Obrońca chciał wyłączenia sędziego SN z powodu trybu jego powołania. Wniosek pozostawiono bez rozpoznania

Przed Sądem Najwyższym zawisła sprawa z kasacjami obrońców

skazanego S.T. od wskazanego wyżej wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie.

Sprawa niniejsza została zarejestrowana pod sygn. akt II KK 240/25 i przydzielona

do referatu sędziego SN R.W. (k 15). Obrońca skazanego adw. M.S., na podstawie

art. 41 § 1 i 2 k.p.k., złożył wniosek o wyłączenie tego sędziego od rozpoznania

II KK 240/25

2

wniesionych kasacji, z uwagi na wątpliwości co do jej bezstronności mające

wynikać z procedury powołania na urząd sędziego, na wniosek Krajowej Rady

Sądownictwa ukształtowanej na mocy ustawy z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy

o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz.

3). Według obrońcy, skład sądu uformowany z udziałem takiego sędziego prowadzi

również do wystąpienia uchybienia z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wniosek o wyłączenie uznać należy za niedopuszczany, gdyż odwołuje się

do twierdzeń niezgodnych z ustawą zasadniczą.

Na wstępie przypomnieć należy, że zgodnie z art. 41 § 1 k.p.k. sędzia ulega

wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać

wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Przepis powyższy expressis

verbis odwołuje się do uzasadnionej konkretnymi okolicznościami wątpliwości, która

musi istnieć obiektywnie i poddawać się zewnętrznej weryfikacji oraz ocenie, także

przez każdą rozsądnie oceniającą i niezaangażowaną w wynik postępowania

osobę. Nie oznacza to jednak, że przyczynę wyłączenia sędziego będzie stanowił

każdy, niepoparty określonymi faktami, brak zaufania, czy też utrata wiary w

bezstronność sędziego przez stronę, będące wynikiem jej wyłącznie subiektywnego

odczucia.

Uzasadnienie twierdzenia o istnieniu wątpliwości co do bezstronności

sędziego musi więc odnosić do takiego zachowania sędziego na sali rozpraw lub

poza nią, z którego mogłoby wynikać, że sędzia jest w określony sposób

nastawiony do uczestników postępowania lub do sprawy, co w rezultacie zagraża

sprawiedliwemu rozstrzygnięciu sprawy. Chodzi tu o zachowanie sędziego

odnoszące się zarówno do oceny rozpoznawanej sprawy przed wydaniem

rozstrzygnięcia, jak i o wyrażanie pewnych opinii oceniających uczestników

postępowania, które może świadczyć o określonym nastawieniu sędziego do

sprawy lub osób w niej uczestniczących. Nie ulega także wątpliwości, że musi

zachodzić związek funkcjonalny pomiędzy podnoszonymi okolicznościami, które

muszą mieć charakter rzeczywisty i obiektywny, a rozstrzygnięciem konkretnej

sprawy, co oznacza, że właśnie z tych okoliczności można wnosić o tym, że istnieje

II KK 240/25

3

uzasadniona wątpliwość co do braku bezstronności w jej rozstrzygnięciu, a więc o

możliwym rozstrzygnięciu na korzyść jednej ze stron bez uzasadnionych podstaw.

Uzasadniona wątpliwość co do bezstronności, w rozumieniu art. 41 § 1 k.p.k.,

zachodzi bowiem zawsze in concreto, a nie in abstracto.

Treść wniosku obrońcy oskarżonego nie pozwala natomiast na konstatację,

że w odniesieniu do osoby SSN R.W., zaszły podstawy określone w art. 41 § 1

k.p.k., nakazujące odsunięcie go od procedowania w przedmiocie wniesionych

kasacji. Za podważającą bezstronność tego sędziego w rozumieniu analizowanego

przepisu nie można z pewnością uznać okoliczności, iż został on powołany na

urząd sędziego Sądu Najwyższego przez Prezydenta RP na wniosek KRS

uformowanej zgodnie z przepisami ustawy z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o

Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2018, poz. 3).

Należy wskazać, że w obowiązującym porządku prawnym jest to nadal jedyny

istniejący tryb powoływania sędziów. Nie sposób więc z samego faktu, że do

powołania sędziego doszło w trybie przewidzianym w obowiązujących przepisach

wywodzić wątpliwości co do jego bezstronności. Tym bardziej, że treść wniosku w

żaden sposób nie wyjaśnia z jakiego powodu taki sędzia miałby być stronniczy,

więc na czyją ewentualnie korzyść, nie mając podstaw merytorycznych czy

prawnych, mógłby rozstrzygnąć daną sprawę. Trzeba podkreślić, że właśnie tego

rodzaju faktycznymi argumentami powinien być uzasadniony zarzucany brak

bezstronności konkretnego sędziego, w przeciwieństwie do argumentów natury

ustrojowej, które nie mają wpływu na ocenę przesłanek z art. 41 § 1 k.p.k.

