Sąd Najwyższy uchylił wyrok sądu odwoławczego, który uchylił uniewinnienie T. P.

Wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2025 r., w sprawie o sygn. akt III K 773/22, Sąd

Rejonowy dla Warszawy - Mokotowa w Warszawie uniewinnił oskarżonego T. P. od

popełnienia zarzucanych mu czynów kwalifikowanych z art. 284 § 2 k.k. oraz art. 276

k.k. Wyrok ten został w całości zaskarżony apelacją wniesioną przez pełnomocnika

oskarżyciela posiłkowego. W apelacji postawiono szereg zarzutów kwalifikowanych

jako błąd w ustaleniach faktycznych (zarzuty w pkt 1-4), naruszenie przepisów prawa

procesowego (pkt 5-11) oraz naruszenie prawa materialnego (pkt 12-16). W konkluzji

skarżący wniósł o „zmianę zaskarżonego wyroku i uznanie oskarżonego winnego

zarzucanemu czynowi i wymierzenie mu kary 1 roku pozbawienia wolności z

warunkowym jej zawieszeniem na okres próby 3 lat, zakaz pełnienia funkcji

kierowniczych na okres 3 lat oraz obciążenie oskarżonego kosztami postępowania

za I instancję ewentualnie uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy

Sądowi I Instancji do ponownego rozpoznania.”

Wyrokiem z dnia 31 marca 2026 r., w sprawie o sygn. akt IX Ka 1331/25, Sąd

Okręgowy w Warszawie uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę sądowi

pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wyroku sąd

odwoławczy wskazał, że powodem uchylenia zaskarżonego wyroku było zaistnienie

bezwzględnej przyczyny odwoławczej określonej w art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k.

spowodowanej niewydaniem przez sąd pierwszej instancji postanowienia, iż udział

obrońcy oskarżonego nie jest obowiązkowy (art. 79 § 4 k.p.k.). Sąd ten podkreślił

także, że okoliczność tę musiał uwzględnić z urzędu (nie została objęta zarzutami

apelacji), a w tym układzie na podstawie art. 436 k.p.k. sąd odwoławczy ograniczył

rozpoznanie wniesionego środka odwoławczego do wskazanego uchybienia, a

rozpoznanie pozostałych zarzutów byłoby przedwczesne (str. 10-11 uzasadnienia

wyroku).

II KS 21/26

3

Skargę od tego wyroku wniósł obrońca oskarżonego T. P.. Zaskarżając wyrok

w całości, zarzucił mu „naruszenie przepisu art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. wobec

bezpodstawnego przyjęcia, iż wyrok Sądu Rejonowego podlega uchyleniu wobec

braku udziału w czynnościach obrońcy pomimo tego, iż uchylenie wyroku na tej

podstawie może nastąpić tylko na korzyść oskarżonego, gdy tymczasem oskarżony

został uniewinniony wyrokiem Sądu Rejonowego.”

Stawiając ten zarzut, obrońca oskarżonego wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Warszawie do ponownego

rozpoznania

W odpowiedzi na skargę, pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego wniósł o jej

oddalenie jako bezzasadnej oraz o obciążenie oskarżonego kosztami postępowania

wywołanego skargą.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna, choć w istocie jej autor nie kwestionuje prawidłowości

zakwalifikowania uchybienia opisanego w uzasadnieniu wyroku z art. 439 § 1 pkt 10

k.p.k., a jedynie niedostrzeżenie przez sąd odwoławczy, iż w sytuacji, gdy nie

rozpoznawał on merytorycznie żadnego z zarzutów apelacji (wobec dostrzeżenia z

urzędu uchybienia z art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. zastosował art. 436 k.p.k.), to nie mógł

– z uwagi na treść art. 439 § 2 k.p.k. - uchylić wyroku sądu pierwszej instancji na tej

podstawie, a to z uwagi na fakt, że wyrokiem tym uniewinniono oskarżonego.

Zgodnie z art. 539a § 3 k.p.k. skarga może być wniesiona wyłącznie z powodu

naruszenia art. 437 k.p.k. lub z powodu uchybień określonych w art. 439 § 1 k.p.k.

