Sąd Najwyższy uchylił wyrok sądu okręgowego w sprawie groźby przez telefon i przekazał sprawę

Sąd Rejonowy Lublin-Zachód w Lublinie wyrokiem z dnia 28 listopada 2025 r.,

sygn. akt III K 674/25, uznał oskarżonego R.W. za winnego tego, że:

II KS 23/26

2

„w dniu 27 lutego 2025 r. w L. podczas rozmowy telefonicznej groził N.R.

pozbawieniem jej życia, przy czym groźba wzbudziła w pokrzywdzonej

uzasadnioną obawę, że będzie spełniona”,

tj. przestępstwa z art. 190 § 1 k.k., za które wymierzył mu karę 4 miesięcy

ograniczenia wolności polegającą na obowiązku wykonywania nieodpłatnej,

kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 20 godzin w stosunku

miesięcznym.

Po rozpoznaniu apelacji oskarżonego Sąd Okręgowy w Lublinie wyrokiem z

dnia 31 marca 2026 r., sygn. akt V Ka 39/26, uchylił zaskarżony wyrok i sprawę

oskarżonego przekazał Sądowi Rejonowemu Lublin-Zachód w Lublinie do

ponownego rozpoznania.

Skargę na wyrok Sądu odwoławczego wniósł Prokurator Rejonowy Lublin-

Południe w Lublinie zaskarżając go w całości, zarzucając:

„naruszenie art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. polegające na uchyleniu wyroku

Rejonowego Lublin- Zachód w Lublinie z dnia 28 listopada 2025 r. wydanego

w sprawie o sygn. akt III K 674/25 oraz przekazaniu sprawy do ponownego

rozpoznania w sytuacji, w której nie wystąpiła przewidziana tym przepisem

przesłanka do uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego

rozpoznania, gdyż w sprawie nie wystąpiły okoliczności wskazane w art. 79 §

1 pkt 4 k.p.k., tym samym nie było przesłanek do obligatoryjnego ustanowienia

obrońcy dla oskarżonego, a co za tym idzie nie doszło do naruszenia jego

prawa do obrony”.

Podnosząc powyższy zarzut skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie w całości i przekazanie sprawy temu Sądowi

do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

W odpowiedzi na skargę obrońca oskarżonego oraz sam oskarżony wnieśli o

oddalenie skargi w całości.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 539a § 3 k.p.k. skarga od wyroku sądu odwoławczego

uchylającego wyrok sądu pierwszej instancji i przekazującego sprawę do ponownego

rozpoznania może być wniesiona wyłącznie z powodu naruszenia art. 437 k.p.k. lub

z powodu uchybień określonych w art. 439 § 1 k.pk.

Niniejsza skarga jest zasadna z dwóch powodów: po pierwsze ze względu na

zaistnienie bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

II KS 23/26

3

(nienależyta obsada sądu), po drugie ze względu na naruszenie przez Sąd

odwoławczy art. 437 § 2 k.p.k.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że Sąd odwoławczy z udziałem sędzi

X. Y. był nienależycie obsadzony.

Zgodnie z uchwałą składu połączonych Izb Sądu Najwyższego: Cywilnej,

Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I4110-

1/20, nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. zachodzi m.in.

wówczas, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego w

sądzie powszechnym albo wojskowym na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa

ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o

zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.

U. z 2018 r. poz. 3), jeżeli wadliwość procesu powoływania prowadzi, w konkretnych

okolicznościach, do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności w

rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw

Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw

człowieka i podstawowych wolności.

Dla porządku jedynie należy dodać, że teza o braku minimum niezawisłości i

bezstronności przez osoby powołane przez Prezydenta RP na stanowisko sędziego

z rekomendacji tak ukształtowanej Krajowej Rady Sądownictwa znalazł swoje

odzwierciedlenie także w szeregu rozstrzygnięć organów międzynarodowych, w tym

w wyrokach ETPCz: z dnia 22 lipca 2021 r., w sprawie Reczkowicz przeciwko Polsce

(skarga nr 43447/19), z dnia 8 listopada 2021 r., Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko

Polsce (skargi nr 49868/19 i 57511/19), z dnia 3 lutego 2022 r., Advance Pharma sp.

z o.o. przeciwko Polsce (skarga nr 1469/20), z dnia 15 marca 2022 r. (Wielka Izba),

Grzęda przeciwko Polsce (skarga 43572/18).

Nienależyta obsada sądu z udziałem SSO X. Y. była przedmiotem licznych

rozstrzygnięć Sądu Najwyższego, m.in. w wyrokach SN: z dnia 19 kwietnia 2023 r.,

sygn. akt III KK 375/21; z dnia 24 stycznia 2024 r., sygn. akt II KK 607/22; z dnia 8

lutego 2024 r., sygn. akt II KK 296/23; z dnia 22 lutego 2024 r., sygn. akt II KK 289/23;

z dnia 18 kwietnia 2024 r., sygn. akt II KK 434/23; z dnia 24 kwietnia 2024 r., sygn.

akt II KK 447/23; z dnia 16 maja 2024 r., sygn. akt II KK 523/23; z dnia 20 listopada

2024 r., sygn. akt II KK 271/24; z dnia 11 grudnia 2024 r., sygn. akt II KK 279/24; z

dnia 11 grudnia 2024 r., sygn. akt II KK 37/24; z dnia 14 stycznia 2025 r., sygn. akt II

II KS 23/26

4

KK 487/24; z dnia 6 lutego 2025 r., sygn. akt II KK 333/24; z dnia 19 marca 2025 r.,

sygn. akt II KS 47/24).