Należy również wskazać, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 4 marca

2020 r., P 22/19, wyraźnie wskazał, że kwestie ustrojowe odnoszące się do

ewentualnej wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta RP na wniosek

Krajowej Rady Sądownictwa, w skład której wchodzą sędziowie wybrani na

podstawie art. 9a ustawy z 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz.U.

z 2021 r. poz. 269), nie mogą być przedmiotem rozpoznania w ramach wniosku o

wyłączenie sędziego złożonego w trybie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 k.p.k. Z

powyższego wyroku wynika więc, że wniosek o wyłączenie sędziego, złożony w

oparciu o treść art. 41 § 1 k.p.k., w którym podano w wątpliwość bezstronność

sędziego na tej podstawie, że zakwestionowano okoliczności towarzyszące jego

II KK 240/25

4

powołaniu na stanowisko sędziego, jest niedopuszczalny z mocy ustawy, gdyż w

rozważanym zakresie przepis ten jest niezgodny z Konstytucją RP, a konkretnie z

jej art. 179 w zw. z art. 144 ust. 3 pkt 17.

Zgodnie natomiast z treścią art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia

Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne.

Oznacza to, że orzeczenia te wiążą sądy, w tym Sąd Najwyższy, a także strony,

które nie mogą wywodzić skutków prawnych z przepisów, których konstytucyjność

została zakwestionowana.

Odnosząc się natomiast do sugestii obrońcy, jakoby skład aktualnej KRS był

sprzeczny z art. 187 Konstytucji RP, trzeba przypomnieć, że zgodnie z tym właśnie

przepisem, a ściślej jego pkt 1 ppkt 2 Krajowa Rada Sądownictwa (KRS) składa się

m. in. z piętnastu członków wybranych spośród sędziów Sądu Najwyższego, sądów

powszechnych, sądów administracyjnych i sądów wojskowych. Konstytucja RP w

żadnym ze swoich przepisów nie gwarantuje wyboru „członków sędziowskich” KRS

przez sędziów. Piętnastu członków KRS ma być „wybranych spośród sędziów”, a

nie że jest „wybranych przez sędziów spośród sędziów”. Fakt, że wybór „członków

sędziowskich” KRS był historycznie dokonywany w Polsce przez sędziów i nie

został uregulowany w Konstytucji RP, gdyż miał mieć walor oczywistości, nie

oznacza automatycznie, że inne rozwiązanie jest z Konstytucją sprzeczne (zob. np.

wyrok SN z 8 października 2024 r, I NKRS 7/24).

Jeśli zaś chodzi o powołaną przez obrońcę uchwałę składu połączonych Izb

Sądu Najwyższego (Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych) z 23

stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20, w której obrońca doszukuje się podstawy

uzasadniającej wyłączenie sędziego od orzekania. Wskazać bowiem należy, że

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 20 kwietnia 2020 r., U 2/20,

(opublikowanym w M. P. z 2020 r. poz. 376), kategorycznie stwierdził, że „uchwała

składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. (sygn. akt BSA I 4110 1/20, OSNKW

nr 2/2020, poz. 7) jest niezgodna z:

1. art. 179, art. 144 ust. 3 pkt 17, art. 183 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 8 ust. 1,

art. 7 i art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,

II KK 240/25

5

2. art. 2 i art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 90,

poz. 864/30, z późn. zm.),

3. art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności,

sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie

Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 (Dz. U. z 1993 r.

Nr 61, poz. 284, z późn. zm.)”.

Aktualnie wskazana uchowała ma charakter wyłącznie historyczny i dlatego też

nie ma postaw do tego, aby w kwestiach zwłaszcza dotyczących oceny przesłanek

z art. 41 § 1 k.p.k., kierować się treścią tego niekonstytucyjnego aktu. Nic w

rozstrzyganym przedmiocie nie zmieniają również przytoczone we wniosku liczne

europejskie orzeczenia, w których wyrażone zostały określone stanowiska mające

wyłącznie znaczenie w sprawach na tle których zostały wydane. Zgodnie natomiast

z art. 87 Konstytucji RP źródłami powszechnie obowiązującego prawa

Rzeczypospolitej Polskiej są: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy

międzynarodowe oraz rozporządzenia. Przytoczone we wniosku orzeczenia nie

mają jednak takiego charakteru stąd też nie mają wiążącego charakteru dla Sądu

Najwyższego, zwłaszcza rozstrzygającego w niniejszym przedmiocie.

Niezrozumiałe jest również z jakiego powodu akceptacja przez obrońcę

stanowiska Sądu Najwyższego wyrażonego w uchwale z 2 czerwca 2022 r., I KZP

2/22 miałaby przemawiać za tezą o braku bezstronności sędziego SN R.W., skoro

nie ma ona charakteru zasady prawnej, a więc nie wiąże wszystkich składów Sądu

Najwyższego, tylko sąd, który zadał tzw. pytanie prawne, na skutek czego doszło

do wydania uchwały.