Trafnie w orzecznictwie Sądu Najwyższego podnosi się, że przepis art. 539a § 3 k.p.k.

zawiera dwie podstawy skargi na wyrok sądu odwoławczego - pierwsza podstawa

dotyczy naruszenia przez sąd odwoławczy przepisu art. 437 § 2 k.p.k. a druga,

uchybień określonych w art. 439 § 1 k.p.k. obejmujących tylko postępowanie

odwoławcze, a więc zaistnienia na etapie tego postępowania uchybienia

wymienionego w art. 439 § 1 k.p.k. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

26 maja 2020 r., I KZP 14/19, OSNK 2020, z. 6, poz. 18). W pierwszej podstawie

skargi, tj. w art. 437 § 2 k.p.k. wskazano, że uchylenie orzeczenia i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania może nastąpić wyłącznie w wypadkach

wskazanych w art. 439 § 1, art. 454 lub jeżeli jest konieczne przeprowadzenie na

II KS 21/26

4

nowo przewodu w całości. O ile więc zrozumiałe jest nawiązanie do § 1 art. 439 k.p.k.,

skoro w przepisie tym są wskazane okoliczności, których stwierdzenie prowadzi do

konieczności uchylenia wyroku sądu pierwszej instancji (podstawy uchylenia), o tyle

brak przywołania § 2 art. 439 k.p.k. tak w samej treści art. 539a § 3 k.p.k. jak przede

wszystkim w art. 539f k.p.k. powoduje wątpliwość, czy można w skardze na wyrok

kasatoryjny kwestionować tylko naruszenie art. 439 § 2 k.p.k. polegające na

uchyleniu wyroku uniewinniającego oskarżonego, gdy wyłączną przyczyną

uchylenia było stwierdzenie uchybienie z art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k., którego to

uchybienia skarżący nie kwestionuje. W piśmiennictwie co do tej kwestii zdania są

podzielone. Niektórzy autorzy wskazują, że w układzie skargi z art. 437 § 2 k.p.k.

musi być uwzględniany także przepis § 2 art. 439 k.p.k. choć trudno w istocie ustalić

w oparciu o jaką argumentację prawną tezy te są stawiane. Wystarczy wskazać, że

z jednej strony podnosi się, iż skoro powołano w całości przepis art. 439 § 1 k.p.k.,

to oznacza to również, że również art. 439 § 2 k.p.k. znajdzie zastosowanie (H.

Kuczyńska [w:] D. Szumiło-Kulczycka [red.], Kodeks postępowania karnego.

Komentarz do wybranych przepisów, LEX/el. 2022, teza 10 do art. 539a), by z kolei,

bez podjęcia próby wyjaśnienia, wiązać podstawę skargi także z całym przepisem

art. 439 k.p.k. (pomimo, że w podstawie z art. 437 § 2 k.p.k. wymieniono tylko art.

439 § 1 k.p.k. – por. np. Zagrodnik [w:] J. Zagrodnik [red.], Kodeks postępowania

karnego. Komentarz, Warszawa 2024, teza 10.2 do art. 539a), a w końcu, że

wprawdzie w art. 437 § 2 zdanie drugie k.p.k. wymieniony został tylko § 1 art. 439

k.p.k., to jednak należy go też powiązać z § 2 (D. Świecki [w:] D. Świecki [red.],

Kodeks postępowania karnego. Tom II. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2026,

teza 47). W odniesieniu do tej kwestii zgłaszany jest odmienny pogląd. Wskazywane

jest bowiem z jednej strony, że skoro w art. 437 § 2 k.p.k. odwołano się tylko do § 1

art. 439 k.p.k., gdy w innych przepisach k.p.k. odwołanie dotyczy całego przepisu art.

439 k.p.k. (całej jednostki redakcyjnej – np. art. 520 § 3 k.p.k., art. 523 § 1 i 4 k.p.k.,

art. 536), to brak jest argumentów za poszerzaniem wprost podstaw skargi do § 2 art.

