roku, na który orzeczono nakaz

upłynął w trakcie odbywania kary pozbawienia wolności. Istotę problemu w

rozważanej sprawie stanowi zatem ustalenie treści normy wynikającej z art. 43 § 2a

k.k. w powiązaniu z innymi przepisami regulującymi instytucje środków karnych.

Katalog środków karnych zawarty jest w art. 39 k.k. Do środków tych zalicza

się m.in. zakazy (art. 39 pkt 2, 2a, 2aa, 2b, 2c, 2d i art. 39 pkt 3 k.k.) oraz

wspomniany już nakaz okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z

pokrzywdzonym – art. 39 pkt 2e k.k.). Jak łatwo zauważyć w wyliczeniu środków

karnych nakaz umieszczono między środkami karnymi w postaci zakazów.

Stosownie do art. 43 § 1 k.k. wszystkie zakazy, nakaz oraz środek karny w

postaci pozbawienia praw publicznych mają charakter terminowy i środki te orzeka

się w latach, przy czym pozbawienie praw publicznych, zakazy i nakaz obowiązują

od uprawomocnienia się orzeczenia (art. 43 § 2 k.k.). Poprzestanie na wskazanych

regulacjach prowadziłoby do stwierdzenia, że skazany nie popełnił zarzucanego mu

czynu, ponieważ przedsięwzięte przez niego zachowania miały miejsce już po

upływie roku od uprawomocnienia się wyroku, którym orzeczono wobec niego

omawiany nakaz. Kodeks karny przewiduje jednak instytucję zawieszenia biegu

okresów, na które orzeczono poszczególne środki karne w czasie odbywania przez

skazanego kary pozbawienia wolności. Przepis art. 43 § 2a k.k. odnosi się do

zawieszenia biegu okresu, na który orzeczono zakazy, w czasie odbywania kary

pozbawienia wolności, chociażby orzeczonej za inne przestępstwo, natomiast z art.

43 § 2b k.k. wynika, iż okres, na który orzeczono pozbawienie praw publicznych za

II KK 203/25

6

dane przestępstwo, nie biegnie w czasie odbywania kary pozbawienia wolności za

to przestępstwo. Ani przytoczone przepisy, ani żaden inny przepis Kodeksu

karnego nie reguluje wprost zawieszenia biegu terminu orzeczonego środka

karnego w postaci nakazu. Zważywszy, że zakazy i nakaz wyliczone w art. 39 k.k.,

przynajmniej terminologicznie są odmienne oraz że w analizowanym już art. 43 § 1

i 2 oraz w art. 41a k.k. wymienia się zakaz bądź zakazy i nakaz, bezpośrednie

odczytanie treści art. 43 § 2a k.k. może prowadzić do wniosku, że instytucja

zawieszenia biegu terminu, pomijając pozbawienie praw publicznych, odnosi się

tylko do zakazów, nie ma więc zastosowania do nakazu okresowego opuszczenia

lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym. Inaczej mówiąc, w pojęciu

zakazów, o których mowa w art. 43 § 2a k.k., nie mieści się nakaz wymieniony w

art. 39 pkt 2e k.k. Za takim rezultatem wykładni może przemawiać ograniczenie

możliwości rozszerzającej interpretacji przepisów o charakterze represyjnym, a

także reguły stanowienia prawa. Zgodnie z zasadą konsekwencji terminologicznej

w obrębie języka prawnego, do oznaczenia jednakowych pojęć używa się

jednakowych określeń, a różnych pojęć nie oznacza się tymi samymi określeniami

[zob. § 10 Rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w

sprawie „Zasad techniki prawodawczej” (t.j. Dz. U. 2016, poz. 283).

Stanowisko piśmiennictwa odnoszące się do treści normatywnej art. 43 § 2a

k.k. nie jest jednak jednolite. Analizując omawiany przepis wskazuje się z jednej

strony, że dotyczy on tylko zakazów [zob. W. Wróbel (red.), W. Zoll (red.), Kodeks

karny. Część ogólna. Tom I, Część I. Komentarz do art. 1 – 52, WK 2016; J. Giezek

(red.), Kodeks Karny. Część ogólna, Komentarz, Warszawa 2021, s. 402; V.