Tym samy nie można uznać za trafne twierdzenia, rzekomo znajdujące

oparcie w przywołanej uchwale oraz licznie przytoczonym przez obrońcę

orzecznictwie, jakoby sędzia SN R.W. z powodu procedury nominacyjnej nie

gwarantował standardów niezawisłości i bezstronności, a sąd z jego udziałem był

nienażycie obsadzony, w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

Zgodnie przecież z utrwalonym od lat orzecznictwem Sądu Najwyższego,

nienależyta obsada sądu, o której mowa w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. może być

utożsamiana wyłącznie z wadliwością ukształtowania składu w sensie ilościowym,

względnie z ukształtowaniem składu przez sędziów, którzy nie mieli ustrojowych

II KK 240/25

6

kompetencji do rozpoznawania określonych kategorii spraw (zob. np. uchwałę SN z

24 maja 1995 r., I KZP 15/95, czy wyrok SN z 24 sierpnia 2011 r., III KK 213/11,

postanowienie SN z 30 kwietnia 2025 r., IV KK 114/25).

Wynika to z faktu, że z kolei „należyta” obsada sądu jest związana ze

spełnieniem wymogów ustawowych, jakie związane są z kształtowaniem składów

orzekającym w sprawach karnych, wynikających z przepisów k.p.k. i ustaw

szczególnych, w tym regulacji o charakterze ustrojowym. Uwzględniając to

stanowisko należy wiec stwierdzić, że sądem nienależycie obsadzonym jest sąd w

takim składzie, który nie jest w ogóle - w danym rodzaju spraw - przez ustawę

przewidziany, względnie nie jest dopuszczalny do wyznaczenia w określonej

kategorii spraw na podstawie upoważnienia ustawy (zob. np. S. Zabłocki (w:) J.

Bartoszewski (red.), Komentarz do Kodeksu postępowania karnego, teza 21 do art.

439, Warszawa 1998). Skoro zatem rozważaną bezwzględną przyczynę

odwoławczą można wiązać wyłącznie z zagadnieniem „ilościowej” kompozycji

składu orzekającego, to tym samym nie jest dopuszczalne badanie kwestii

niezawisłości czy bezstronności sądu w pryzmacie uchybienia, o którym mowa w

przepisie art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Uchybienie „należytej obsady sądu” szczególnie

ze względu na doniosłe skutki procesowe ewentualnego naruszenia

obowiązujących w tym aspekcie reguł należy do kategorii tych zagadnień, które

muszą być jednoznacznie postrzegane i rozumiane w praktyce, a więc nie mogą

należeć do kategorii oceny, której kryteria nie są precyzyjne, a w istocie

uzależnione są wyłącznie od arbitralności oceniającego.

Również w świetle przepisów Konstytucji RP, nie ma podstaw do twierdzenia,

że jakikolwiek sędzia powołany na podstawie jej przepisów konstytuuje uchybienie

w postaci nienależytej obsady sądu, z powodu samego tylko faktu powołania w

określonym trybie.

W obowiązującym porządku prawnym istnieją nadto regulacje, w tym art. 29

§ 2 i 3 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z 2024 r. poz.

622), zgodnie z którymi w ramach działalności sądów lub organów sądów

niedopuszczalne jest kwestionowanie umocowania sądów i trybunałów,

konstytucyjnych organów państwowych oraz organów kontroli i ochrony prawa, a

także niedopuszczalne jest ustalanie lub ocena przez sąd powszechny lub inny

II KK 240/25

7

organ władzy zgodności z prawem powołania sędziego lub wynikającego z tego

powołania uprawnienia do wykonywania zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości.

Regulacje te są pochodną konstytucyjnej prerogatywy Prezydenta RP, wynikającej

z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji RP, która nie podlega ocenie ani weryfikacji w

żadnym trybie, a zarazem z której skorzystanie wywołuje wobec powołanego

sędziego skutki w obszarze ustrojowym, procesowym oraz pracowniczym.

Powołany wyżej przepis ustawowy ma zatem niewątpliwie zakotwiczenie w

regulacjach rangi konstytucyjnej, które po pierwsze zastrzegają nieusuwalność

sędziego (art. 180 ust. 1 Konstytucji RP), po drugie przewidują możliwość złożenia

z urzędu w ściśle określonym wypadku (art. 180 ust. 2 Konstytucji RP).

Powyższe dowodzi, że brak jest możliwości systemowego zakwestionowania

orzeczeń wydanych przez sąd wyłącznie z powodu faktu powołania sędziego w

określonych warunkach, których zgodność z Konstytucją została zresztą

stwierdzona w powołanym wcześniej wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 25

marca 2019 r., K 12/18.

Wskazana we wniosku argumentacja, nie zawiera żadnych istotnych z

punktu widzenia art. 41 § 1 k.p.k. podstaw, a jednocześnie jest ustrojowo

niedopuszczalna, dlatego należało orzec jak w sentencji postanowienia.

[WB]

[r.g.]