439 k.p.k. Ponadto, podkreśla się, że w takiej sytuacji podstawą skargi nie jest

kwestionowanie powodu uchylenia, tj. zaistnienia uchybienia z art. 439 § 1 pkt 10-11

k.p.k., ale postąpienie jedynie wbrew normie kierunkowej z § 2 art. 439 k.p.k. (J.

Matras [w:] K. Dudka [red.], Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Warszawa

II KS 21/26

5

2023, s. 1259). Bez wątpienia nie można przejść do porządku dziennego nad

kwestią stosowania przepisu art. 439 § 2 k.p.k. w postępowaniu skargowym z

rozdziału 55a Kodeku postępowania karnego bez poszerzonej argumentacji. Jest

oczywiste, że skoro Sąd Najwyższy w ramach skargi na wyrok sądu odwoławczego

może skontrolować zasadność przyjęcia jako podstawy uchylenia wyroku sądu

pierwszej instancji okoliczności z art. 439 § 1 pkt 10-11 k.p.k. (wskazanej jako

podstawy uchylenia wyroku na skutek zarzutu apelacji lub z urzędu), to pozbawienie

go możliwości oceny tego uchybienia w kontekście § 2 art. 439 k.p.k. prowadziłoby

do zaprzeczenia celu (funkcji) w jakim do porządku prawnego wprowadzono

instytucję skargi na wyrok kasatoryjny. Ponadto, skoro w postępowaniu

odwoławczym jak i w postępowaniu kasacyjnym przepis art. 439 § 2 k.p.k. jest

stosowany, to brak jest racji systemowych dla uznania, że w postępowaniu

skargowym przepis art. 439 § 2 k.p.k. nie może być stosowany. Oznacza to, że brak

przepisu art. 439 § 2 k.p.k. w przepisie odsyłającym (art. 539f k.p.k.) jest luką

techniczną (niezamierzonym pominięciem), która musi być uzupełniona na zasadzie

analogii, skoro ustawodawca tej luki do tej pory nie uzupełnił.

Po tych uwagach co do możliwości skonstruowania i rozpoznania skargi w takim

układzie (gdy nie jest kwestionowane uchybienie z art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. ale

konieczność uchylenia wyroku) ustosunkować się trzeba co do jej zasadności.

Przepis art. 439 § 2 k.p.k. wyraźnie stanowi, że uchylenie orzeczenia jedynie z

powodów określonych w § 1 pkt 9-11 może nastąpić tylko na korzyść oskarżonego.

Ma rację skarżący, że sąd odwoławczy mógłby nie rozpoznawać zarzutów apelacji

przy stwierdzeniu istnienia uchybienia z art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. tylko wtedy, gdyby

uchylenie wyroku działało na korzyść oskarżonego. W układzie, gdy wyrok sądu

pierwszej instancji był dla oskarżonego maksymalnie korzystny (uniewinniający), sąd

odwoławczy nie mógł poprzestać na ustaleniu istnienia uchybienia z art. 439 § 1 pkt

10 k.p.k. i uchylenia wyroku z tego powodu, ale powinien rozpoznać zarzuty apelacji.

Dopiero gdyby uznał, że określone zarzuty apelacji na niekorzyść są zasadne w

odniesieniu do obu czynów, od których oskarżony został uniewinniony, co musiałoby

prowadzić do uchylenia wyroku uniewinniającego oskarżonego w całości, to mógłby

wówczas nie rozpoznawać pozostałych zarzutów apelacji (art. 436 k.p.k.). W takim

układzie, gdy zarzuty apelacji prowadziłyby do uchylenia wyroku w całości, sąd

II KS 21/26

6

odwoławczy wskazać powinien także, aby w ponownym postępowaniu sąd pierwszej

instancji wypowiedział się w kwestii wskazanej w art. 79 § 4 k.p.k.

Z tych wszystkich powodów należało orzec jak w wyroku.

[J.J.]

[r.g.]

Jarosław Matras Zbigniew Puszkarski Paweł Wiliński