Konarska – Wrzosek (red.), Kodeks karny. Komentarz, WKP 2023; J. Kulesza (red.),

Kodeks karny. Komentarz, WKP 2025], z drugiej zaś strony wyrażane są poglądy,

iż obejmuje on także nakaz [zob. M. Filar (red.), Kodeks karny. Komentarz, WK

2016; T. Bojarski (red.), Kodeks karny. Komentarz, Lex 2016 i M. Mozgawa (red.),

Kodeks karny. Komentarz aktualizowany, Lex/el. 2025], przy czym prezentowane

stanowiska nie odwołują się do pogłębionych rozważań dotyczących komentowanej

kwestii.

II KK 203/25

7

Rozbieżność przywołanych stanowisk, w zestawieniu z regulacjami

zawartymi w art. 41a k.k., o czym będzie jeszcze mowa, oraz istotą nakazu

okresowego opuszczenia lokalu, uniemożliwia poprzestanie na rezultatach wykładni

językowej i pociąga za sobą konieczność ich weryfikacji w perspektywie celu i

funkcji interpretowanej instytucji.

W § 1, 1a, 2 i 3a art. 41a k.k. ustawodawca przewiduje przypadki możliwego,

bądź łącznego orzekania poszczególnych zakazów i nakazu okresowego

opuszczenia lokalu:

- sąd może orzec zakaz przebywania w określonych środowiskach lub

miejscach, kontaktowania się z określonymi osobami, zbliżania się do określonych

osób lub opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu, jak również

nakaz okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym,

w razie skazania za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej lub obyczajności

na szkodę małoletniego lub inne przestępstwo z użyciem przemocy, w tym

zwłaszcza wobec osoby najbliższej. Zakaz lub nakaz może być połączony z

obowiązkiem zgłaszania się do Policji lub innego wyznaczonego organu w

określonych odstępach czasu, a zakaz zbliżania się do określonych osób – również

kontrolowany w systemie dozoru elektronicznego (§ 1);

- sąd na wniosek pokrzywdzonego orzeka zakaz przebywania w określonych

środowiskach lub miejscach, kontaktowania się z określonymi osobami, zbliżania

się do określonych osób lub opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody

sądu, jak również nakaz okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z

pokrzywdzonym, w razie skazania za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej

lub obyczajności. Zakaz lub nakaz może być połączony z obowiązkiem zgłaszania

się do Policji lub innego wyznaczonego organu w określonych odstępach czasu, a

zakaz zbliżania się do określonych osób – również kontrolowany w systemie dozoru

elektronicznego (§ 1a);

- sąd orzeka zakaz przebywania w określonych środowiskach lub miejscach,

kontaktowania się z określonymi osobami, zbliżania się do określonych osób lub

opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu, jak również nakaz

II KK 203/25

8

okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym, w razie

skazania na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej

wykonania za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej lub obyczajności. Zakaz

lub nakaz może być połączony z obowiązkiem zgłaszania się do Policji lub innego

wyznaczonego organu w określonych odstępach czasu, a zakaz zbliżania się do

określonych osób – również kontrolowany w systemie dozoru elektronicznego (§ 2);

- w razie orzeczenia nakazu okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego

wspólnie z pokrzywdzonym za przestępstwa określone w rozdziałach XXV i XXVI

Kodeksu karnego sąd orzeka na ten sam okres zakaz zbliżania się do

pokrzywdzonego (§ 3a).

Środek karny nakazu okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego

wspólnie z pokrzywdzonym został doprecyzowany nowelą do Kodeksu karnego z

20 lutego 2015 r. i podobnie jak zakazy wymienione w art. 41a k.k. ma przede

wszystkim charakter prewencyjny [zob. J. Giezek, (red.), op. cit.), s. 378]. Nie ulega

wątpliwości, że celem omawianego środka karnego było zwiększenie

bezpieczeństwa ofiar przestępstw, co jest szczególnie widoczne w związku z

regulacją zawartą w art. 41a § 3a k.k. nakazującą łączne stosowanie nakazu

okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym z

zakazem zbliżania się do pokrzywdzonego w wypadku skazania za przestępstwo

wolności seksualnej i obyczajności lub za przestępstwo przeciwko rodzinie i opiece.

