Odmowa podania danych policjantom na dworcu. SN uchylił wyrok nakazowy

K. K. został obwiniony o to, że w dniu 7 maja 2024 r. ok. godz. 08:05 w W. na

terenie dworca […], wbrew obowiązkowi nie udzielił funkcjonariuszom Policji,

II KK 473/25

2

upoważnionym z mocy ustawy do legitymowania, wiadomości co do swojej

tożsamości, tj. o wykroczenie z art. 65 § 2 k.w.

Wyrokiem nakazowym z dnia 17 lutego 2025 r., sygn. akt V W 3671/24, Sąd

Rejonowy dla Warszawy - Śródmieścia w Warszawie uznał obwinionego za winnego

popełnienia zarzucanego mu czynu, stanowiącego wykroczenie z art. 65 § 2 k.w. i za

to na podstawie art. 65 § 2 k.w. w zw. z art. 24 § 1 i 3 k.w. wymierzył mu karę grzywny

w wysokości 500 zł, na poczet której zaliczył okres zatrzymania obwinionego w dniu

7 maja 2024 r. od godziny 08:05 do godziny 11:30, przyjmując jeden dzień

zatrzymania, z zaokrągleniem do pełnego dnia, za równoważny grzywnie w

wysokości 200 złotych. Sąd orzekł też o kosztach postępowania.

Obwiniony wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu,

wniósł jednocześnie sam sprzeciw. Postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2025 r. Sąd

Rejonowy dla Warszawy – Śródmieścia w Warszawie odmówił K.K. przywrócenia

terminu do złożenia sprzeciwu.

Po odniesieniu się do wniesionego przez obwinionego zażalenia na w

powyższe postanowienie, Sąd Rejonowy dla Warszawy – Śródmieścia w Warszawie

zarządzeniem z dnia 3 czerwca 2025 r., nie uwzględniając zażalenia, przekazał je

Sądowi Okręgowemu w Warszawie celem rozpoznania. Postanowieniem z dnia 4

lipca 2025 r., IX Kz 539/25, Sąd Okręgowy w Warszawie zaskarżone postanowienie

utrzymał w mocy. Po wniesieniu kolejnego sprzeciwu i odmowie jego przyjęcia przez

Sąd Rejonowy dla Warszawy – Śródmieścia w Warszawie w dniu 11 lipca 2025 r.,

Sąd Okręgowy w Warszawie postanowieniem z dnia 12 września 2025 r. nie

uwzględnił wniesionego na nie zażalenia.

Kasację na korzyść obwinionego wniósł Rzecznik Praw Obywatelskich, który

zaskarżając wyrok nakazowy w całości zarzucił „rażące naruszenie prawa

procesowego, mogące mieć istotny wpływ na jego treść, tj. art. 93 § 2 k.p.s.w.,

wskutek bezzasadnego uznania, że okoliczności czynu przypisanego ukaranemu i

jego wina nie budzą wątpliwości, co w konsekwencji doprowadziło do wydania

wyroku nakazowego, podczas gdy w świetle dowodów dołączonych do wniosku o

ukaranie, zarówno wina, jak i okoliczności czynu zarzucanego obwinionemu budziły

istotne wątpliwości, co winno skutkować skierowaniem sprawy do rozpoznania na

rozprawie i wyjaśnieniem wszystkich istotnych dla merytorycznego rozstrzygnięcia

II KK 473/25

3

okoliczności”, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku nakazowego i przekazanie

sprawy Sądowi Rejonowemu dla Warszawy – Śródmieścia w Warszawie do

ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Podniesiony w kasacji zarzut obrazy art. 93 § 2 k.p.s.w. okazał się oczywiście

zasadny, co umożliwiło rozpoznanie i uwzględnienie kasacji na posiedzeniu w trybie

art. 535 § 5 k.p.k.

Zgodnie z art. 93 § 1 k.p.s.w. sąd na posiedzeniu może wydać wyrok

nakazowy w sprawach o wykroczenia, w których wystarczające jest wymierzenie

nagany, grzywny albo kary ograniczenia wolności, przy czym, w myśl § 2, orzekanie

w postępowaniu nakazowym może nastąpić jedynie wówczas, jeżeli okoliczności

czynu i wina obwinionego nie budzą wątpliwości.

Warunkiem wydania wyroku nakazowego w sprawie o wykroczenie jest więc

to, by okoliczności czynu i wina obwinionego nie budziły wątpliwości. Przy czym

przez brak owych wątpliwości rozumieć należy to, że nie ma ich zarówno odnośnie

do sprawstwa danego czynu, jak i winy obwinionego. Pojęcie „okoliczności” swym

zakresem na gruncie przywołanego przepisu, obejmuje nie tylko kwestie sprawstwa

obwinionego, ale wszystkie okoliczności, które mają znaczenie dla ustalenia zakresu

jego odpowiedzialności, a więc także właściwą ocenę prawną czynu będącego

przedmiotem osądu (wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 29 grudnia 2023 r., I KK

275/23; z dnia 14 stycznia 2021 r., IV KK 491/20).

Z kolei użyte w art. 93 § 2 k.p.s.w. określenie "wina" ma autonomiczne

znaczenie i obejmuje zarówno winę w znaczeniu procesowym, czyli sprawstwo, jak i

całokształt przesłanek przypisania odpowiedzialności za wykroczenie

przewidzianych w prawie materialnym" (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia

2018 r., III KK 648/18).

