Sąd Najwyższy uchylił wyrok za niealimentację, bo okresy zaległości się pokrywały

II KK 290/26

2

Wyrokiem z dnia 19 czerwca 2024 r., sygn. akt II K 197/24, Sąd Rejonowy w

Legionowie uznał M.F. za winnego tego, że w okresie od dnia 2 listopada 2021 r. do

dnia 12 września 2023 r. uchylał się od wykonania ciążącego na nim obowiązku

alimentacyjnego, określonego na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie III

Wydział Cywilny Rodzinny sygn. akt III C 2512/09, w kwocie po 300 zł miesięcznie,

na rzecz syna O.F., przy czym łączna wysokość powstałych wskutek tego zaległości

stanowiła równowartość co najmniej trzech świadczeń miesięcznych, co naraziło

osobę uprawnioną na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych,

co zakwalifikowano jako przestępstwo z art. 209 § 1a k.k. i wymierzono oskarżonemu

karę 7 miesięcy pozbawienia wolności.

Kasację od wskazanego wyżej orzeczenia Sądu Rejonowego wywiódł

Prokurator Generalny, zaskarżając wyrok w całości na korzyść skazanego i

zarzucając:

„rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów prawa

karnego procesowego, a mianowicie art. 366 § 1 k.p.k. i art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k.,

polegające na zaniechaniu wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy,

dotyczących uprzedniej karalności oskarżonego, co doprowadziło do wadliwego

skazania M.F. wyrokiem z dnia 19 czerwca 2024 r., sygn. akt II K 197/24, za

przestępstwo z art. 209 § 1a k.k., popełnione w okresie od 2 listopada 2021 r. do 12

września 2023 r. na szkodę O.F., podczas gdy oskarżony został już prawomocnie

skazany za występek z art. 209 § 1 i 1a k.k. popełniony na szkodę również tego

pokrzywdzonego w okresie od 3 lipca 2021 r. do 5 marca 2022 r. wyrokiem Sądu

Rejonowego w Legionowie z dnia 1 lutego 2023 r., sygn. akt II K 281/22,

prawomocnym z dniem 9 lutego 2023 r.”.

Podnosząc powyższe, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i

przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Legionowie do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja Prokuratora Generalnego okazała się oczywiście zasadna, co

umożliwiło jej rozpoznanie na posiedzeniu bez udziału stron, w trybie art. 535 § 5

k.p.k.

Sąd Rejonowy w Legionowie nieprawidłowo ustalił w wyroku okres

niealimentacji za jaki M.F. mógł zostać pociągnięty do odpowiedzialności karnej w

tym postępowaniu. Przede wszystkim Sąd meriti nie wyciągnął należytych wniosków

II KK 290/26

3

z zalegającej w aktach sprawy informacji Krajowego Rejestru Karnego (k. 149-152

akt o sygn. II K 197/24), w treści której odnotowano wyrok Sądu Rejonowego w

Legionowie z dnia 1 lutego 2023 r. o sygn. akt II K 281/22. Wyrokiem tym,

prawomocnym z dniem 9 lutego 2023 r., M.F. został uznany za winnego tego, że w

okresie od dnia 3 lipca 2021 r. do dnia 5 marca 2022 r. uchylał się od wykonywania

ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego na rzecz dzieci W.F. oraz O.F.

określonego co do wysokości orzeczeniem Sądu Rejonowego w Chełmie sygn. akt

III RC 566/09 i III RC 629/09 na łączną kwotę 800 złotych miesięcznie, przy czym

łączna wysokość zaległości stanowiła równowartość co najmniej 3 świadczeń

miesięcznych, czym naraził osoby uprawnione na niemożność zaspokojenia

podstawowych potrzeb życiowych, tj. przestępstwa z art. 209 § 1a k.k., za które

został skazany na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności (k. 169 akt sprawy o sygn.

II K 281/22).

Porównanie treści obydwu orzeczeń prowadzi do oczywistego wniosku, że

okres uchylania się od świadczeń alimentacyjnych, przypisany oskarżonemu na

mocy kolejnego z wydanych wyroków częściowo pokrywa się, bowiem tożsamy

okres zawierający się w granicach od dnia 2 listopada 2021 r. do dnia 5 marca 2022

r. w całości został już objęty skazaniem w sprawie rozpoznawanej poprzednio i

prawomocnie zakończonej, a nadto wykroczył poza ten okres (od 6 marca 2022 r. do

12 września 2023 r.). Bez znaczenia pozostaje odmienne oznaczenie w opisach

przypisanych przestępstw źródła i wysokości zobowiązania alimentacyjnego,

ponieważ alimenty zasądzone pierwotnie od oskarżonego na rzecz O.F.

orzeczeniem Sądu Rejonowego w Chełmie sygn. akt III RC 629/09 zostały następnie

utrzymane także co do wysokości wyrokiem Sądu Okręgowego w Lublinie III Wydział

Cywilny Rodzinny z dnia 11 października 2012 r., sygn. akt III C 2512/09

rozwiązującym małżeństwo A. i M.F. (k. 18 akt o sygn. II K 197/24).

Powyższe potwierdza, że Sąd Rejonowy uchybił, określonemu w dyspozycji

art. 366 § 1 k.p.k., obowiązkowi dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy, a także

art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k., który to przepis nakazuje precyzyjne - jak to tylko możliwe w

realiach danej sprawy - określenie czasu popełnienia przestępstwa.

W układzie okoliczności niniejszej sprawy nie doszło jednakże do wystąpienia

bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k. W przypadku

przestępstw niealimentacji, należących do kategorii tzw. przestępstw zbiorowych,

przeszkoda procesowa w postaci rei iudicatae może zachodzić wyłącznie wówczas,

II KK 290/26

4

gdy okresy uporczywego uchylania się od obowiązku świadczeń alimentacyjnych,

ustalone w kolejno rozpoznawanych sprawach, są identyczne i pokrywają się ze

sobą, lub gdy okres określony w sprawie następnej został w całości objęty skazaniem

w sprawie rozpoznawanej poprzednio, prawomocnie już zakończonej (zob. wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 9 sierpnia 2017 r., sygn. akt II KK 222/17, LEX nr 2337346;

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2018 r., sygn. akt IV KK 149/18, LEX

2498044). W niniejszej sprawie nie zaistniała powaga rzeczy osądzonej, skoro

poprzednie skazanie M.F. dotyczy fragmentu czynu zarzuconego i przypisanego mu

późniejszym, zaskarżonym kasacją w przedmiotowej sprawie, wyrokiem.

Przywołana powyżej argumentacja, wskazująca na konieczność zawężenia

granic czasowych niealimentacji, za którą oskarżony mógł zostać pociągnięty do

odpowiedzialności karnej, przemawiała za uwzględnieniem wniosku o uchylenie

wadliwego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi

Rejonowemu w Legionowie. Rozstrzygając ponownie sprawę Sąd meriti będzie

zobowiązany do wzięcia pod uwagę powyższych uwag, a w szczególności uwzględni

treść wydanego przez Sąd Rejonowy w Legionowie wyroku z dnia 1 lutego 2023 r. o

sygn. akt II K 281/22.

Mając na uwadze powyższe, orzeczono jak w sentencji.

Piotr Mirek

Dariusz Kala

Paweł Wiliński

[WB]

[r.g.]