Sąd Najwyższy w niniejszym składzie całkowicie podziela ustalenia dokonane

w postępowaniach zakończonych powyższymi wyrokami. W tym miejscu warto

jedynie przypomnieć, że SSO X. Y.:

- powołana została na urząd sędziego Sądu Okręgowego w Lublinie

postanowieniem Prezydenta RP z dnia […] 2019 r., po uwzględnieniu wniosku

Krajowej Rady Sądownictwa z dnia […] 2018 r. (a zatem z udziałem wadliwie

ukształtowanej Krajowej Rady Sądownictwa);

- w postępowaniu konkursowym na stanowisko sędziego Sądu Okręgowego

w Lublinie uzyskała zdecydowanie negatywną opinię swojej kandydatury na

Zgromadzeniu Ogólnym Sędziów Apelacji Lubelskiej (46 głosach „przeciw” i 9 głosów

„za”); siedmiu startujących wraz z nią w konkursie sędziów, uzyskało poparcie co

najmniej 41 sędziów tego Zgromadzenia (w tym jeden z sędziów 51 głosów „za”), ale

mimo to nie zostali w tej procedurze przedstawieni przez KRS Prezydentowi RP;

- podpisała w 2022 r. listę poparcia dla starającego się o wybór do Krajowej

Rady Sądownictwa, ukształtowanej ustawą z 2017 r., byłego wiceministra w

Ministerstwie Sprawiedliwości sędziego Ł.P.;

- po trzech latach orzekania w Sądzie Okręgowym w Lublinie wyraziła chęć

delegowania jej do orzekania w Sądzie Apelacyjnym w […], uzyskując taką delegację

Ministra Sprawiedliwości w dniu 10 października 2022 r.;

- przyjęcie powyższej delegacji nastąpiło w szczególnym momencie: po

uprzednim wcześniejszym bezprawnym przeniesieniem przez kierownictwo Sądu

Apelacyjnego w Warszawie trzech doświadczonych sędziów Wydziału II Karnego

tego Sądu do Wydziału III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, w związku ze

stosowaniem przez tych sędziów Konstytucji RP oraz respektowaniem wiążącego

Polskę orzecznictwa europejskiego i międzynarodowego;

- wyrażała zgodę na przyjmowanie i zajmowanie stanowisk w okresie

intensywnego podejmowania czynności dyscyplinarnych przez właściwe organy, w

odniesieniu do sędziów krytycznych względem reformy wymiaru sprawiedliwości

naruszającej zasadę trójpodziału władzy, w związku z ich orzecznictwem

prokonstytucyjnym i prokonwencyjnym.

Bez wątpienia zatem – co odnotował wcześniej Sąd Najwyższy w

przywołanych wyrokach – kariera zawodowa sędzi Y. znacząco przyspieszyła od

II KS 23/26

5

2017 r., co zbiegło się z wdrażaniem przez Ministerstwo Sprawiedliwości tzw. reform

sądownictwa. Przyjmowanie przez nią stanowisk w okresie, gdy prowadzono

intensywne działania dyscyplinarne wobec sędziów krytycznych wobec zmian

legislacyjnych, budzi poważne wątpliwości co do jej niezależności. W rezultacie

należało uznać Sąd odwoławczy za nienależycie obsadzony w rozumieniu art. 439 §

1 pkt 2 k.p.k., co skutkowało uchyleniem zaskarżonego orzeczenia i przekazaniem

sprawy do ponownego rozpoznania.

Już samo stwierdzenie nienależytej obsady Sądu odwoławczego skutkować

musi uchyleniem zaskarżonego orzeczenia. Jednakże w tej konkretnej sprawie

zasadne jest wskazanie, że także zarzut podniesiony przez prokuratora w skardze

jest postawiony całkowicie trafnie.

Sąd odwoławczy, zgodnie z treścią art. 437 § 2 k.p.k., może uchylić orzeczenie

i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania wyłącznie w wypadkach

wskazanych w art. 439 § 1 k.p.k., art. 454 k.p.k. lub jeżeli jest konieczne

przeprowadzenie na nowo przewodu w całości. Jak wynika zarówno z sentencji

zaskarżonego wyroku, jak i jego uzasadnienia, Sąd odwoławczy wydał wyrok

kasatoryjny z uwagi na dostrzeżenie bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439

§ 1 pkt 10 k.p.k. Sąd odwoławczy stwierdził bowiem, że w sprawie „zachodziły

przesłanki obrony obligatoryjnej, o jakiej mowa w art. 79 § 1 k.p.k.”, bowiem Sąd I

instancji powinien powziąć wątpliwość co do poczytalności oskarżonego. Sąd

odwoławczy wskazał, że: „w badanej sprawie już na wstępnym etapie jej rozpoznania

ujawnione zostały okoliczności dotyczące stanu zdrowia psychicznego oskarżonego

przemawiające za potrzebą zasięgnięcia opinii psychiatrycznej wywołanej w trybie

art. 202 k.p.k.”.