„Wykroczenia z art. 65 § 2 k.w. dopuszcza się osoba, która wbrew

obowiązkowi nie udziela właściwemu organowi państwowemu lub instytucji

upoważnionej z mocy ustawy do legitymowania, wiadomości lub dokumentów co do

tożsamości własnej lub innej osoby, swego obywatelstwa, zawodu, miejsca

zatrudnienia lub zamieszkania. Przy czym w doktrynie prawa wykroczeń

prezentowane są poglądy, że w przypadku, w którym funkcjonariusz organu

II KK 473/25

4

państwowego lub upoważnionej do legitymowania instytucji żąda podania

wskazanych w przepisie danych osobowych w sytuacji, gdy nie ma do tego podstawy

prawnej, obywatel może odmówić podania danych osobowych bez konsekwencji

prawnych" (wyrok Sądu Najwyższego: z dnia 28 października 2011 r., III KK 291/11),

zaś „Sam fakt istnienia wykroczenia z art. 65 k.w. nie oznacza jeszcze, że obywatel

jest zobligowany do podania swoich danych w każdych okolicznościach, pod groźbą

odpowiedzialności z tego przepisu." (wyrok SN z dnia 31 marca 2021 r., II KK 422/20).

Odwołując się do realiów rozpoznawanej sprawy wskazać należy na

następujące okoliczności. Z dowodów mających potwierdzać winę obwinionego w

zakresie zarzucanego mu czynu, tj. zeznań świadków – funkcjonariuszy Policji K.C.

(k – 13 - 14) i P.B. (k – 16 - 17), wynika, że legitymowany mężczyzna „dziwnie się

zachowywał" (k - 14), „przebywał na terenie dworca bez wyraźnie określonego celu,

co wzbudziło w nas zainteresowanie (…)" (k - 17), a przyczyną podjęcia czynności

był fakt, że: „(...) mieliśmy podczas odprawy do służby zadanie, aby legitymować

osoby podejrzane znajdujące się w rejonie infrastruktury krytycznej" (k - 14).

Jednocześnie świadek K.C. wskazał, że obwiniony „przez cały czas trwania

interwencji zarówno na Dworcu […], jak i w komisariacie Policji zachowywał się

spokojnie i nie był wulgarny" (k - 14).

Obwiniony podał do protokołu zatrzymania, że ma zastrzeżenia co do formy i

sposobu zatrzymania oraz osób dokonujących czynności (k - 2), a składając

wyjaśnienia w sprawie (k - 12), nie przyznał się do popełnienia zarzucanego mu

czynu, wyrażając przekonanie, że funkcjonariusze Policji nie mieli podstaw prawnych

do legitymowania go, dlatego odmówił podania swoich danych osobowych.

Dodatkowo z zeznań K.C. wynika, iż wobec obwinionego zastosowano, w

trakcie doprowadzenia do Komisariatu Kolejowego Policji w W., środki przymusu

bezpośredniego w postaci chwytów transportowych (k - 14). Z notatki urzędowej

funkcjonariusza P. B. wynika ponadto, że interwencja była nagrywana kamerą

nasobną […] (k - 1), jednak w aktach brak stosownego nagrania.

Z przedstawionych powyżej dowodów wynika, że obwiniony kwestionował

zasadność interwencji Policji, zaś powołane okoliczności wymagały wyjaśnienia w

postępowaniu sądowym. Obligowało to Sąd do skierowania sprawy na rozprawę

celem przeprowadzenie postępowania dowodowego i wyjaśnienia wszystkie

II KK 473/25

5

istotnych dla merytorycznego rozstrzygnięcia okoliczności, w tym wyjaśnienia jakie

to przesłanki legły u podstaw przekonania funkcjonariuszy Policji do podjęcia

czynności wylegitymowania obwinionego przebywającej na dworcu i możliwości

stwarzania przez niego zagrożenia.

Za Rzecznikiem Praw Obywatelskich powtórzyć wypada, że czynność

legitymowania osób jest najczęściej wykonywaną czynnością służbową,

administracyjno- porządkową [por. art. 15 ust. 1 pkt 1 oraz art. 14 ustawy z dnia 6

kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2025, poz. 636)]. Policjant ma zatem prawo

legitymować osoby, gdy ustalenie ich tożsamości, w ocenie funkcjonariusza,

niezbędne jest do wykonania czynności służbowych, np. w celu identyfikacji osoby

podejrzanej o popełnienie przestępstwa lub wykroczenia, ustalenia świadków

zdarzenia powodującego naruszenie bezpieczeństwa lub porządku publicznego,

poszukiwania osób zaginionych lub ukrywających się przed wymiarem

sprawiedliwości, czy przebywających w pobliżu obiektów chronionych.

W realiach niniejszej sprawy Sąd powinien zbadać, czy w świetle ujawnionych

dowodów, rzeczywiście zaistniały, zarówno formalne, jak i merytoryczne warunki

uzasadniające zainicjowanie i realizację ingerencji Policji wobec obwinionego, a

także ustalić, czy funkcjonariusze podali przyczynę podjęcia czynności służbowej

wobec niego, albowiem zachowanie obwinionego, polegające na przebywaniu na

dworcu, nie stanowiło samo w sobie wykroczenia, zaś jego „dziwne" zachowanie, na

które wskazują funkcjonariusze, nie zostało wyjaśnione. Tak jak wyjaśnione nie

zostało dlaczego zachowanie to wzbudziło podejrzenia funkcjonariuszy Policji.

Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należy, że Sąd Rejonowy dla

Warszawy – Śródmieścia w Warszawie dopuścił się rażącego naruszenia art. 93 § 2

k.p.s.w., które mogło mieć istotny wpływ na treść wyroku nakazowego. Sąd

Najwyższy uchylił więc zaskarżony wyrok nakazowy i sprawę przekazał Sądowi

Rejonowemu dla Warszawy – Śródmieścia w Warszawie do ponownego rozpoznania,

w którego trakcie Sad ten zobowiązany będzie do wzięcia pod uwagę powyższych

rozważań.

[WB]

[r.g.]

II KK 473/25

6