Podkreślić trzeba, że stosownie do tego przepisu, to orzeczenie nakazu pociąga za

sobą konieczność jednoczesnego orzeczenia zakazu zbliżania się do

pokrzywdzonego. Racjonalność takiego rozwiązania staje się jasna, jeśli zważyć na

istotę środka karnego w postaci nakazu okresowego opuszczenia lokalu

zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym. Do wykonania nakazu nie dochodzi

przez jednorazową czynność polegającą na opuszczeniu lokalu (przy przyjęciu, że

jest to wyłącznie czynność jednorazowa skazany mógłby opuszczać lokal i do niego

powracać). Zważywszy, że nakaz opuszczenia lokalu jest środkiem karnym o

charakterze terminowym, jego realizacja polega na opuszczeniu lokalu i

powstrzymaniu się przed powrotem do niego przed upływem terminu. W istocie,

treścią nakazu opuszczenia lokalu jest jednorazowa czynność opuszczenia lokalu

II KK 203/25

9

połączona z obowiązkiem pozostawania poza nim przez czas wskazany w

orzeczeniu [zob. D. Szeleszczuk, Środki karne w świetle nowelizacji Kodeksu

karnego z dnia 20 lutego 2015 r., Studia Prawnicze KUL, 4(64) 2015, s. 80]. Inaczej

mówiąc, środek karny z art. 39 pkt 2e k.k. nakazuje skazanemu opuszczenie lokalu

i jednocześnie, ze względu na swój terminowy charakter, zakazuje powrotu do

lokalu przez okres wskazany w orzeczeniu. We wskazanym rozumieniu środek ten

mieści się w określeniu „zakaz” użytym w art. 43 § 2a k.k. Literalne rozumienie tego

pojęcia, ograniczone do ścisłego rozumienia „zakazu” w kontekście wyliczenia

zawartego w art. 39 k.k. prowadzi do niemożliwego w procesie wykładni

zakwestionowania racjonalności ustawodawcy oraz przekreślenia celu omawianej

regulacji. Wymieniany już przepis art. 41a § 3a k.k. przewiduje obligatoryjne

orzekanie nakazu opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym i

zakazu zbliżania się do pokrzywdzonego. Przy założeniu, że przepis art. 43 § 2a

k.k. nie ma zastosowania do nakazu, doszłoby do sytuacji, że w związku z

odbywaniem kary pozbawienia wolności upłynąłby okres, na który nakaz orzeczono,

natomiast bieg terminu zakazu zbliżania się do osoby pokrzywdzonej, z którą

skazany wspólnie zajmuje lokal, uległby zawieszeniu. Prowadziłoby to

absurdalnego wniosku, że skazany, po odbyciu kary pozbawienia wolności, może

wrócić do lokalu zajmowanego wspólnie z osobą pokrzywdzoną, nie może się

jednak do tej osoby zbliżać, bo ciągle obowiązuje go zakaz. Takie wnioskowanie

przeczy założeniu racjonalności ustawodawcy i czyni orzeczone środki

niefunkcjonalnymi. Nadto odwołanie się wyłącznie do rezultatów wykładni językowej

nie uwzględnia reguł wnioskowań prawniczych, w szczególności reguł

instrumentalnego nakazu i zakazu: jeżeli w danym systemie obowiązuje norma

nakazująca zrealizować określony rzeczy, to należy przyjąć za obowiązującą w tym

systemie każdą taką normę, która nakazuje spełnić czyn konieczny przyczynowo –

według przyjmowanej wiedzy – dla zrealizowania tego stanu rzeczy i odpowiednio –

jeżeli w danym systemie obowiązuje norma nakazująca zrealizować określony stan

rzeczy, to należy przyjąć za obowiązującą w tym systemie każdą taką normę, która

zakazuje spełnić czyn przyczynowo wystarczający – według przyjmowanej wiedzy –

dla niezrealizowania się tego stanu rzeczy (zob. Z. Ziembiński, Teoria prawa,

Warszawa – Poznań 1973, s.113 – 114).

II KK 203/25

10

W świetle powyższych rozważań uznać należało, że zaskarżone kasacją

orzeczenie odpowiada prawu, bowiem przepis art. 43 § 2a k.k. odnosi się także do

środka karnego w postaci nakazu okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego

wspólnie z pokrzywdzonym, co uzasadniło oddalenie nadzwyczajnego środka

zaskarżenia. Sposób zredagowania omawianego przepisu mógłby ewentualnie

stanowić kanwę rozważań związanych z błędem co do prawa, kwestia ta jednak nie

była przedmiotem zarzutu.

[J.J.]

[r.g.]

Jerzy Grubba Waldemar Płóciennik Kazimierz Klugiewicz