Tymczasem w sprawie nie zachodziła uzasadniona wątpliwość co do

poczytalności oskarżonego w czasie popełnienia przypisanego mu czynu, czy też

zdolności do samodzielnej i rozsądnej obrony w postępowaniu ze względu na stan

zdrowia psychicznego. Wprawdzie z notatki urzędowej z dnia 7 marca 2025 r. wynika,

że oskarżony oświadczył, iż leczy się psychiatrycznie (k. 11 akt), a w ramach

składanych wyjaśnień wskazał, że jego zachowanie mogło wynikać z choroby

psychicznej (k. 18 akt), ale wobec powyższego już na etapie postępowania

przygotowawczego powołano biegłego lekarza psychiatrę. Z opinii sądowo-

psychiatrycznej, wydanej w dniu 14 kwietnia 2025 r., wynika wprost, że: „zebrany

materiał dowodowy upoważnia do stwierdzenia, że nie ma uzasadnionych

II KS 23/26

6

wątpliwości co do stanu zdrowia psychicznego podejrzanego R.W. w czasie

popełnienia zarzucanego czynu, tym samym nie ma uzasadnionych wątpliwości co

do jego poczytalności w tym czasie. Nie ma też uzasadnionych wątpliwości co do

zdolności podejrzanego R.W. do swobodnego uczestniczenia w postępowaniu

karnym i prowadzenia obrony w sposób samodzielny i rozsądny. Nie ma wskazań do

dopuszczenia dowodu z opinii biegłych lekarzy psychiatrów w trybie art. 202 § 1 k.p.k.”

(k. 67 akt). Wprawdzie na rozprawie głównej przed Sądem I instancji oskarżony

ponownie wskazał, że ma zaburzenia psychiczne i jest leczony psychiatrycznie (k.

134 akt), ale z opinii sądowo-psychiatrycznej z dnia 18 marca 2026 r., sporządzonej

na potrzeby postępowania przed Sądem odwoławczym przez dwóch biegłych lekarzy

psychiatrów wynika jednoznacznie, że: „W czasie stawianego R.W. zarzutu miał

zachowaną zdolność rozpoznawania znaczenia swoich czynów oraz pokierowania

swoim postępowaniem. Jego stan psychiczny pozwala na udział w postępowaniu i

na prowadzenie obrony w sposób samodzielny i rozsądny” (k. 200 - 206).

Niezasadne jest zatem twierdzenie, że w sprawie naruszono prawo

oskarżonego do obrony. Na etapie postępowania przygotowawczego zweryfikowano

informacje dostarczone przez podejrzanego w zakresie poczytalności poprzez opinię

sądowo-psychiatryczną, która jednoznacznie wykluczyła konieczność zastosowania

art. 79 § 1 pkt 3 lub 4 k.p.k. Ustalenia te zresztą znalazły potwierdzenie we

wspomnianej opinii zleconej na etapie postępowania przez Sądem odwoławczym. W

tej sytuacji nie sposób twierdzić, że zaistniała konieczność obrony obligatoryjnej. W

procesie karnym obowiązuje bowiem domniemanie poczytalności uczestników

procesu, które może zostać obalone dopiero na podstawie konkretnych dowodów

świadczących o jej braku. Wątpliwość co do poczytalności musi być zatem realna, a

więc oparta na dowodach lub spostrzeżeniach organu dotyczących zachowania

oskarżonego. Stawianie sądowi zarzutu niepodjęcia decyzji o przeprowadzeniu

badań psychiatrycznych oskarżonego w sytuacji, gdy nie tylko nie powziął on w

zakresie poczytalności oskarżonych uzasadnionych wątpliwości, lecz również, gdy

dysponował opinią sądowo-psychiatryczną przeprowadzoną w postępowaniu

przygotowawczym, której wnioski o braku podstaw dla obligatoryjności obrony

potwierdzone zostały później w postępowaniu przed Sadem odwoławczym, należy

uznać za oczywiście nieuprawnione (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 21

stycznia 2026 r., III KK 612/25; z 21 maja 2025 r., V KK 156/25; z 9 lipca 2025 r., IV

KK 233/25).

II KS 23/26

7

Oznacza to, że nie zaistniała w sprawie bezwzględna przyczyna odwoławcza

z art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k., a co za tym idzie, Sąd odwoławczy nie był uprawniony do

wydania wyroku kasatoryjnego, którego przesłanki wyczerpująco określa art. 437 §

2 k.p.k.

Mając powyższe na uwadze orzeczono jak na wstępie.

[WB]

[r.g.]